Žárový vrch

Žárový vrch
Ilustracja
Szczytowe skalisko góry Žárový vrch
Państwo  Czechy
Położenie Ludvíkov
Pasmo Wysoki Jesionik
(czes. Hrubý Jeseník)
(Sudety)
Wysokość 1101 m n.p.m.
Położenie na mapie Sudetów
Mapa lokalizacyjna Sudetów
Žárový vrch
Žárový vrch
Ziemia50°06′31,9″N 17°18′39,1″E/50,108861 17,310861

Žárový vrch (niem. Brandberg[1]) – szczyt (góra) o wysokości 1101 m n.p.m. (podawana jest też wysokość 1093 m n.p.m. lub 1094 m n.p.m.) w paśmie górskim Wysokiego Jesionika (czes. Hrubý Jeseník), w północno-wschodnich Czechach, w Sudetach Wschodnich, na Śląsku, w obrębie gminy Ludvíkov, oddalony o około 6,4 km na północny wschód od szczytu góry Pradziad (czes. Praděd)[2][3][4]. Na szczycie znajduje się punkt widokowy. Góra położona jest w Obszarze Chronionego Krajobrazu Jesioniki (czes. Chráněná krajinná oblast (CHKO) Jeseníky), a ponadto na części zachodniego stoku góry utworzono dodatkowo rezerwat przyrody Jelení bučina.

Charakterystyka

Lokalizacja

Žárový vrch jest górą trudno rozpoznawalną i niezbyt charakterystyczną, położoną w masywie trzech gór: Lyra – Žárový vrch – Plošina[5], mających wysokości powyżej 1000 m n.p.m. oraz leżącą w części (mikroregionie) Wysokiego Jesionika o nazwie Masyw Orlíka (czes. Medvědská hornatina) na ramieniu bocznym, ciągnącym się od przełęczy Sedlo nad Karlovou Studánkou (Kóta) do góry Zámecká hora[6]. Jest jednocześnie jednym z wyższych szczytów tego grzbietu, położonym około 3,9 km na północ od miejscowości Karlova Studánka, pomiędzy przebiegającymi drogami: nr SilniceII451.svg Nové HeřminovyVidly oraz nr SilniceII445.svg ŠternberkZlaté Hory[6].

Widok ze szczytowego skaliska góry Lyra na szczyt góry Žárový vrch (w dali)

Górę ogranicza: od północnego-zachodu dolina potoku Środkowa Opawa (czes. Střední Opava), od północy przełęcz o wysokości 1003 m n.p.m. w kierunku szczytu Plošina, od wschodu i południowego-wschodu krótki dopływ potoku Biała Opawa (czes. Bílá Opava), potok Biała Opawa oraz dwie przełęcze w kierunku szczytów: Na Vyhlídce (2) i szczytu o wysokości 766 m n.p.m. położonego nad miejscowością Ludvíkov, od południa dopływ potoku Białej Opawy, od południowego zachodu przełęcz o wysokości 951 m n.p.m. w kierunku szczytu Lyra oraz dopływ z tej przełęczy potoku Środkowa Opawa[6].

W otoczeniu góry znajdują się następujące szczyty: od północnego-zachodu Mrazový vrch, Zadní plošina-Z i Zadní plošina, od północy Skály (1)[a] i Jelení kameny, od północnego-wschodu Plošina, od południowego-wschodu szczyt o wysokości 766 m n.p.m. (nad Ludvíkovem) i Na Vyhlídce (2)[b] oraz od południowego-zachodu Lyra[6].

Stoki

Stoki zalesione są w większości lasem mieszanym[c] z przeważającym świerkiem oraz domieszką drzewostanu liściastego (głównie buczynowego), szczególnie w niższych partiach, z występującymi przecinkami i ogołoceniami. Góra najeżona jest licznymi skaliskami i grupami skalnymi występującymi na niemalże wszystkich stokach[7][8]. Na stokach przebiegają liczne aleje m.in. na stoku zachodnim i północno-zachodnim, na wysokości około 900 m n.p.m. tzw. (czes. Zámecká cesta) oraz na stoku północno-zachodnim tzw. (czes. Chladná cesta). Przez stoki przechodzą również ponadto nieliczne, nieoznakowane ścieżki[6]. Przemierzając je zaleca się korzystanie ze szczegółowych map, z uwagi na zawiłości ich przebiegu oraz zorientowanie w terenie.

Głaz z tablicą pamiątkową na przełęczy pomiędzy górami Lyra i Žárový vrch

U podnóża stoku południowo-zachodniego, przy przełęczy w kierunku góry Lyra, naprzeciwko chaty Sedlová ch. położony jest głaz, na którym umieszczono metalową tablicę pamiątkową z inskrypcją (obecnie napis jest słabo czytelny).

Szczyt główny

Widok ze skaliska szczytowego góry Žárový vrch w kierunku gór Vysoká hole, Petrovy kameny i Pradziad
Punkt geodezyjny przy skalisku szczytowym góry Žárový vrch

Szczyt jest skaliskiem o długości około 30 m, który jest punktem widokowym. Roztaczają się z niego malownicze perspektywy m.in. w kierunku szczytów gór: Pradziad, Vysoká hole czy Petrovy kameny oraz szczytów m.in. mikroregionu Wysokiego Jesionika o nazwie Masyw Keprníka (czes. Keprnická hornatina)[2][9]. Na tych wysokościach około 1000 m n.p.m. bardzo popularną rośliną występującą niemalże na całym obszarze Wysokiego Jesionika jest czarna jagoda, licznie występująca również i na szczytowym skalisku góry Žárový vrch[10].

Dojście do skaliska szczytowego następuje z nieoznakowanej ścieżki o długości około 970 m, biegnącej w przecince (niemalże w linii prostej) od przełęczy pomiędzy sąsiednią górą Lyra[2][9].

Blisko skaliska szczytowego znajduje się punkt geodezyjny o wysokości 1093,82 m n.p.m., z ułamanym stalowym słupkiem[11], podawany często na mapach jako główny szczyt góry.

Szczyty drugorzędne

Žárový vrch jest szczytem poczwórnym. W całym masywie góry, poza szczytem głównym można wyróżnić 3 niższe szczyty, drugorzędne[6].

Skalisko drugorzędnego szczytu o nazwie Žárový vrch-JZ
Skalisko drugorzędnego szczytu o nazwie Žárový vrch-SV
Mountain icon (Noun Project).svg Szczyty drugorzędne góry Žárový vrch
L.p. Szczyt Wysokość
m n.p.m.
Odległość od szczytu głównego
m
Współrzędne geograficzne Kompas ruzica slovencina.svg
1 Žárový vrch – SZ 1047 410 na północny zachód 50°06′36,6″N 17°18′19,7″E/50,110167 17,305472
2 Žárový vrch – SV[12] 1043 850 na północny wschód 50°06′55,4″N 17°19′01,4″E/50,115389 17,317056
3 Žárový vrch – JZ[13] 1008 610 na południowy zachód 50°06′16,1″N 17°18′19,8″E/50,104472 17,305500

Geologia

Pod względem geologicznym masyw góry Žárový vrch zbudowany jest ze skał metamorficznych, głównie mylonitów[14], migmatytów i orto-gnejsów[11]. Na stokach występują tzw. terasy krioplanacyjne, ukształtowane w mroźnym klimacie peryglacjalnym[15].

Wody

Wszystkie stoki należą do zlewni Morza Bałtyckiego; kilka krótkich górskich potoków płynących ze stoków należy do dorzecza Odry[6]. Ponadto na stokach występują liczne źródła[6].

Legenda zrodlo.svg Źródła na stokach góry Žárový vrch
L.p. Źródło (oznaczenie) Odległość od szczytu
m
Wysokość bezwzględna
m n.p.m.
Współrzędne geograficzne
1 Studánka (3665)[16] 920 na północ 890 50°07′01″N 17°18′40″E/50,116944 17,311111
2 Studánka (5797)[17] 960 na wschód 878 50°06′33″N 17°19′27″E/50,109167 17,324167
3 Studánka Živá voda[18][19] 1860 na północ 640 50°07′31″N 17°18′36″E/50,125278 17,310000

Ochrona przyrody

Cała góra znajduje się w obrębie wydzielonego obszaru objętego ochroną o nazwie Obszar Chronionego Krajobrazu Jesioniki, a utworzonego w celu ochrony utworów skalnych, ziemnych i roślinnych oraz rzadkich gatunków zwierząt, ze znajdującym się w nim, w części stoku zachodniego góry rezerwatu przyrody Jelení bučina[6][20][21].

Rezerwat przyrody Jelení bučina

Rezerwat przyrody Jelení bučina (czes. Přírodní rezervace Jelení bučina)[22] położony jest na wysokościach (od 712 do 930) m n.p.m. stoku góry i rozciąga się od doliny potoku Środkowej Opawy ku alei (czes. Zámecká cesta) oraz ma powierzchnię 45,84 ha[23] i 14,07 ha (dodatkowo) 50 metrowego pasma otuliny strefy ochronnej[24].

Jest on położony w odległości około 5 km na północny wschód od szczytu Pradziada i około 800 m na zachód od szczytu głównego góry Žárový vrch. Rezerwat został utworzony 14 grudnia 1990 roku w celu ochrony pierwotnego lasu mieszanego o dominującym drzewostanie bukowym oraz jego otoczenia flory i fauny[25]. Na obszarze rezerwatu występuje szereg głazów i skalisk. Przez rezerwat nie poprowadzono żadnego szlaku turystycznego ani żadnej ścieżki dydaktycznej. Przebiega przez jego obszar m.in. ścieżka na trasie Ptačí MlýnSedlová chata.

Ścieżki dydaktyczne

Poza obszarem rezerwatu przyrody Jelení bučina, na krótkich odcinkach stoku południowo-wschodniego góry oraz u podnóża góry, drogą nr SilniceII445.svg przebiega 29,2 km długości ścieżka dydaktyczna o nazwie (czes. Naučná stezka Muzeum Wide Web) na trasie[26]:

Ścieżka edukacyjna zielona.svg Malá MorávkaKarlovice (z 14 stanowiskami obserwacyjnymi na trasie).

Turystyka

Do najbliższej miejscowości Ludvíkov z bazą pensjonatów jest od szczytu około 2,2 km w kierunku wschodnim a do najbliższej osady Vidly z hotelem górskim Vidly[27] jest od szczytu około 3 km w kierunku południowo-zachodnim[6]. Ponadto około 4 km w kierunku północno-wschodnim do miejscowości Vrbno pod Pradědem z bazą hoteli i pensjonatów jak również około 4 km w kierunku południowym do miejscowości uzdrowiskowej Karlova Studánka[6]. Natomiast do hoteli i schronisk rozsianych wokół góry Pradziad jest od szczytu około 6,5 km w kierunku południowo-zachodnim[6].

Chaty łowieckie

Na stokach góry położone są trzy chaty, ale nie mają one charakteru typowych schronisk turystycznych, zalicza się je do tzw. chat łowieckich[6]. Dojść do nich można z alei o nazwie Zámecká cesta, bowiem wszystkie położone są w jej pobliżu.

Widok na przełęcz pomiędzy górami Lyra i Žárový vrch oraz chatę Sedlová ch.
Chata Neděle
Home font awesome.svg Chaty na stokach góry Žárový vrch
L.p. Chata Odległość od szczytu
m
Lokalizacja Współrzędne geograficzne
1 Chata Neděle[28] 1110 na północ stok drugorzędnego szczytu Žárový vrch-SV przy alei Zámecká cesta 50°07′07,4″N 17°18′46,1″E/50,118722 17,312806
2 Pytlácká chata[29] 830 na północny zachód stok drugorzędnego szczytu Žárový vrch-SZ, blisko alei Zámecká cesta 50°06′42,2″N 17°18′00,4″E/50,111722 17,300111
3 Sedlová chata[30] 990 na południowy zachód przy skrzyżowaniu Sedlová bouda 50°06′08,0″N 17°18′05,5″E/50,102222 17,301528

Szlaki turystyczne

Na szczyt oraz przez stoki nie wytyczono żadnego szlaku turystycznego[6]. Pomimo to okolice góry są odwiedzane przez miłośników górskich wędrówek i zbieraczy jagód[3]. Polecanym miejscem jest również oddalony o około 3 km na południe od szczytu Rolandův kámen z drewnianym krzyżem na wierzchołku[31].

Osobny artykuł: Rolandův kámen.

Szlaki rowerowe

Przez stoki oraz drogami nr SilniceII445.svg i SilniceII451.svg poprowadzono trzy szlaki rowerowe na trasach[6]:

Stripe-marked biketrail green.svg Vrbno pod Pradědem – góra Zámecká hora – góra Plošina – góra Žárový vrch-SV – góra Žárový vrch – góra Lyra – góra Lyra-J – Sedlo nad Karlovou Studánkou (Kóta);
CZ-IS21b Směrová tabulka pro cyklisty.jpg (nr 553) Drakov – Vrbno pod Pradědem – Ludvíkov – Karlova Studánka – Hvězda – Malá Morávka – Dolní Moravice – góra Harrachovský kopec – Rýmařov[32];
CZ-IS21b Směrová tabulka pro cyklisty.jpg (nr 6029) BruntálRudná pod PradědemSuchá Rudná – Hvězda – Karlova Studánka – Sedlo nad Karlovou Studánkou (Kóta) – Vidly – Vrbno pod Pradědem[33].

Trasy narciarskie

W okresach ośnieżenia przez górę przebiega trasa narciarstwa biegowego[34][35]:

szlak narciarski niebieski Karlova Studánka – Skalnatý vrch – góra Lyra – góra Žárový vrch – góra Plošina – góra Zámecká hora – Ludvíkov.

W obrębie góry nie poprowadzono żadnej trasy narciarstwa zjazdowego.

Zobacz też

Uwagi

  1. Oznaczenie indeksowane w odróżnieniu od znajdującego się w tym samym paśmie innego szczytu o tej samej nazwie Skály (2), położonego przy osadzie Kouty nad Desnou.
  2. Oznaczenie indeksowane w odróżnieniu od znajdującego się w tym samym paśmie innego szczytu o tej samej nazwie: Na Vyhlídce (1) położonego około 2,5 km na północny zachód od miejscowości Vrbno pod Pradědem.
  3. Drzewostan całego Obszaru Chronionego Krajobrazu Jesioniki obejmuje: świerk pospolity 84%, buk zwyczajny 10%, modrzew europejski 1,5%, klon jawor 1,1%, brzoza 1%, olsza czarna 0,8%, kosodrzewina 0,4%, olsza szara 0,3%, (jodła pospolita, jesion wyniosły i lipa) po 0,2%, sosna zwyczajna 0,1%, pozostałe (sosna błotna, dąb, grab, klon zwyczajny, wiąz, jarząb, olsza zielona, topola osika, topola i wierzba iwa) łącznie 0,2% (→ Analýza vlivu lesního hospodaření na lesní ekosystémy v CHKO Jeseníky. hnutiduha.cz).

Przypisy

  1. Žárový vrch (Brand B.) (1094 m) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2017-02-24].
  2. a b c Żarowy Wierch (1094 m n.p.m.) (pol.). W: Góry bliskie sercu [on-line]. sudeckiedrogi.wordpress.com, 2013-08-18. [dostęp 2016-09-28].
  3. a b Martin Janoška: Túra po cestách bez značek ukazuje skutečnou divokou přírodu v Česku. Romantický Žárový vrch (cz.). cestovani.idnes.cz, 2014-10-03. [dostęp 2016-09-28].
  4. Žárový vrch (cz.). turistika.cz. [dostęp 2016-09-28].
  5. Žárový vrch – Lyra – 23.5. (fotogaleria) (cz.). miros50.estranky.cz. [dostęp 2016-09-28].
  6. a b c d e f g h i j k l m n o Žárový vrch (1094 m) (Turistická mapa) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2016-09-28].
  7. Žárový vrch (cz.). navstivtejeseniky.cz. [dostęp 2016-09-28].
  8. Helena Syslová: Přírodní památka Žárový vrch (cz.). toulejse.cz. [dostęp 2016-09-28].
  9. a b Žárový vrch vyhlídkový (cz.). turistika.cz. [dostęp 2016-09-28].
  10. Jeseníky 2007 - 6. Lyra. Žárový vrch, Plošina, Zámecká hora a Bílý Potok (cz.). turistika.cz. [dostęp 2016-09-28].
  11. a b Žárový vrch. tisicovky.cz ↓.
  12. Žárový vrch-SV vrchol. tisicovky.cz ↓.
  13. Žárový vrch-JZ vrchol. tisicovky.cz ↓.
  14. Geologická mapa. (lokalita 1025) ↓.
  15. Příloha 7: Přehled obcí s geologicky významnými lokalitami. (PDF) (cz.). W: MAS Hrubý Jeseník. Strategie CLLD 2014-2020 [on-line]. mashj.cz. [dostęp 2016-09-28].
  16. Jan Otčenášek: Studánka bez jména (3665) (cz.). estudanky.eu, 2010-07-28. [dostęp 2016-09-28].
  17. Jan Otčenášek: Studánka bez jména (5797) (cz.). estudanky.eu, 2012-06-26. [dostęp 2016-09-28].
  18. Zdeněk Pavelek: Studánka Živá voda (8522) (cz.). estudanky.eu, 2014-05-14. [dostęp 2016-09-28].
  19. Živá voda (cz.). turistika.cz. [dostęp 2016-09-28].
  20. Přírodní rezervace Jelení bučina (cz.). rymarovsko.cz. [dostęp 2016-09-28].
  21. CHKO Jeseníky. Jelení bučina (cz.). m.taggmanager.cz. [dostęp 2016-09-28].
  22. Jelení bučina – Přírodní rezervace (cz.). turistika.cz. [dostęp 2016-09-28].
  23. Přírodní rezervace Jelení bučina (cz.). ochranaprirody.cz. [dostęp 2016-09-28].
  24. Oznámení návrhu na vyhlášení Přírodní rezervace Jelení bučina dle ustanovení § 40 zákona č. 114/1992 Sb., o ochraně přírody a krajiny. (PDF) (cz.). W: Agentura ochrany přírody a krajiny České Republiky. Správa CHKO Jeseníky [on-line]. obecludvikov.cz. [dostęp 2016-09-28].
  25. Jiří Novák: PR Jelení bučina (cz.). biolip.cz. [dostęp 2016-09-28].
  26. Naučná stezka Muzeum Wide Web (cz.). czecot.cz. [dostęp 2016-09-28].
  27. Horský hotel Vidly (pol.). vidly.cz. [dostęp 2016-09-28].
  28. Zdeňka Jordanová: Lovecké chaty v Jeseníkách. Chata Neděle (cz.). lovecke-chaty-v-jesenikach.webnode.cz. [dostęp 2016-09-28].
  29. Zdeňka Jordanová: Lovecké chaty v Jeseníkách. Pytlácká chata (cz.). lovecke-chaty-v-jesenikach.webnode.cz. [dostęp 2016-09-28].
  30. Zdeňka Jordanová: Lovecké chaty v Jeseníkách. Sedlová chata (cz.). lovecke-chaty-v-jesenikach.webnode.cz. [dostęp 2016-09-28].
  31. Rolandův kámen (cz.). turistika.cz. [dostęp 2016-09-28].
  32. Cyklotrasa č. 553 Drakov – Vrbno pod Pradědem – Karlova Studánka – Rýmařov (cz.). nasecesko.cz. [dostęp 2016-09-28].
  33. Trasy rowerowe – Z Vrbna pod Pradědem do Bruntalu (pol.). czeskiegory.pl. [dostęp 2016-09-28].
  34. Běžecké tratě Jeseníky (Okruh Vrbno pod Pradědem – Karlova Studánka) (cz.). hotelkamzik.cz. [dostęp 2016-09-28].
  35. Jesioniki na biegówkach. Objaśnienia i profile tras. (JPEG) ↓.

Bibliografia

Linki zewnętrzne