Сабор Святога Марка

Каталіцкі храм
Сабор Святога Марка
Basilica di San Marco
Від на сабор з плошчы Сан-Марка
Від на сабор з плошчы Сан-Марка
45°26′03,76″ пн. ш. 12°20′23,55″ у. д.HGЯO
Краіна Італія
Горад Венецыя
Канфесія каталіцызм
Епархія Венецыянскі патрыярхат
Тып будынка базіліка
Архітэктурны стыль раманскі стыль і Візантыйская архітэктура
Архітэктар Domenico I Contarini[d]
Дата заснавання 829
Асноўныя
даты
832Пабудова першай базілікі

1094Асвячэнне сучаснай базілікі

Рэліквіі і святыні мошчы апостала Марка і Ісідара Хіяскага
Стан дзеючы храм
Сайт Афіцыйны сайт

Сабор Святога Марка (іт. Basilica di San Marco - «базіліка Сан-Марка») — кафедральны сабор Венецыі (да 1807 года прыдворная капэла пры палацы дожаў), які ўяўляе сабой рэдкі прыклад візантыйскай архітэктуры ў Заходняй Еўропе. Размяшчаецца на плошчы Святога Марка, побач з Палацам дожаў.

Сабор, упрыгожаны шматлікімі мазаікамі, выкананымі ў візантыйскім стылі, з'яўляецца месцам знаходжання мошчаў апостала Марка і мноства каштоўных прадметаў мастацтва, вывезеных з Канстанцінопаля ў ходзе крыжовых паходаў. У 1987 годзе сабор у ліку іншых венецыянскіх помнікаў увайшоў у лік аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.


Гісторыя сабора Святога Марка

Першая базіліка

Выкраданне мошчаў апостала Марка з Александрыі
(мазаіка прэсбітэрыя, XI стагоддзе)

Базіліка была пабудавана для размяшчэння мошчаў апостала Марка, якія 31 студзеня 829 года былі прывезены з Александрыі ў Венецыю. Мошчы былі прывезены венецыянскімі купцамі Буона і Рустыка, якія ў 828 годзе, прыбыўшы ў Александрыю, даведаліся, што мусульмане пачалі разбурэнне хрысціянскіх храмаў для ўзвядзення мячэцяў. Паколькі паданне злучае пропаведзь хрысціянства ў гарадах Венецыянскай лагуны з апосталам Маркам[1], то купцы вырашылі выратаваць мошчы святога ад апаганення і прывезці іх у свой горад. Каб перанесці рэліквію на карабель, гандляры звярнуліся да хітрасці: цела евангеліста было пакладзена ў вялікі кошык і зверху пакрыта свінымі тушамі, да якіх не маглі дакрануцца сарацыны нават пры мытным аглядзе. Для большай надзейнасці кошык схавалі ў зморшчынах ветразя аднаго з суднаў (падзеям, звязаным з перанясеннем мошчаў, прысвечаны мазаікі прэсбітэрыя і адзін з люнетаў цэнтральнага фасада). Пасля перанясення мошчаў у горад, апостал Марк замяніў святога Феадора ў ролі нябеснага заступніка Венецыі, а сімвалам горада стаў знак гэтага евангеліста — крылаты леў.

Будаўніцтва было пачата дожам Джусцініяна Партэчыпацыа ў 829 годзе, а завершана ў 832 годзе яго братам дожам Джавані Партэчыпацыа. Паколькі будынак першай базілікі не захаваўся, то пра яе аблічча можна судзіць толькі па археалагічных раскопках, выкананым падчас рэстаўрацыі крыпты сабора, калі быў выяўлены старажытны мур сцен. Лічыцца, што царква была пабудавана ў форме лацінскай базілікі тыпу равенскіх (Сан-Вітале) і займала месца цяперашняй крыпты[2]. Купал, устаноўлены над яе цэнтральнай часткай, знаходзіўся над месцам пахавання мошчаў апостала Марка.

Базіліка была пашкоджана пажарам, які ўзнік у 976 годзе падчас палацавага перавароту, калі дож П'етра Кандыяна быў зрынуты дожам П'етра Арсеола. Пажар, які пачаўся ў Палацы дожаў, перакінуўся на паўночна-заходнюю частку сабора і нанёс яму сур'ёзныя пашкоджанні. Да канца X стагоддзі базіліка была адноўлена, але даследчыкі лічаць, што гэта была рэстаўрацыя будынка, а не новае будаўніцтва[2][3].

Сучасная базіліка

Рэканструкцыя першапачатковага фасада другой базілікі (акварэль, XIX стагоддзе)

Будаўніцтва сучаснай базілікі было пачата ў 1063 годзе пры дожы Даменіка Кантарыні. У 1071 годзе ў яшчэ недабудаваным саборы быў узведзенны на пасаду дожа Даменіка Сельва, пры якім у 1071—1084 гадах быў распачаты першы цыкл стварэння мазаічнага ўбрання базілікі. Асвячэнне храма адбылося ў 1094 годзе пры дожы Вітале Фальеры, які быў пахаваны ў галерэі на месцы сучаснага нартэкса сабора[4].

Крыжовакупальная пяцігаловая царква была збудавана па ўзоры канстанцінопальскага храма Апосталаў.[5] На працягу наступных стагоддзяў царква бесперапынна пашыралася і ўпрыгожвалася: у 1159 годзе пачаліся працы па абліцоўванні сабора мармурам, у XII стагоддзі былі выкананы мазаікі цэнтральных купалаў і скляпенняў, у 1343—1354 гады былі прыбудаваны баптыстэрый і капэла святога Ісідора, у XV стагоддзі — капэла Масколі і сакрысція (1486—1493 гады), у 1504—1521 гадах капэла Дзен. Вонкавае ўбранне сабора было завершана да канца XV стагоддзя, пра што сведчыць яго выява на карціне Джэнціле Беліні «Працэсія рэліквіі Святога Крыжа на плошчы Сан Марка» (1493 год). Тытул галоўнага будаўніка сабора ў розны час насілі такія архітэктары як Якопа Сансавіна і Бальдасар Лангена[6].

Працэсія рэліквіі Святога Крыжа на плошчы Сан Марка, Джэнціле Беліні, 1496 год

Мноства старажытных рэліквій патрапілі ў сабор пасля рабавання крыжакамі Канстанцінопаля ў 1204 годзе. Да іх адносяцца квадрыга на заходнім фасадзе, «залаты алтар» візантыйскай працы, выява «Мадонна Нікапея».

Базіліка іграла значную ролю ў гісторыі Венецыянскай рэспублікі. Па склаўшайся традыцыі глава рэспублікі павінен быў паўстаць перад гараджанамі і публічна абвясціцца дожам з прэгалы, правай кафедры, адмыслова ўладкованай для гэтай мэты ў саборы. Нягледзячы на тое, што базіліка да 1807 года была толькі палацавай капэлай, у ёй праходзілі буйныя афіцыйныя цырымоніі (блаславенне войска перад вайной у тым ліку перад чацвёртым крыжовым паходам, дэманстрацыя захопленых у ворагаў сцягоў). У базіліцы адбылася пакутная сустрэча Фрыдрыха Барбаросы з Папам Аляксандрам III. Сабор цалкам знаходзіўся ў юрысдыкцыі дожаў і меў уласны клір, незалежны ад мясцовага біскупа.[7] У 1807 годзе па загаду Напалеона ў сабор Сан Марка з цэрквы Сан-П'етра дзі Кастэла была перанесена кафедра патрыярха Венецыі (тытул належыць біскупу Венецыі з 1451 года) і храм стаў кафедральным саборам Венецыі.

У наш час сабор з'яўляецца дзеючым храмам. Будзённыя набажэнствы праводзяцца ў капэле святога Ісідора. Акрамя мошчаў апостала Марка сярод рэліквій базілікі вылучаюцца галовы апосталаў Якава Малодшага і Ціта[8], мошчы пакутніка Ісідора[9] і абраз Багародзіцы «Нікапея», што робіць яе цэнтрам хрысціянскага паломніцтва.

Архітэктура

Характарыстыка архітэктурнага стылю

Працяглае будаўніцтва базілікі аказала ўплыў на яе архітэктурны стыль. Пабудаваны як класічная грэчаская базіліка з суровым раманскім фасадам, сабор за гады перабудоў набыў свой сучасны вобраз, у якім змяшаліся розныя стылі. Гэта тлумачыцца таксама тым, што ў яго ўбранні скарыстаны прывезеныя ў розны час у Венецыю ўсходні мармур, калоны розных ордараў, грэчаскія і раманскія барэльефы, візантыйскія і італьянскія скульптуры, гатычныя капітэлі. Усё гэта было злучана майстрамі ў гарманічнай архітэктоніцы сабора.

План сабора

Шэрагу даследчыкаў цяжка дакладна вылучыць архітэктурны стыль сабора і пішуць пра яго асаблівасці:

Я не ведаю, ці існуе яшчэ ў свеце сабор, на які можна было б паставіць чатырох бронзавых канёў без рызыкі не толькі сапсаваць мастацкае ўражанне, але і прафанаваць будынак. Не такі сабор св. Марка. Фантастычнае змешванне ўсіх настрояў і густаў, усіх стыляў і эпох… Гэты будынак свайго роду unicum, непаўторная індывідуальнасць у свеце цэркваў. Яго стыль лічыцца візантыйскім, але, мне здаецца, гэта дакладна толькі да вядомай ступені: з масы ўплываў, якія стварылі сабор, візантыйскі быў пераважным. Яму належыць агульны абрыс будынка, купалы, мазаікі. Але гатычныя вежкі галоўнага фасада, гатычныя стрэлы, сплеценыя са статуй, антычны лес рознакаляровых калон, усходняя стракатасць і пазалота, нарэшце, шырокая тэраса вакол купалаў — які стыль утворыць усё гэта разам узятае, калі не стыль венецыянскага св. Марка, у якога няма ні продкаў, ні перайманняў.[10]

— П.Н. Перцов. «Венеция», 1905 год.

Агульныя асаблівасці

Сабор пабудаваны ў форме грэчаскага крыжа і з'яўляецца тыповай візантыйскай крыжовакупальнай базілікай, пабудаванай па вобразу канстанцінопальскай царквы Святых Апосталаў[11], але не з'яўляецца яе дакладным паўторам. У канцы XII стагоддзі да базілікі быў прыбудаваны прасторны нартэкс, а ў наступныя стагоддзі шэраг іншых памяшканняў (некалькі капэл, баптыстэрый, сакрысція). За выключэннем алтарнай часткі, якая заканчваецца апсідай, рукавы крыжа падзелены аркадамі на тры нефы, хоры (другі паверх бакавых нефаў) адсутнічаюць.[12] Памеры базілікі складаюць 76,5 (даўжыня разам з алтарнай часткай) на 62,5 метраў. Вышыня базілікі (па цэнтральным купале) складае 43 метра.

Алтарная перагародка

Алтарная частка (прэсбітэрый) па ўсходнім узоры аддзелена ад цэнтральнага нефа гатычным іканастасам, створаным у 1394 годзе майстрамі П'етра Паола і Якабела Дэле Масенье. Алтарная перашкода створана з каляровага мармуру і ўвянчана вялікім крыжом, па баках ад якога ўстаноўлены чатырнаццаць статуй (дванаццаць апосталаў, Дзева Марыя і апостал Марк). У алтарнай частцы ўстаноўлены ківорый (V стагоддзе), пад якім знаходзіцца галоўны алтар храма з мошчамі святога Марка, перанесенымі ў сабор з крыпты ў 1835 годзе. Ён высечаны з суцэльнага кавалка зялёнага ўсходняга мармуру і падтрымліваецца чатырма калонамі з вапнавага алебастру (XIII стагоддзе). На кожнай калоне ў дзевяць радоў размешчаны рэльефы з гісторыяй Дзевы Марыі і Ісуса, у якіх знайшлі сваё адлюстраванне, апроч кананічных, апакрыфічныя гісторыі.

Грыфон (дэталь наборнай падлогі)

Наборная мармуровая падлога базілікі створана ў XII стагоддзі і гарманіруе з вонкавым і ўнутраным мармуровым убраннем сабора. Ён выкананы з пліт паліхромнага мармуру з устаўкамі мазаічных выяў (створаны ў перыяд да XV стагоддзя), выкананых з маленькіх кавалачкаў мармуру рознай формы і памеру. Сярод мазаік падлогі прысутнічаюць як геаметрычны арнамент (кругі, квадраты, васьмівугольнікі), так і выявы жывёл, раслінны арнамент. Частка арнаментаў былі створаны ў 1425 годзе фларэнтыйскім мастаком Паола Учэло.

Сабор мае асобна стаячую званіцу вышынёй каля 100 метраў. Яна была пабудавана ў 1514 годзе і акрамя царкоўных функцый служыла таксама маякам для караблёў, якія ўваходзілі ў лагуну. Званіца цалкам разбурылася ў 1902 годзе, але была адноўлена ў першапачатковым выглядзе ў 1912 годзе.

Фасады

Першапачаткова вонкавае аблічча сабора адпавядала суровым канонам раманскага стыля.[13] Больш раскошная мармуровая абліцоўка фасада сабора была выканана ў XIII стагоддзі. Ідэя больш пышнага ўбрання фасада ўзнікла пасля чацвёртага крыжовага паходу, калі ў Венецыю былі вывезены калоны і капітэлі з канстанцінопальскіх палацаў і храмаў.

  • Галоўны фасад (заходні)

Абліцаваны мармуровымі плітамі, упрыгожаны калонамі, увянчанымі капітэлямі карынфскага ордара. Мае пяць уваходаў, аформленых у выглядзе парталаў з калонамі ў два ярусы. Архівольты цэнтральнага партала ўпрыгожаны кампазіцыямі з алегарычнымі выявамі мастацтваў і рамёстваў.[12] Аркі парталаў і размешчаных над імі люнетаў упрыгожаны мазаікай. Люнеты ўпрыгожаны гатычным вянком, выкананым у XIV—XV стагоддзях тасканскімі майстрамі. Паміж аркамі вянка, упрыгожанымі раслінным арнаментам, устаноўлены вежкі з фігурамі святых. У крайніх вежах фасада намалявана сцэна Дабравешчання (арханёл Гаўрыіл у крайняй левай вежцы, Дзева Марыя — у крайняй правай). Паміж імі ў чатырох вежках устаноўлены фігуры евангелістаў з іх сімваламі.

Цэнтральны ўваход

San marco by vgm8383.jpg

Мазаікі люнетаў
(выкананы ў 1617—1618 гадах Луіджы Гаэтана па эскізах Мафеа Вероны)
SanMarko luneta 1.jpg
SanMarko luneta 2.jpg
Venezia S Marco main portal.jpg
SanMarko luneta 4.jpg
SanMarko luneta 3.jpg
«Зняцце з крыжа»
«Спасланне Ісуса Хрыста ў пекла»
Вітраж і лоджыя з квадрыгай
«Уваскрэсенне Хрыстова»
«Узнясенне Хрыстова»
Мазаікі арак партала
SanMarko portal 3.jpg
SanMarko portal 2.jpg
SanMarko portal 1.jpg
Mosaics of San Marco in Venice 3.jpg
Mosaics of San Marco in Venice 4.jpg
«Працэсія пераносу мошчаў святога Марка ў сабор»
«Дож і венецыянская сеньёрыя сустракаюць цела святога Марка»
«З'яўленне Хрыста Суддзі»
«Прыбыццё мошчаў апостала Марка ў Венецыю»
«Перанясенне цела святога Марка на карабель»
Найстарэйшая з мазаік фасада (XIII стагоддзе), адлюстроўвае падзею здабыцця мошчаў апостала пасля заканчэння будаўніцтва сучаснай базілікі. Падчас працяглага будаўніцтва царквы мошчы былі схаваны дожам і настаяцелем сабора ў пазбяганне іх выкрадання. Тайнік быў згублены, а затым цудам быў адкрыты ў пілястры базілікі. Мазаіка Леапольда даль Поца па кардоне мастака Себасцьяна Рычы, 1728—1729 гады. Самая позняя з мазаік сабора, выканана ў 1836—1838 гады Ліборыа Саландры па кардоне мастака Латанцыа Кверэны Невядомы мазаічыст па кардоне мастака П'етра Векіа, 1660 год. Невядомы мазаічыст па кардоне мастака П'етра Векіа, 1660 год. Намаляваны агляд сарацынамі судна венецыянскіх купцоў у Александрыі, для прадухілення выяўлення мошчаў венецыянцы паклалі іх у кошыкі і закрылі свінымі тушамі.

Нягледзячы на тое, што большасць існуючых мазаік фасада былі створаны ў XVII—XVIII стагоддзях, агульная архітэктурная задума мазаічнага ўбрання фасада была выканана ў XV стагоддзі, што пацвярджае карціна Джэнціле Беліні «Працэсія рэліквіі Святога Крыжа на плошчы Сан Марка» (1493 год). Усе «новыя» мазаікі паўтараюць старадаўнюю іканаграфію ў адпаведнасці з распараджэннямі Вярхоўных Пракуратараў Сан Марка, якія ў выпадку пераробкі згубленай ці разбуранай мазаікі даручалі ўзнавіць яе сюжэт у адпаведнасці са старажытным узорам і зрабіць тлумачальны надпіс.[14]

Бронзавыя дзверы сабора (за выключэннем цэнтральнай) былі створаны ў XII—XIV стагоддзях. Іх аўтар, венецыянскі ювелір Бертуча, у 1300 годзе пакінуў на адной з іх надпіс, што пры працы над імі ён кіраваўся ўзорам дзвярэй цэнтральнага партала. Дзверы цэнтральнага партала датуюцца VI стагоддзем і былі, як шматлікія іншыя элементы фасада, прывезены ў Венецыю з Канстанцінопаля. Створкі выкананы з папярочных бронзавых пласцін, якія ўпрыгожаны 34 радамі арачак, размешчаных у форме паўлінавага хваста.

Паміж аркамі ўваходных парталаў, пад размешчанай вышэй лоджыяй, устаноўлены візантыйскія пліты з парнымі барэльефамі, сіметрычна размешчаныя ў адносінах да галоўнага партала. Цыкл пачынаецца з выяў двух святых воінаў — Дзімітрыя Салунскага і Георгія Пераможца. Затым ідуць выявы Багародзіцы і арханёла Гаўрыіла ў сцэне Дабравешчання. Замыкае цыкл дзве выявы подзвігаў Геракла: утаймаванне Эрыманфскага вепра (пліта візантыйскага паходжання эпохі Феадосія) і забойства Лярнейскай гідры (пліта венецыянскай працы, XIII стагоддзе).

Парфіравыя тэтрархі
  • Паўднёвы фасад

Выходзіць на п'яцэту і Палац дожаў. Фасад абліцаваны мармурам, упрыгожаны мазаікай і статуямі святых. Найбольш вядомы абраз святога Хрыстафора, які таксама паўтараецца ў выглядзе скульптуры на паўночным фасадзе і мазаікі ў нартэксе. Размяшчэнне абраза Хрыстафора на паўднёвым фасадзе, звернутым да мора і бачным з вады, тлумачыцца старажытным павер'ем, што таго, хто паглядзіць на абраз гэтага святога, у гэты дзень не кране ніякае зло. Пад абразам Хрыстафора знаходзіцца адзіны ўваход у сабор з боку мора. Ён упрыгожаны паўкруглым тымпанам з рэльефамі прарокаў (XIII стагоддзе).

Паўднёвы фасад упрыгожваюць шматлікія дэкаратыўныя элементы, вывезеныя з Канстанцінопаля. Найбольшую цікавасць уяўляе скульптура чатырох тэтрархаў, выкананая з парфіру. Тэтрархі ўстаноўлены на вуглу скарбніцы, побач з ім знаходзяцца акрытанскія пілястры.

  • Паўночны фасад

Упрыгожаны мармуровай інкрустацыяй рознага паходжання. Фасад мае адзіны ўваход, як вядзе ў нартэкс сабора. Ён выкананы ў форме партала і ўпрыгожаны скульптурнай выявай Ражства Хрыстова, створанымі венецыянскімі майстрамі ў XIII стагоддзі ў адпаведнасці з візантыйскімі канонамі. З-за выкарыстання ў дэкоры партала расліннага арнаменту ўваход атрымаў назву Порта дэі Ф'ёры («брама кветак»).

Квадрыга святога Марка

Квадрыга святога Марка

Квадрыга святога Марка — квадрыга з пазалочанай бронзы, устаноўленая на лоджыі сабора. З'яўляецца адзіным захаваным узорам шматфігурнай конскай антычнай скульптуры. Стварэнне квадрыгі прыпісваюць скульптару Лісіпу і датуюць IV стагоддзем да н.э.

Квадрыга ўпрыгожвала канстанцінопальскі іпадром і была вывезена ў Венецыю ў 1204 годзе падчас Чацвёртага крыжовага паходу дожам Энрыка Дандола пасля рабавання крыжакамі Канстанцінопаля. Квадрыга была устаноўлена на лоджыі базілікі Сан-Марка ў перыяд кіравання дожа Рэньера Зена (1252—1268 гады). Падчас рэстаўрацыі сабора , якая праводзілася ў 1970-я гады, было прынята рашэнне замяніць квадрыгу на лоджыі сабора копіяй. У 1982 годзе арыгінал квадрыгі быў змешчаны ў музеі базілікі, размешчаны ў верхніх памяшканнях нартэкса сабора.

Купалы

Купалы сабора

Сабор, пабудаваны ў форме грэчаскага крыжа, мае пяць купалаў: чатыры над галінамі крыжа і цэнтральны над сяродкрыжжам. Купалы былі створаны ў XIII стагоддзі падчас кіравання дожа Себасціяна Дзіяні. На іх архітэктуру аказалі ўплыў усходнія цэрквы і мячэці, знаёмыя венецыянскім купцам і ўдзельнікам крыжовых паходаў.

Купалы выкладзены з цэглы і ўстаноўлены на невысокіх барабанах з вокнамі па перыметры, знадворку іх пакрывае драўляны каркас, абліцаваны свінцовымі пласцінамі. Кожны з купалаў сабора ўвянчаны верхавінай, на якой замацаваны крыж, звернуты ў кірунку чатырох бакоў свету, увянчаны пазалочаным шарам. Дыяметр цэнтральнага купала складае 13 метраў і ўзвышаецца над полам базілікі на 28,15 метраў.

Крыпта

Памяшканне крыпты размешчана пад прэсбітэрыям і бакавымі капэламі апостала Пятра і святога Клімента. У крыпце захавалася частка архітэктурных элементаў, якія адносяцца да першай базілікі. Яны былі выяўлены падчас рэстаўрацыйных прац другой паловы XX стагоддзя. У цэнтры крыпты размешчана капліца, упрыгожаная ажурнай мармуровай плітай візантыйскай працы. Пад ёй да 1835 года знаходзіліся мошчы апостала Марка пакуль не былі перанесены ў галоўны алтар сабора.

Унутранае ўбранне

Унутраны від сабора Святога Марка
(малюнак Г. Чарнецова і Н. Грыгор'евічы, 1846 год)

Скляпенні, купалы і верхні ўзровень сцен сабора пакрыты мазаічнымі палотнамі агульнай плошчай каля 4000 кв. м.[15] Стварэнне мазаічнага ўбрання сабора было пачата ў 1071 годзе (мазаікі апсіды) і працягвалася на працягу больш двухсот гадоў (мазаікі нартэкса былі скончаны ў 1280 годзе). Мазаічны цыкл сабора Святога Марка з'яўляецца адным з найбольш значных узораў гэтага віду мастацтва.[16]

Раннія мазаікі ствараліся безназоўнымі майстрамі, якія рухаліся выключна толькі па традыцыі іканапіснага канону. У XI стагоддзі для стварэння мазаік прыцягваліся візантыйскія майстры, пазней працу сталі выконваць венецыянскія мазаічысты[17]. У наступныя стагоддзі пры абнаўленні і рэканструкцыі мазаік кардоны, па якіх выкладваліся кампазіцыі, стваралі Якопа Беліні, Паола Учэла, Мантэнья, Тыцыян і Тынтарэта. У якасці матэрыялу для мазаік выкарыстоўвалася шкло, якае вырабляецца на востраве Мурана. Шкляная маса розных колераў выкладвалася на фоне залатой фальгі, ствараючы тым самым ззянне, нягледзячы на беднае асвятленне сабора.

Мазаікі адлюстроўваюць сюжэты гісторый Старога і Новага Запаветаў, сцэны з жыцця Багародзіцы, апостала Марка, Яна Хрысціцеля і святога Ісідара. Англійскі тэарэтык мастацтва Джон Роскін пісаў: «Ніводны горад не меў гэтак услаўленай Бібліі. Храм-кніга, які ззяе здалёку падобна Віфліемскай зорцы».[18]

Мазаікі нартэкса

Нартэкс быў прыбудаваны да сабора ў канцы XII—XIII стагоддзях і ўпрыгожаны мазаікай працы венецыянскіх майстроў-мазаічыстаў.[19] Мазаічны цыкл прысвечаны старазапаветным сюжэтам і мае мэту паказаць праз іх значэнне прышэсця Ісуса Хрыста ў справе выратавання чалавецтва. Узорам для шэрагу старазапаветных кампазіцый паслужылі мініяцюры ранневізантыйскага рукапісу Кнігі Быцця, які знаходзілася ў Венецыі, і пасля вядомы як Катонаўскі Генезіс (VI ст.). Мазаікай пакрыты малыя купалы, скляпенні і люнеты нартэкса, сюжэт распадаецца на наступныя групы:

Купал стварэння свету і мазаікі арак

Купал раздзельны на тры кругавыя палосы, размешчаныя вакол цэнтральнай кампазіцыі з залатых лускавінак. Утрымлівае 26 сцэн, прысвечаных першым главам кнігі Быцця, і суправаджаецца тэкстам на латыні: «На пачатку стварыў Бог неба і зямлю. Дух Божы лунаў над вадою.» (Быц.1:1-2).

Кожнаму з шасці дзён стварэння прысвечана асобная сцэна, на якой, паводле ўсходняй іканаграфіі, фігура Стваральніка намалявана ў вобразе юнака-Хрыста з німбам-крыжом і высокім крыжом у руцэ. На ўсіх сцэнах Стваральніка суправаджае фігура анёла, які сімвалізуе кожны дзень тварэння. Цікавая сцэна блаславення сёмага дня, на якой Бог, які сядзіць на прастоле ў асяроддзі нябеснай світы, багаслаўляе анёла, які сімвалізуе суботу. Наступныя сцэны купала прысвечаны гісторыі стварэння Адама і Евы, іх грэхападзенню і выгнанню з рая. На сцэне выгнання з рая, на заднім плане сярод райскіх шатой намаляваны крыж, як сімвал хуткага выратавання.

  • Люнеты дзвярэй

На люнетах і арках дзвярэй, якія вядуць ў сабор, мазаічны цыкл апавядае пра нараджэнне дзяцей прабацькоў, пра забойства Каінам Авеля і гібель чалавецтва падчас вялікага патопу і выратаванне праведнага Ноя. Далей стаіць сцэна будаўніцтва Вавілонскай вежы, якая адлюстроўвае яе на фоне сярэднявечнага горада, акружанага зубчастай сцяной, у якім муляры выконваюць указанні, змешчанага ў цэнтр кампазіцыі начальніка. Побач змешчана выявы біблейскага змешвання моў дзе Бог, стоячы перад няскончанай вежай, падзяляе па баках свету людзей. Далей ідуць сцэны з жыцця Аўраама, дзе прысутнічае сюжэт яго гутаркі з Богам, намаляваным у выглядзе рукі, якая з'яўляецца з палоскі неба.

Купалы Іосіфа

Гісторыі Іосіфа Прыгожага прысвечаны тры малых купалы паўночнай часткі нартэкса. У іх падрабязна намалявана гэта біблейская гісторыя (29 сцэн), якая суправаджаецца адпаведнымі цытатамі са Старога Запавету (напісаны на латыні ў форме скарачэнняў). На шэрагу сцэн егіпецкія пабудовы (дамы, збожжасховішчы) намаляваны ў форме пірамід. У ветразях купалаў прысутнічаюць выявы старазапаветных прарокаў, якія трымаюць у руках світкі з іх вяшчунствамі аб прышэсці Ісуса Хрыста.

Утрымлівае восем базавых сцэн з жыцця прарока Майсея, пачынаючы ад яго выратавання ў водах Нілу і сканчаючы зыходам яўрэяў з Егіпта. Сцэны не падзяляюцца адна ад адной залатым фонам, як на астатніх мазаіках, а ідуць адна ад адной у апраўленні стылізаваных пейзажаў і архітэктуры.

  • Уваходны партал

Вакол партала ў чатырох нішах змешчаны мазаічныя выявы чатырох евангелістаў. Іх стварэнне адносіцца да канца XI стагоддзя, гэта значыць да перыяду да пабудовы нартэкса, калі партал служыў уваходам у сабор з боку плошчы. Мазаікі ўтрымліваюць грэчаскія рыфмаваныя надпісы, звернутыя да кожнага евангеліста (напрыклад, «Душы падступнай адбі ўдар, святы Матфей», «Дзе ў вечнасці застаўся ты — нас, чысты Ян, туды вядзі»). У вялікай паўкруглай нішы, размешчанай над парталам, змешчана велічная мазаічная выява апостала Марка, створаная ў 1545 годзе братамі Дзуката, па кардоне, які прыпісваецца Тыцыяну.[17] Побач змешчана малітва, звернутая да святога: «О Марк, адпусці грахі тых, хто, склаўшы рукі, заклікаюць да цябе, тваім заступніцтвам і літасцю Божай, ды будуць яны выратаваны».

Гл. таксама

Спасылкі

Шаблон:Link FA

  1. St. Mark the Evangelist (англ.) 
  2. 2,0 2,1 Мария Да Вилла Урбани. Собор Сан Марко. Венеция, 2006. ISBN 88-7666-590-0. С. 18
  3. Талалай М. Венеция. Флоренция, 2005. ISBN 88-8180-040-3. С. 12.
  4. Мария Да Вилла Урбани. Собор Сан Марко. Венеция, 2006. ISBN 88-7666-590-0. С. 16
  5. The Architectural Plan (англ.) 
  6. Мария Да Вилла Урбани. Собор Сан Марко. Венеция, 2006. ISBN 88-7666-590-0. С. 5
  7. Талалай М. Венеция. Флоренция, 2005. ISBN 88-8180-040-3. С. 10.
  8. Па іншых даных глава апостала Ціта захоўваецца на востраве Крыце (гл. Святой Апостол Тит)
  9. Пресс служба прихода святых Жен-Мироносиц в Венеции
  10. Венеция в русской литературе
  11. Architecture (англ.) 
  12. 12,0 12,1 Искусство Венеции (Всеобщая история искусств. Том 2, книга первая)
  13. Гэта было пацверджана пры рэстаўрацыі мармуровых пліт фасада ў XIX стагоддзя.
  14. Мария Да Вилла Урбани. Собор Сан Марко. Венеция, 2006. ISBN 88-7666-590-0. С. 31
  15. Талалай М. Венеция. Флоренция, 2005. ISBN 88-8180-040-3. С. 22.
  16. Мозаика
  17. 17,0 17,1 Мария Да Вилла Урбани. Собор Сан Марко. Венеция, 2006. ISBN 88-7666-590-0. С. 50
  18. Джон Рёскин. «Камни Венеции, V»
  19. Мария Да Вилла Урбани. Собор Сан Марко. Венеция, 2006. ISBN 88-7666-590-0. С. 39