Łukasz Dziekuć-Malej

Łukasz Mikołajewicz Dziekuć-Malej
Лукаш Мікалаевіч Дзекуць-Малей
Ilustracja
ok. 1920
Data i miejsce urodzenia 1 października 1888
Słonim
Data i miejsce śmierci 20 stycznia 1955
Gdańsk
Wyznanie baptyzm

Łukasz Mikołajewicz Dziekuć-Malej, biał. Лукаш (Лука) Мікалаевіч Дзекуць-Малей (ur. 1 października 1888 w Słonimiu, zm. 20 stycznia 1955 w Gdańsku) – białoruski duchowny baptystyczny, działacz narodowy, niepodległościowy i społeczny, tłumacz Biblii na język białoruski. Przełożył też kilkanaście broszur na język białoruski, wydał własny modlitewnik, publikował w prasie religijnej. W okresie międzywojennym założył wiele baptystycznych zborów w okolicach Brześcia. Zarówno podczas I jak i II wojny światowej włączał się aktywnie do białoruskiego ruchu narodowego. Wielokrotnie był podejrzewany o szpiegostwo.

Życiorys

Urodził się 1 października 1888 roku w Słonimiu na Białorusi w prawosławnej rodzinie, ojciec był nauczycielem. Rodziców stracił w wieku czterech lat (nigdy później nie wyjawił w jakich okolicznościach)[1]. Do 16 roku życia był wychowywany w nauczycielskiej rodzinie Funtów[2]. Po ukończeniu szkoły pedagogicznej również został nauczycielem[3].

Podczas I wojny światowej mieszkał w Grodnie. W 1918 roku założył białoruską szkołę w Krynkach[4]. W lutym oraz kwietniu 1919 roku był na krótko wtrącany do aresztu przez polskie władze za działalność białoruską[5]. W 1920 roku był jednym z liderów Białoruskiego Komitetu Narodowego, stał też na czele białoruskiej szkolnej rady w Grodnie[6]. W latach 1919-1920 polskie władze zamykały białoruskie szkoły w okolicach Grodna, a działaczom białoruskim zabraniano prowadzenia działalności. W 1921 roku nakazano jemu oraz innym działaczom białoruskim opuszczenie Grodna. Zamieszkał w Brześciu[5][3].

11 czerwca 1922 roku ożenił się z Serafiną (ur. 1898), z domu Kiszków[7]. Serafina również była nauczycielką[8]. Miał z nią pięcioro dzieci: Łyko (ur. 1924), Lonia (ur. 1925, zmarł w dzieciństwie), Serafina (ur. 1928), Lila (ur. 1929), Daniel (ur. 1930)[1].

19 czerwca 1941 został aresztowany przez NKWD i wtrącony do celi, w której osadzano przeznaczonych na śmierć, natomiast żona wraz z dziećmi została zesłana do Kraju Ałtajskiego[9][10]. Podejrzewano go o szpiegostwo na rzecz III Rzeszy[11]. Przed śmiercią uratowała go wojna z Niemcami[12]. Niemcy wkroczyli do Brześcia 22 czerwca[10]. Pod niemiecką okupacją udzielał pomocy Żydom, za co został aresztowany przez Gestapo w 1943 roku[12].

27 czerwca 1944 uczestniczył na II Wszechbiałoruskim Kongresie w Mińsku. W przemówieniu wyraził radość z możliwości przeprowadzenia kongresu, bo do tej pory wszelka działalność była podziemna. Wyraził nadzieję, że nadchodzi czas, kiedy naród białoruski uzyska upragnioną wolność[a]. Kilka dni później Dziekuć-Malej ewakuował się wraz z armią niemiecką, a do Mińska wkroczyła Armia Czerwona[5].

W 1945 roku przebywał na obszarze Niemiec, m.in. w Neubrandenburgu[9]. Nie wiadomo kiedy, ani w jakich okolicznościach opuścił Niemcy, wiadomo tylko, że w 1946 roku mieszkał już w Gdańsku[5]. W 1946 roku wróciła doń rodzina[5]. Był szykanowany przez Służbę Bezpieczeństwa, która zarzucała mu współpracę z wywiadem brytyjskim[11][b]. Żona zmarła w 1953 roku (podczas zsyłki wielokrotnie chorowała i doznała trwałej utraty zdrowia)[1]. Łukasz Dziekuć-Malej zmarł 20 stycznia 1955 roku w Gdańsku w wyniku cukrzycy[12].

Dnia 25 marca 2004 roku Rada Miejska Gdańska w dowód wdzięczności, za zasługi dla Polaków i Żydów, nazwała jedną z ulic w Gdańsku jego imieniem[13]. Helena Głogowska, w swej książce Białorusini na Wybrzeżu Gdańskim, omówiła go jako jednego z trzech białoruskich działaczy na Pomorzu Gdańskim (obok Mikołaja Dworzeckiego i Andrzeja Waginy)[14].

Baptystyczny duchowny

W 1912 podczas odbywania służby wojskowej w Białymstoku zetknął się z baptyzmem. 31 grudnia 1912 roku został ochrzczony w rzece Supraśl przez kaznodzieję Romana Chomiaka. W latach 1913-1914 odbył w Petersburgu przygotowanie teologiczne w szkole biblijnej prowadzonej przez Jana Prochanowa, przywódcy ewangelicznych chrześcijan[15]. Będąc studentem wielokrotnie głosił w licznych miejscach Petersburga i z tego powodu jednego razu – według relacji jego żony – miał być ciągnięty koniem na linie po ulicach Petersburga[1]. Po ukończeniu seminarium pracował jako kaznodzieja w guberni grodzieńskiej, wileńskiej i mińskiej. Podczas I wojny światowej osiadł w Grodnie, skąd wyruszał do różnych części Zachodniej Białorusi w ramach swej działalności kaznodziejskiej. Ze względu na liczne podróże kilkakrotnie wtrącano go do aresztu i posądzano o szpiegostwo[16][17].

W 1921 roku zamieszkał w Brześciu[3]. Utworzył tam towarzystwo kulturalne o charakterze ludowym o nazwie „Białoruska chatka” (Беларуская хатка), założył także zbór baptystyczny[18].

W tym samym roku rozpoczęły się rozmowy zjednoczeniowe pomiędzy Związkiem Baptystów a Związkiem Ewangelicznych Chrześcijan. Uczestniczył w nich aktywnie Dziekuć-Malej, który w 1922 roku został członkiem Komitetu (jako radca) ustalającego warunki zjednoczenia[18]. W 1923 roku odbyła się w Brześciu konferencja zjednoczeniowa obu ugrupowań[19][c]. Wybrano Komitet Zjednoczenia, w którego skład wszedł Dziekuć-Malej[20]. Również dwie następne konferencje odbyły się w Brześciu[8]. Zjednoczenie zostało rozwiązane w roku 1927, jakkolwiek wszelka współpraca obu ugrupowań ustała we wrześniu 1925 roku[21]. We wrześniu 1926 Dziekuć-Malej na konferencji w Łodzi został wybrany na wiceprezesa ugrupowania baptystów[22], w 1937 został członkiem Rady Naczelnej Kościoła[23].

Do roku 1939 Brześć był jego głównym miejscem działalności i w okresie tym założył wiele zborów w okolicach Brześcia[17]. W 1923 roku prowadzony przezeń zbór liczył 151 członków (nie licząc dzieci i sympatyków), w 1938 było już na ziemi brzeskiej 20 założonych przezeń zborów o łącznej liczbie 1152 członków[24]. 21 czerwca 1926 roku podczas prowadzonej przezeń uroczystości chrztu w Kamieńcu zgromadziło się około dwóch tysięcy ludzi[1]. Badacze historii baptyzmu na ziemiach polskich są zgodni, że rozwój baptyzmu wokół Brześcia w okresie międzywojennym, nazywany nawet mianem „przebudzenia duchowego”, związany był z osobą Dziekuć-Maleja[3]. Jego kazania robiły wrażenie na słuchaczach, krytycy przypisywali to sztuce czarnoksięskiej. Wyolbrzymiano też liczbę ludzi uczęszczających na prowadzone przezeń spotkania[1].

W latach 30. zorganizował i prowadził sierociniec w Brześciu[25]. Był to jedyny sierociniec, jaki w okresie międzywojennym mieli polscy baptyści. Udzielał też pomocy rodzinom żydowskim (przed świętem Paschy)[1].

W 1946 roku przybył do Gdańska, gdzie został kaznodzieją utworzonego zboru baptystycznego[9]. Kierowany przezeń zbór w 1946 roku liczył 36 członków, 26 czerwca 1947 – 70, 30 kwietnia 1949 – 87 członków[5]. Początkowo pełnił też funkcję prezbitera okręgowego, z której to funkcji został zdjęty 31 grudnia 1949 roku[5]. W latach 1949-1952 przybył do Białegostoku, gdzie służył zborowi jako kaznodzieja[26].

Tłumacz Biblii i działalność publicystyczna

W 1920 roku wystąpił z inicjatywą przełożenia na język białoruski Biblii. Najpierw przygotował cztery Ewangelie i wydawał je w osobnych tomikach w latach 1926-1928 w Łodzi[12]. W pracy przekładowej pomagał mu Anton Łuckiewicz (jako redaktor), Rozenberg (w Psalmach) oraz jego żona Serafina[27]. Nowy Testament i Psalmy wydane zostały w 1931 roku przez Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwa Biblijne w Helsinkach pod tytułem „Новы Запавет Госпада нашага Ісуса Хрыста і Псальмы” w nakładzie 25 tysięcy egzemplarzy[12][28][29]. Był to pierwszy pełny Nowy Testament w języku białoruskim[12], dlatego Dziekuć-Malej bywa nazywany ojcem białoruskiej Biblii[17]. Nowy Testament wydawany był jeszcze trzykrotnie (1948, 1985 і 1991), w łącznym nakładzie 50 000 egzemplarzy. Cieszy się opinią jednego z najlepszych białoruskich przekładów, korzystają z niego nie tylko protestanci, ale także katolicy jak i prawosławni[30].

W latach 1920-1924 przełożył na język białoruski siedemnaście broszur religijnego przeznaczenia[12]. W latach 1927-1928 prowadził białoruską kolumnę w czasopiśmie Kościoła Chrystusowego „Majak”[7]. W 1942 roku wydał w Mińsku modlitewnik w języku białoruskim[6].

Zobacz też

  1. „Вітаю Вас Спадар Прэзыдэнт, дэлегаты й госьці ад імя Грамады Эвангельскіх Хрысьціян-Баптыстаў і выказваю сваю радасьць, што сёньня маем магчымасьць сабрацца ў адпаведным будынку, бо да гэтага часу мы працавалі ў падпольлі. Неаднойчы я прасіў Бога, каб дапамог нам здабыць свабоду. Успамінаючы тых, хто пакінуў нас, хто загінуў за беларускі народ: праф. д-ра Вацлава Іваноўскага, рэдактара Ўладыслава Казлоўскага ды іншых, прапаную ўшанаваць іх памяць. Я прашу Бога дапамагчы нашаму народу знайсьці Бога, бо толькі дзякуючы такой дапамозе можна атрымаць свабоду. Нас, баптыстаў, няшмат, яшчэ пры цары нас перасьледавалі, цяпер мы жывём ў Беларусі свабодна. На заканчэньне я прашу ў Бога, каб дапамог жыць, а можа й галаву скласьці.” (Алена Глагоўская, «...Хоць бы і памёр, жыць будзе». Пра Лукаша Дзекуць-Малея (1888—1955) Пратэстанцкая Царква і Беларускі Нацыянальны Рух)
  2. W arkuszu informacyjnym MSW z 24 marca 1950 dotyczącym Dziekuć-Maleja zanotowano: „Współpracuje z wywiadem angielskim” (w: CA MSW, sygn. 3997/III; cyt. za: Henryk Ryszard Tomaszewski: Wyznania typu ewangeliczno-baptystycznego wchodzące w skład Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego w latach 1945-1956. Tomaszów Mazowiecki: Słowo i Życie, 1991, s. 39.).
  3. Według K. Bednarczyka Brześć został obrany na miejsce zjazdu z tego względu, ponieważ „Łukasz Dziekuć-Malej był od samego początku największym entuzjastą zjednoczenia”. (K. Bednarczyk: Historia Zborów Baptystów w Polsce do 1939 roku. 1997, s. 151.)
  1. a b c d e f g Дзекуць-Малей Лука Николаевич (проповедник) Library.by
  2. Сяргей ЧЫГРЫН. На Беласточчыне памянулі нашага земляка. „Газета Слонімская”. №14 (721), 30, 30.03.2011. [dostęp 2013-08-30]. 
  3. a b c d Krzysztof Bednarczyk: Historia Zborów Baptystów w Polsce do 1939 roku. Warszawa: Słowo Prawdy, 1997, s. 214. ISBN 83-86586-02-8.
  4. Пра асобу Лукаша Дзекуць-Малея гутарылі ў Крынках Kamunikat
  5. a b c d e f g Алена Глагоўская, «...Хоць бы і памёр, жыць будзе». Пра Лукаша Дзекуць-Малея (1888—1955) Пратэстанцкая Царква і Беларускі Нацыянальны Рух (biał.)
  6. a b Дзекуць-Малей Лукаш Электронная Энцыкляпэдыя, 2003-2013.
  7. a b Эвангельская царква ў Беларусі: тры пратэстанцкія юбілеі Tomin.by
  8. a b Krzysztof Bednarczyk: Historia Zborów Baptystów w Polsce do 1939 roku. 1997, s. 215.
  9. a b c Seweryn, s. 56.
  10. a b Л. Глагоўская. Жыццё і дзейнасць Лукаша Дзекуць-Малея. „Ніва”. № 39, s. 9, 26.09.1999. 
  11. a b Henryk Ryszard Tomaszewski: Wyznania typu ewangeliczno-baptystycznego wchodzące w skład Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego w latach 1945-1956. Tomaszów Mazowiecki: Słowo i Życie, 1991, s. 39.
  12. a b c d e f g Лукаш Дзекуць-Малей 01.10.1888 — 20.01.1955 brestspring.org
  13. Eugeniusz Dąbrowski: Baptyści polscy w czasie II wojny światowej. 29-04-2011.
  14. Andrzej Chodubski, Helena Głogowska, Białorusini na Wybrzeżu Gdańskim, Wydawnictwo Adama Marszałka, Toruń 2003, ss. 262 Kamunikat
  15. K. Bednarczyk: Historia Zborów Baptystów w Polsce do 1939 roku. 1997, s. 119, 149-150, 214.
  16. Krzysztof Bednarczyk: Historia Zborów Baptystów w Polsce do 1939 roku. 1997, s. 150.
  17. a b c Seweryn, s. 54.
  18. a b Henryk Ryszard Tomaszewski: Wspólnoty chrześcijańskie typu ewangeliczno-baptystycznego na terenie Polski w latach 1858-1939. Warszawa: WBST, 2006, s. 47. ISBN 83-88497-11-1.
  19. Krzysztof Bednarczyk: Historia Zborów Baptystów w Polsce do 1939 roku. 1997, s. 122.
  20. Henryk Ryszard Tomaszewski: Wspólnoty chrześcijańskie typu ewangeliczno-baptystycznego na terenie Polski w latach 1858-1939. Warszawa: WBST, 2006, s. 48. ISBN 83-88497-11-1.
  21. K. Bednarczyk: Historia Zborów Baptystów w Polsce do 1939 roku. 1997, s. 157.
  22. Henryk Ryszard Tomaszewski: Wspólnoty chrześcijańskie typu ewangeliczno-baptystycznego na terenie Polski w latach 1858-1939. Warszawa: 2006, s. 51-52.
  23. Henryk Ryszard Tomaszewski: Wspólnoty chrześcijańskie typu ewangeliczno-baptystycznego na terenie Polski w latach 1858-1939. Warszawa: 2006, s. 56.
  24. Krzysztof Bednarczyk: Historia Zborów Baptystów w Polsce do 1939 roku. 1997, s. 216.
  25. Henryk Ryszard Tomaszewski: Wspólnoty chrześcijańskie typu ewangeliczno-baptystycznego na terenie Polski w latach 1858-1939. Warszawa: 2006, s. 64.
  26. Monografia Zboru Kościoła Chrześcijan Baptystów w Białymstoku Protestanci.org
  27. Аляксандр Аўдзяюк. Бібліяграфія перакладаў Бібліі на беларускую мову. „НАША СЛОВА №46 (1041)”, 16 лістапада 2011 г.. [dostęp 2013-08-30]. 
  28. Słownik Wiedzy Biblijnej, por red. B. M. Metzger i M. D. Coogan, Vocatio, Warszawa 1997, s. 647.
  29. Przekłady na języki narodowe. W: Encyklopedia Katolicka. T. II. 1995.
  30. Гісторыя перакладу Бібліі на беларускую мову. W: Антоні Бокун: Лукаш Дзекуць-Малей і беларускія пераклады Бібліі: зборнік матэрыялаў, артыкулаў і дакумэнтаў. Рэдкал.: А.У. Унучак (гал. рэд.) і інш.. Берасьце: 2011, s. 26. ISBN 978-985-521-265-3.

Bibliografia

  • Dziekuć-Malej Łukasz. W: A. Seweryn: Leksykon baptystów w Polsce po 1945 roku. Warszawa: WBST, 2007, s. 54-57.
  • Helena Głogowska: Białorusini na Wybrzeżu Gdańskim. Toruń: Wydawnictwo Adama Marszałka, 2003, s. 170-181.przekład białoruski

Linki zewnętrzne