37 Łęczycki Pułk Piechoty

Ten artykuł dotyczy 37 Łęczyckiego Pułku Piechoty. Zobacz też: 37 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 37.
37 Łęczycki Pułk Piechoty
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 25 lutego 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Łęczycki
Patron Książę Józef Poniatowski
Tradycje
Święto 1921-1934: 9 września
1934-1939: 26 maja
Nadanie sztandaru 26 czerwca 1933
Rodowód 4 Pułk Piechoty Księstwa Warszawskiego
Dowódcy
Pierwszy ppłk Adam Jaroszewski
Ostatni ppłk Stanisław Kurcz
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska, wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Grodno, Ostrołęka (1920-1921)
Kutno[1] i Łęczyca (1921-1939
Powązki (1923)
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 4 DP (1919–1921)
26 DP (1921-1939)
Replika sztandaru 37 Łęczyckiego Pułku Piechoty (strona lewa)
Replika sztandaru 37 Łęczyckiego Pułku Piechoty (strona prawa)
Książę Józef Poniatowski – patron pułku

37 Łęczycki Pułk Piechoty im. ks. Józefa Poniatowskiegooddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

W swej tradycji pułk nawiązywał do 4 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego. Zalążek pułku powstał w Przemyślu w listopadzie 1918. Od 25 lutego 1919 nosił nazwę 37 Pułku Piechoty, a w latach 1920-1937 – 37 Pułku Piechoty Ziemi Łęczyckiej. W wojnie polsko-ukraińskiej walczył o otwarcie drogi do broniącego się Lwowa zajmując Gródek Jagielloński a następnie brał udział w walkach o Sambor, Drohobycz i Stanisławów, nad Dniestrem i Zbruczem.

W wojnie polsko-bolszewickiej, do lipca 1920, brał udział w walkach pod Korosteniem, Koziatynem i Żukowcem, nad Berezyną, Niemnem i Bugiem. W sierpniu uczestniczył w zwycięskim boju pod Baboszewem, po czym został przetransportowany w rejon Lwowa, gdzie po ciężkich walkach zajął Rohatyn i w pogoni za nieprzyjacielem doszedł do Wiśniowca. Po zakończonej wojnie został rozlokowany w Kutnie i Łęczycy.

W przewrocie majowym 1926 wziął udział w walkach w Warszawie po stronie marszałka Józefa Piłsudskiego.

W składzie Armii „Poznań”, a później Armii „Pomorze” brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Od Wągrowca przez Inowrocław, okolice Kutna dotarł na pola bitwy nad Bzurą, gdzie walczył do 18 września 1939, po czym resztki pułku przekroczyły Bzurę i przez Puszczę Kampinoską dotarły do Warszawy. Po kampanii wrześniowej pułk został rozwiązany.

4 Pułk Piechoty Księstwa Warszawskiego w latach 1806-1813

Historia 37 Pułku Piechoty sięga czasów napoleońskich i Księstwa Warszawskiego, gdyż 37 pp przejął tradycje bojowe 4 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego z lat 1806-1813.

4 pp brał udział w walkach na Pomorzu, północnym Mazowszu oraz w rejonie Narwi i Bugu. Walczył też w bojach o Grudziądz i nad Narwią. Od grudnia 1808 pułk walczył w Hiszpanii pod dowództwem płk Feliksa Potockiego. Pułk bił się w Starej i Nowej Kastylii, Asturii i Królestwie León. 4 pp brał udział w bitwach pod: Almaraz, Consuegrą, Talaverą, Fuengirolą, Almonacid, Ocaną (w Prowincji Toledo), Coien Monbellą i Ximenes de la Frontare.

4 pp brał też udział w wyprawie na Moskwę. Toczył walki o Czaśniki, Krasnoje, pod Smoleńskiem i nad Berezyną w trakcie odwrotu Napoleona. Poniósłszy ciężkie straty trafił pod Poznań celem dokonania uzupełnień. Następnie w ramach Korpusu gen. Jana Henryka Dąbrowskiego walczył pod Szpandawą, Belzig, Jüterbog, Wittenbergą, Düben i Lipskiem. Po zakończeniu działań żołnierze zdziesiątkowanego 4 pp powrócili do kraju w ramach innych jednostek.

Utworzenie 37 Pułku Piechoty i pierwsze boje

Po rozpadzie Austro-Węgier 28 października 1918 powstała w Krakowie Polska Komisja Likwidacyjna, która organizowała w Galicji polskie struktury administracyjne i wojskowe. W Przemyślu powstała 1 listopada 1918 Rada Rządząca i Komenda Placu, które zaczęły organizować wojsko polskie i administrację. W koszarach po C. i K. 45 Pułku Piechoty zaczęto zbierać luźne oddziały wojskowe i na ich bazie powstał zalążek 37 pułku piechoty. Pierwszym dowódcą oddziału został porucznik Leon Kozubski – komendant oddziałów polskich na Zasaniu w Przemyślu. Oddział przybrał nazwę 18 Pułk Strzelców. Żołnierze przeszli chrzest bojowy w walkach z Ukraińcami w dniach 9-11 listopada 1918 na przemyskim Zasaniu. 14 listopada 1918 pułk zmienił nazwę na 10 Pułk Piechoty.

Przybyłym w listopadzie 1918 do Przemyśla batalionem zapasowym b. austriackiego 10 Pułku Piechoty dowodził wówczas kpt. Wilhelm Zwonarz, który pod koniec tego miesiąca był tymczasowym komendantem tzw. 10 Pułku Piechoty „Dzieci Przemyskich”[2][3]. Później dowódcą został ppłk Adam Jaroszewski.

Część pułku walczyła o otwarcie drogi do broniącego się Lwowa w Grupie ppłk Tokarzewskiego-Karaszewicza, zaś pozostali toczyli walki w rejonie Niżankowic, Siedlisk i Medyki, a także Chyrowa. Pułk zdobył Stodółki, Uherce Niezabitowskie, Czerlany i Lubień Wielki. Utrzymał też Gródek Jagielloński oraz obronił przed wojskiem ukraińskim połączenie kolejowe Lwów–Przemyśl.

25 lutego 1919 roku dokonano zmiany nazwy pułku – odtąd nosił nazwę 37 Pułku Piechoty. Wiosną 1919 roku pułk zdobył Sambor i Drohobycz. Brał też udział w zdobyciu miasta Stanisławów. Od 13 do 16 czerwca 1919 pułk bronił przepraw nad rzeką Dniestr.

Od 28 czerwca brał udział w walkach nad rzeką Zbrucz, a w lipcu 1919 przerzucony został na front wołyński, gdzie toczył walki z oddziałami ukraińskimi. Od 5 sierpnia pełnił rolę zabezpieczającą. 3 kwietnia 1920 dowódcą 37 pułku piechoty został mjr Józef Kuś.

Udział w wojnie polsko-bolszewickiej

Żołnierz 37 pułku ze sztandarem

Pułk znalazł się w składzie 4 Dywizji Piechoty, która miała za zadanie zająć w czasie ofensywy polskiej miasto Korosteń. 37 pp zajął węzeł kolejowy i inne wyznaczone tereny, a następnie umocnił się pozostając w odwodzie swej dywizji do czasu zajęcia Kijowa.

W związku z kontrofensywą sowiecką I i III batalion 21 maja 1920 wyruszyły nad Berezynę, gdzie powstrzymywały ataki Sowietów w kierunku na Mińsk. W bitwach pod Borowiną i Żukowcem (26 maja 1920) pułk zadał napastnikom poważne straty. Nad Berezyną pułk walczył do 7 czerwca 1920 tocząc bitwy pod Murawą, Czerniewiczami i pod Wielkim Stachowem (3 czerwca 1920). Spod Wielkiego Stachowa przez Zamosze, Zawidne i Mińsk pułk pomaszerował do stacji Grodzianki. Tydzień później przetransportowany został na stację Ratmirowicze i podporządkowany dowódcy 14 Dywizji Piechoty Wielkopolskiej, w składzie której miał wziąć udział w natarciu na przedpolu Bobrujska. Do zaplanowanego działania nie doszło na skutek przerwania frontu przez bolszewików. Odwrót rozpoczął się 7 lipca 1920.

Tereny działań bojowych pułku w latach 1918-1920)

Część oddziałów wycofywało się do miejscowości Miratycze przez Mińsk i Niemen. I i III batalion po próbie zdobycia Słonimia wycofały się na zachód w ramach 4 DP. III batalion zdobył Kazimierz Litewski, a następnie po ciężkich walkach pod wsią Wierzchy przedarł się do wsi Stawy w pobliżu Bugu, gdzie połączył się z I batalionem. Bataliony te wkrótce ponownie rozdzieliły się: I batalion trafił do VIII Brygady Piechoty, a III do odwodu II Brygady Jazdy. 4 sierpnia 1920 pułk odniósł sukcesy w czasie próby – podjętej przez 4 Armię – wyrzucenia bolszewików za Bug. Pułk wycofano w rejon miasta Siedlce.

II batalion por. Beniamina Kotarby z kompanią techniczną pozostawał poza pułkiem od 21 maja 1920. Na początku obsadził Korosteń, a po otrzymaniu rozkazu wycofał się do Koziatyna. Następnie po przegrupowaniu brał udział w nieudanym ostatecznie, choć z początku obiecującym, ataku na Korzec.

Pod naciskiem Sowietów, a w szczególności konnicy Budionnego 3 i 6 DP rozpoczęły odwrót na zachód. II batalion, stanowiąc straż tylną, został okrążony i zniszczony przez kawalerię sowiecką. Poległo i dostało się do niewoli 10 oficerów i 374 szeregowych. 22 lipca 1920 resztki II batalionu dotarły do Siedlec, gdzie dowództwo objął ppłk Michał Remizowski, a następnie do Łęczycy i Kutna[4]. Tam został odtworzony. 13 sierpnia 1920 batalion stawił się w Górze Kalwarii, gdzie stacjonowały już bataliony I i III.

W Pilawie pułk otrzymał wzmocnienie w postaci jednej kompanii marszowej- Harcerskiej Kompanii Szturmowej 37 Pułku Piechoty Ziemi Łęczyckiej- złożonej głównie z ochotników (uczniów I Liceum Ogólnokształcącego im. Gen. J.H. Dąbrowskiego i harcerzy z I Kutnowskiej Drużyny Wędrowniczej im. T. Rejtana) z Kutna, Mieczysławowa i Łęczycy. W tym czasie pułk skutecznie bronił dostępu do przeprawy mostowej w Górze Kalwarii. W walkach tych wzięli udział też młodzi żołnierze z ochotniczej kompanii. 19 sierpnia 1920 żołnierze 37 pułku piechoty przerzuceni zostali koleją w rejon Płońska, gdzie wzięli udział w zwycięskiej bitwie pod Baboszowem. Szczególnym męstwem odznaczyła się tam kompania ochotnicza.

Grodno – w tym mieście pułk stacjonował w odwodzie naczelnego dowództwa

W czasie, kiedy Bitwa Warszawska zakończyła się pełnym zwycięstwem i armie polskie przeszły do pościgu za wrogiem, na froncie południowym pod Lwowem toczyły się nadal ciężkie walki. W celu powstrzymania ewentualnej ofensywy wojsk sowieckich przerzucono w ten rejon 4 Dywizję Piechoty, a w jej składzie pułk, który został skierowany do Chodorowa. 7 września 1920 pułk stacza ciężkie walki z oddziałami sowieckimi zagrażającymi linii kolejowej Lwów–Chodorów. Zdobył kolejno: Knihynicze, Nowosielce, Okrześnice. Nazajutrz przystępuje do forsowania rzeki Stryj, z zamiarem zajęcia miejscowości Rohatyn, co nastąpiło 9 września 1920.

Pamięć tych walk, w których po raz pierwszy w czasie wojny polsko-bolszewickiej wzięły udział wszystkie bataliony razem, pułk uwiecznił obierając datę 9 września za dzień święta pułkowego. Jeszcze przez kolejne dni broni Rohatyna przed kontratakami oddziałów sowieckich. Pułk, uzupełniony trzema kompaniami marszowymi w dniu 13 września, w składzie 4 Dywizji Piechoty, w pościgu za nieprzyjacielem doszedł do Wiśniowca, by 25 września, transportem kolejowym, przebazować się do Grodna jako odwód naczelnego dowództwa. Skierowany przez 2 Dywizję Piechoty Legionów, w dniu 12 listopada pułk przez Grodno i Łomżę odszedł do Ostrołęki, gdzie do 28 kwietnia 1921 pełnił służbę graniczną, po czym wrócił do Kutna i Łęczycy.

Pułk w okresie pokoju

Budynki byłych koszar 37 Pułku Piechoty w Kutnie[a],

Dowództwo i sztab pułku, oraz bataliony I i II zostały rozlokowane na terenie Okręgu Korpusu Nr IV[5] w Kutnie, w koszarach po byłym rosyjskim 4 Pułku Strzelców, III batalion został zakwaterowany w Łęczycy w budynku poklasztornym. Koszary były ciasne, brakowało wielu podstawowych sprzętów, koszary nie były skanalizowane, nie było placu ćwiczeń, stosownych magazynów a strzelnica miała długość zaledwie 100 m. Pod koniec 1921 zmienił się dotychczasowy przydział pułku. Został on włączony do 26 Dywizji Piechoty (wraz z 10 Pułkiem Piechoty, 18 Pułkiem Piechoty i 26 Pułkiem Artylerii Lekkiej). Ten przydział pozostał aktualny do wybuchu drugiej wojny światowej. Wśród przychodzących corocznie rekrutów znajdował się spory odsetek analfabetów, dla których zorganizowano szkołę prowadzoną przez oficerów i podoficerów zawodowych. Święto pułku początkowo obchodzono 9 września, na pamiątkę zwycięstwa pod Rohatyniem, zaś od 1934 – 26 maja, w rocznicę innej zwycięskiej bitwy stoczonej w 1920 pod Żukowcem.

W związku z napiętą sytuacją społeczną, w okresie od października do grudnia 1923, pułk przebywał w Warszawie (stacjonując na Powązkach w dawnych magazynach rosyjskich), pełniąc służbę wartowniczą.

Bardzo istotnym wydarzeniem w dziejach pułku był udział w przewrocie majowym Marszałka Józefa Piłsudskiego. Większość pułku dowodzonego przez płk SG Władysława Bortnowskiego opowiedziała się zdecydowanie po stronie Marszałka. 13 maja 1926 w godzinach popołudniowych bataliony I i II, transportem kolejowym, przybyły do Warszawy i wzięły udział w walkach z wojskami rządowymi, w rejonie Mokotowa i w centrum miasta. W czasie transportu do stolicy oraz w rejonie wyładowania pododdziały były bombardowane przez lotnictwo. W czasie walk zginęło 9 żołnierzy: sierż. Michał Łuc, kpr. Jan Iwan, st. szer. Jan Moskaluk, st. szer. Wacław Złotowski, szeregowi Józef Cholewa, Lajzer Gutenberg, Leon Siermiński, Wilhelm Tom i Szurek Kalman. Rannych zostało 32 żołnierzy.

Dziedziniec pułku w latach 30. XX w

Kolejne znaczące wydarzenie, w dziejach pokojowej służby pułku, to akcja pacyfikacyjna na terenie Małopolski Wschodniej w okresie od 16 września do 30 listopada 1930. Pododdziały skierowane do tych działań były w znacznej części dowodzone przez oficerów i podoficerów pochodzenia ukraińskiego a ok. 30% szeregowych było również tej narodowości. Akcja miała miejsce w rejonie: Bolechów, Kołomyja, Dolina, Stryj, Bolesław.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 37 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[6]. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu (Batalionu „Wołożyn”) Korpusu Ochrony Pogranicza[7].

Minister Spraw Wojskowych rozkazem z 12 kwietnia 1937 nadał pułkowi, na wniosek jego dowództwa, „szefostwo honorowe” księcia Józefa Poniatowskiego i zezwolił na noszenie przez żołnierzy, na patkach, herbu Ziemi łęczyckiej, a na naramiennikach inicjałów „JP”. Dotychczasowa nazwa -37 Pułk Piechoty Ziemi Łęczyckiej, zastąpiona została nową – 37 Łęczycki Pułk Piechoty im. księcia Józefa Poniatowskiego. Na odznace pułkowej umieszczono koronę książęcą (mitrę).

Od października do końca listopada 1938 pułk przebywał w Karpatach, w rejonie miejscowości Nadwórna i Delatyń, w związku z rozbiorem Czechosłowacji na mocy układu monachijskiego.

Społeczeństwo kutnowskie i łęczyckie dawało liczne dowody uznania i szacunku dla tradycji i dokonań pułku – fundując sztandary, tablice pamiątkowe[8], tworząc Towarzystwo Przyjaciół 37 pp fundując, dla ubarwienia oprawy uroczystości pułkowych, komplet mundurów historycznych nawiązujących do tradycji 4 Pułku Strzelców Pieszych, nadając imię pułku okolicznym szkołom[b] i inne.

Udział w kampanii wrześniowej 1939

Tereny walk Pułku w 1939 r
Cmentarz w Młodzieszynie – groby żołnierzy poległych w bitwie nad Bzurą we wrześniu 1939 (czerwony znicz na grobie por. Stanisława Synoradzkiego)

23 marca 1939 pułk zmobilizowany został w alarmie i cztery dni później przewieziony do miejscowości Damasławek w Wielkopolsce. Z Damasławka dwa bataliony udały się do Wągrowca, a jeden do Żnina. Żołnierze przechodzili intensywne szkolenie. Z początkiem lipca bataliony otrzymały rozkaz przystąpienia do budowy umocnień polowych na odcinku około 30 km, na południe i północ od Wągrowca oraz od miejscowości Łęgowo przez Cekanowo, Przysiekę do miejscowości Skoki.

W pierwszej połowie sierpnia dowódca pułku otrzymał rozkaz wycofania się na linię Jezioro Żnińskie DużeJezioro Żnińskie Małe, gdzie miała przebiegać główna linia obrony, budowane wcześniej umocnienia potraktowano jako czołowe pozycje wstrzymujące. 31 sierpnia[9] pułk zajął pozycje obronne wzdłuż granicy i nie atakowany pozostał na nich do 3 września. Tego dnia wieczorem, wykonując rozkazy dowództwa 26 Dywizji Piechoty, działającej już w strukturach Armii „Pomorze”, rozpoczął odwrót. Bataliony pułku skierowały się w kierunku Inowrocławia i dalej Lubienia, okolic Kutna, Żychlina i 13 września dotarły nad Bzurę, kilka kilometrów na wschód od Łowicza. Do tego czasu jednostka nie brała czynnego udziału w walce. I batalion stanął w rejonie Gągolina Północnego, pozostałe pod Emilianowem.

Przez Puszczę Kampinoską przechodziły resztki pułku na odsiecz Warszawie

Rankiem 14 września jednostka wzięła udział w natarciu w składzie Grupy Operacyjnej „Wschód” gen. Mikołaja Bołtucia. Pułk nacierał, przy wsparciu 26 Pułku Artylerii Lekkiej, na lewym skrzydle zgrupowania uderzeniowego Armii Pomorze. Po przekroczeniu drogi WarszawaPoznań oddziały sforsowały Bzurę i atakowały na kierunku KarolewJasionnaSierzchów. Nad polem walki dominował niszczący ogień artylerii niemieckiej. Pododdziały podeszły pod miejscowość Bolimów, jednak wykonując rozkaz dowódcy dywizji atak przerwano i rozpoczęto wycofywanie jednostek pod Gągolin. W ataku tym pułk stracił niemal 50% swojego stanu osobowego – poległych, rannych i wziętych do niewoli.

15 września stanowiska obronne pułku biegły wzdłuż Bzury, broniąc dostępu do miejscowości Kompina–Patoki, a za tą linią do Kozłowa Szlacheckiego i Gągolina Południowego. Pułk toczył walki, ze zmiennym szczęściem przez cały dzień. Na 16 września zaplanowano ponowne natarcie na Bzurę. Oddziały uderzyły w kierunku na Kozłów Szlachecki, całodzienny bój nie zmienił sytuacji na tym odcinku. Była to ostatnia walka w rejonie Gągolina. Po dwudniowych walkach, w których Niemcy nie byli w stanie przełamać oporu, pułk praktycznie „zredukowany” do siły batalionu, na rozkaz dowództwa, odszedł w kierunku północnym w rejon: OsiekIłówBudy StareMłodzieszynJustynów. Wieczorem tego samego dnia, na skraju lasu Budy Stare w rejonie Leontynowa, odpierał natarcie niemieckiej piechoty wspartej czołgami i samochodami pancernymi.

W wyniku ciągłych walk i poniesionych strat 18 września jednostka uległa praktycznie rozsypce. Pojedyncze grupy żołnierzy usiłowały jeszcze podejmować walkę. W nocy z 18 na 19 września resztki pułku sforsowały Bzurę na południe od Kamiona Małego[10], kierując się do Puszczy Kampinoskiej, by podążyć na odsiecz Warszawie. Dotarły do stolicy 21 września. Po kampanii wrześniowej pułk nie został odtworzony.

Obsada personalna pułku 1 września 1939 roku

Stanisław Synoradzki – dowódca plutonu pionierów[11]

Dowództwo

  • dowódca – ppłk Stanisław Kurcz
  • I adiutant – kpt. Zygmunt Gajewski (poległ 16.09.1939 pod Gągolinem)[12]
  • II adiutant – ppor. rez. Zbigniew Ubysz
  • oficer łączności – kpt. Bruno Kaliciński
  • kwatermistrz – kpt. Leon Owadiuk
  • naczelny lekarz – mjr Deka
  • dowódca I batalionu – mjr Henryk Reyman
  • dowódca II batalionu – mjr Stanisław Molenda (poległ 18.09.1939 nad Bzurą)[12]
  • dowódca III batalionu – mjr Wilhelm Jan Fedorko
  • dowódca kompanii zwiadu – ppor. Damian Solski
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – kpt. Jachimowicz
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. Marian Kamiński
  • dowódca plutonu pionierów – por. Stanisław Synoradzki (poległ 17.09.1939 w lesie Budy Stare)[12]
  • dowódca plutonu pgaz. – por. Stanisław Kaczor

Żołnierze pułku

Dowódcy pułku

Tablica na budynku byłych koszar w Kutnie
  • por. Leon Kozubski (1 – 29 XI 1918)
  • płk Adam Jaroszewski (30 XI 1918 – 1 VII 1919)
  • mjr Józef Kuś (5 VII – 18 VIII 1919)
  • płk Adam Jaroszewski (19 VIII – 9 IX 1919)
  • mjr Józef Kuś (10 IX 1919 – 2 I 1920)
  • płk Adam Jaroszewski (3 I – 19 III 1920)
  • kpt. Karol Koziarowski (20 III – 3 IV 1920)
  • mjr Józef Kuś (4 IV – 16 V 1920)
  • kpt. Michał Remizowski (17 V – 6 VI 1920)
  • mjr Józef Kuś (7 – 13 VI 1920)
  • ppłk Michał Remizowski (14 VIII 1920 – 16 III 1925)
  • ppłk piech. Albin Skroczyński (p.o. 16 III – 3 V 1925)
  • ppłk Julian Żaba (p.o. 4 V – 25 VII 1925)
  • ppłk piech. Albin Skroczyński 26 VII – 9 X 1925)
  • płk Edward Nowak (10 – 30 X 1925)
  • ppłk piech. Albin Skroczyński (p.o. 16 III – 3 V 1925)
  • mjr Stefan Lewicki (p.o. 31 X – 1 XII 1925)
  • ppłk piech. Albin Skroczyński (p.o. 2 – 30 XII 1925)
  • płk SG Władysław Bortnowski (31 XII 1925 – 19 VI 1926)
  • ppłk piech. Albin Skroczyński (p.o. 20 VI – 7 IX 1926)
  • płk piech. dr Jerzy Roman Trojanowski (8 IX 1926 – 31 XII 1930)
  • mjr Jan Palewicz (p.o. 1 – 15 I 1931)
  • płk dypl. Józef Sas-Hoszowski (16 I 1931 – 2 IX 1937)
  • ppłk dypl. Roman Umiastowski (3 IX 1937 – III 1939)
  • ppłk piech. Stanisław Kurcz (III – 19 IX 1939)

Zastępcy dowódcy pułku

  • ppłk piech. Wiktor Łapicki (od 10 VII 1922)
  • ppłk piech. Albin Skroczyński (I 1925 – 24 VII 1928 → dowódca 64 pp)
  • ppłk piech. Stanisław Trzebunia (24 VII 1928 – 12 III 1929 → komendant PKU Kutno[c])
  • ppłk piech. Józef II Kuś (12 III 1929 – 31 III 1930 → komendant PKU Równe[d])
  • mjr piech. Jan Palewicz (p.o. 31 III 1930 – 23 III 1932 → praktyka poborowa w PKU Jarosław)
  • ppłk piech. Julian Dadlez (23 III 1932 – 1937 → komendant RKU Rawa Ruska
  • ppłk piech. Stanisław Kurcz (do III 1939)

Oficerowie pułku

Kawalerowie Orderu Virtuti Militari

Żołnierze 37 Pułku Piechoty odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1921[15][16]. W nawiasach podano numery krzyży.

Order Virtuti Militari
sierż. Marian Danielewicz
sierż. Henryk Daszkowski
por. Franciszek Dudziński
ś.p. płk Adam Jaroszewski (8022)
sierż. Karol Jelonek
kpt. Mieczysław Jus
sierż. Roch Konarski
ś.p. por. Józef Kowalski (8023)
ppor. Antoni Kulesza
por. Stanisław Kukla
plut. Wincenty Landa
ś.p. por. Józef Markiel (8024)
ppor. Władysław Nosowicz
sierż. Henryk Paszkowski
por. Bolesław Pędzikiewicz
por. Władysław Pokorny
ppłk Michał Remizowski
ś.p. ppor. Kazimierz Schaller[e] (8026)
plut. Jan Siusta
sierż. Tomasz Smyczyński
por. Bolesław Stachoń
kpt. Władysław Starzecki
por. Roman Szłapa
st. sierż. Ludwik Szuba
por. Jerzy Tramer
por. Czesław Wawrosz
ś.p. chor. Kazimierz Winiarski[f] (8027)
plut. Jan Wójcik
ś.p. por. Jan Wójciak[g] (8028)

Symbole pułkowe

Sztandary

Kompania honorowa z nowym sztandarem oraz po prawej ze sztandarem Harcerskiej Kompanii Szturmowej 37 Pułku Piechoty

Staraniem mieszkańców ziemi łęczyckiej powstał komitet chorągwiany, który uzyskał zezwolenie na nazwanie pułku 37 Pułkiem Piechoty Ziemi Łęczyckiej i ufundował chorągiew. Uroczystość wręczenia odbyła się 23 maja 1920[17]. Ponieważ w tym czasie pułk przebywał „w polu” chorągiew, z rąk ministra spraw wojskowych, gen. Józefa Leśniewskiego odebrała delegacja oficerów, podoficerów i szeregowych. Do czasu powrotu pułku z wojny była ona przechowywana w dowództwie batalionu zapasowego. W 1933 została przekazana do Muzeum Wojska Polskiego[h].

26 czerwca 1933 roku[i], w piętnastolecie istnienia pułku, Prezydent RP Ignacy Mościcki wręczył pułkowi nowy sztandar. W czasie Bitwy nad Bzurą, koło Iłowa został on oddany na przechowanie miejscowemu rolnikowi i od tamtej pory ślad po nim zaginął.

Odznaka pamiątkowa
22 grudnia 1928 roku Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 37 Pułku Piechoty[18]. Odznaka o wymiarach 43x43 mm ma kształt krzyża Orderu Virtuti Militari, którego ramiona emaliowane są w kolorze granatowym. Na krzyż nałożona jest tarcza herbowa Ziemi Łęczyckiej, na której wpisano inicjały „ZŁ”. Tarcza zwieńczona jest koroną. Na ramionach krzyża wpisano numer pułku i inicjały pułku „37 PP” oraz datę jego powstania „3 XI 1918”. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym i złoconym, emaliowana. Wykonawcami odznak byli: Paweł Bobkowicz i Bronisław Grabski, obaj z Łodzi[19]

  1. Po wojnie stacjonowała w nich jednostka radziecka, potem zajmowały je Zakłady Podzespołów Radiowych „MIFLEX”
  2. Według Eugeniusz Walczaka i Andrzeja Urbaniaka, imię pułku nadano Publicznej Szkole Powszechnej III stopnia w Pleckiej Dąbrowie (Powiatowe Życie Kutna nr 13/67 z 21.06.2001 r)
  3. Stanisław Trzebunia urodził się 19 sierpnia 1888 roku w Zakopanem. Zmarł w 1960 roku w Warszawie. Pochowany na Starych Powązkach. Kawaler Virtuti Militari [1].
  4. Józef II Kuś urodził się 12 marca 1888 roku. Podpułkownik piechoty z 1 stycznia 1929 roku.
  5. Kazimierz Schaller figuruje pod pozycją 34593, jako porucznik 37 Pułku Piechoty poległy 30 kwietnia 1919 roku w m. Glinna na: Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918-1920, Wojskowe Biuro Historyczne, Warszawa 1934, s. 774.
  6. Kazimierz Winiarski Figuruje pod pozycją 43268, jako podoficer 10 Pułku Piechoty poległy 17 lutego 1919 roku w m. Porzecze Janowskie na: Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918-1920, Wojskowe Biuro Historyczne, Warszawa 1934, s. 971.
  7. Jan Wójciak figuruje jako podporucznik pod pozycją 44468, bez daty i miejsca śmierci, na: Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918-1920, Wojskowe Biuro Historyczne, Warszawa 1934, s. 999. Awansowany na porucznika 1 grudnia 1919 roku. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 3 z 31 stycznia 1920 roku, poz. 41.
  8. Chorągiew zachowała się w zbiorach Muzeum do czasów współczesnych.
  9. Według Satory, ceremonia odbyła się 25 lipca 1933 roku → Satora 1990 ↓, s. 82
  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 73.
  2. Kronika. Odezwa. „Ziemia Przemyska”. Nr 16, s. 2, 23 listopada 1928. 
  3. Adolf Kozubal: Zarys historji wojennej 37-go pułku piechoty Ziemi Łęczyckiej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, s. 5.
  4. Adolf Kozubal: Zarys historji wojennej 37-go pułku piechoty Ziemi Łęczyckiej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, s. 22.
  5. Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 51.
  6. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
  8. Według Eugeniusz Walczaka i Andrzeja Urbaniaka, autorów opracowań monograficznych pułku, umieszczono tablice w Szkole Rolniczej w Mieczysławowie oraz na murze kościoła farnego w Łęczycy (Powiatowe Życie Kutna nr 13/67 z 21.06.2001 r)
  9. „28 sierpnia ppor. Feliks Michalski, pełniący służbę oficera inspekcyjnego 37 pułku, otrzymał zaszyfrowaną depeszę , nadaną przez radio ze sztabu dywizji „Tamiza”. Treść depeszy brzmiała: „Rozkaz nr 228, wykonać”. ...Trzydziestego pierwszego sierpnia ... alarm bojowy poderwał bataliony, które po raz wtóry i ostateczny zajęły stanowiska obronne” – Kukuła 1977 ↓, s. 28
  10. W forsowaniu Bzury w tym miejscu brał udział gen. Grzmot-SkotnickiKukuła 1977 ↓, s. 222
  11. Mundur oficera – Na lewej kieszeni: odznaka oficerska 37 pp, pod nią absolwencka Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi – Komorowo; Na prawej kieszeni: Odznaka Komendancka Przysposobienia Wojskowego.
  12. a b c Kukuła 1977 ↓, s. 254
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 28 września 1933 roku, s. 212. Porucznik Jan Kazimierz Mikurda urodził się w 1896 roku, zmarł tragicznie 3 sierpnia 1933 roku w Żabikowie. 25 stycznia 1933 roku został odznaczony Krzyżem Niepodległości. Ponadto był odznaczony Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 i Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości..
  14. Nekrolog ś.p. Jana Kazimierza Mikurdy. „Polska Zbrojna”. 215, s. 3, 8, 1933-08-05. Warszawa. .
  15. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z 23 kwietnia 1921 roku, poz. 558, 559. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 27 z 19 sierpnia 1922 roku, s. 616, 617.
  16. Adolf Kozubal: Zarys historji wojennej 37-go pułku piechoty Ziemi Łęczyckiej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, s. 26.
  17. Satora 1990 ↓, s. 82.
  18. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 36 z 22 grudnia 1928 roku, poz. 394.
  19. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 73-75.

Bibliografia

Linki zewnętrzne