Adam Bruno Wikszemski

Adam Wikszemski
Schemat przedstawiający fonograf Wikszemskiego. Rysunek 1 przedstawia walec owinięty papierem światłoczułym, widoczny również na rysunku 2, gdzie jest zamknięty w obudowie (W) z podłużną szczeliną (e). Źródło światła (nieoznaczone literą, w górnej części rysunku 2) wyposażone jest w dwa lustrzane reflektory. Światło pada na ruchome lusterko walcowe (S), połączone z membraną

Adam Bruno Wikszemski (ros. Адам Викшемский, ur. 6 października (18 października ss) 1847 w Nieświeżu, zm. 10 lutego 1890 w Berlinie) – polski lekarz, anatom, pionier zapisu fonograficznego.

Syn Franciszka (zm. 1883 w Dorpacie), bratanek Stanisława Kostki (1807–1875) – obu wileńskich lekarzy. Szlachecka rodzina Wikszemskich pieczętowała się herbem Jelita. Dziadek Adama, Gabriel, miał majątek w Baranówce w powiecie żytomierskim.

Adam ukończył gimnazjum w Witebsku w 1865 (wg innych źródeł w Wilnie[1][2][3]) i rozpoczął studia na Uniwersytecie w Dorpacie, najpierw na wydziale chemicznym, potem na wydziale medycznym. Podczas studiów należał do Konwentu Polonia[4]. Dyplom doktora nauk medycznych otrzymał w 1875[5] na podstawie dysertacji o właściwościach szaleju. Następnie został nadetatowym prosektorem Instytutu Anatomicznego i asystentem prof. Ludwiga Stiedy. Prosektorem był od 1887 do 1889. Podczas wojny rosyjsko-tureckiej w zastępstwie Ernsta Bergmanna prowadził klinikę chirurgiczną. Równolegle prowadził własną praktykę lekarską[6]. Miał rangę radcy kolegialnego[6]. Był członkiem Dorpater Naturforscher Gesellschaft[7]. Z powodu polityki uczelni wymuszonej przez władzę carskie nie otrzymał docentury, mimo protekcji profesora Stiedy. W swoich wspomnieniach pisał o tym Benedykt Dybowski[8]:

Co do Dorpatu samego, to prof. Bidder, Flor i Schwarz oświadczyli mi, gdym był u nich w Dorpacie, że uniwersytet nie przedstawi od siebie żadnego Polaka na docenta, ustabilizowanego w uniwersytecie, gdyż nadeszło poufne zawiadomienie z ministerium, że żadne takie przedstawienie nie będzie zatwierdzone. Tak np. prof. Stieda przedstawił był swego asystenta dr Wikszemskiego na prosektora stabilizowanego i docenta anatomii, lecz wydział medycyny nie uwzględnił tego przedstawienia, nie chcąc iść wbrew życzeniom ministerium oświaty.

6 listopada 1889 w berlińskim urzędzie patentowym opatentował wynalazek „urządzenia do fonograficznej rejestracji drgań dźwiękowych”. Urządzenie składało się z walca pozostającego w ruchu obrotowym, nawijającego papier światłoczuły, i systemu zwierciadeł, odbijających promienie świetlne na powierzchnię obudowy w której zamknięty jest walec. Jedno z lusterek połączone było z membraną, drgającą pod wpływem fal dźwiękowych, co można było zarejestrować na papierze światłoczułym w formie wykresu. Wynalazek został uznany za pionierski w pracy Parfientjewa i wsp. Zwukotechnika kinematografii (Moskwa, 1950)[9], poświęcono mu też artykuł w Przeglądzie Fonograficznym[10]. Według autorów tych prac urządzenie zaprojektowane przez Wikszemskiego umożliwiało jednostronny poprzeczny zapis dźwiękowy, do którego odczytu niezbędny był już jednak wynalazek fotokomórki.

Chorował na nieuleczalną chorobę. O „bladym, chorowitym” polskim docencie Wiszemskim w swoich wspomnieniach pisał Mykoła Wasylenko[11]. Zmarł w Berlinie, pogrzeb zorganizował profesor Bergmann[12]. O śmierci powiadomiły petersburski Kraj[13] i prasa medyczna: Gazeta Lekarska[14], Medycyna[15] i Przegląd Lekarski[16].

Prace

  1. Kośmiński SL. Słownik lekarzów polskich obejmujący oprócz krótkich życiorysów lekarzy polaków oraz cudzoziemców w Polsce osiadłych, dokładną bibliografią lekarską polską od czasów najdawniejszych aż do chwili obecnej. 1883 s. 546
  2. ВЫПУСКНИКИ ВИЛЕНСКОЙ 1-ой ГИМНАЗИИ. [dostęp 2009-12-28].
  3. Выпускники Виленской 1-й гимназии за 1837-1903 гг.. [dostęp 2009-12-28].
  4. Konwent Polonia - lista członków 1828 - 1939. [dostęp 2009-12-21].
  5. Arnold Hasselblatt, Gustav Otto: Album academicum der Kaiserlichen Universität Dorpat. Dorpat: 1889, s. 587. [1]
  6. a b Isidorius Brennsohn: Die Aerzte Livlands von den ältesten Zeiten bis zur Gegenwart. Ein biographisches Lexikon nebst einer historischen Einleitung über das Medizinalwesen Livlands. Mitau 1905 s. 428 [2]
  7. Mitglieder der Dorpater Naturforscher Gesellschaft. Sitzungberichte der Naturforscher-Gesellschaft bei der Universitaet Dorpat 9, s. 195 (1892)
  8. Dybowski B. O Syberyi i Kamczatce: Cz. 1, Podróż z Warszawy na Kamczatkę. Kraków: Gebethner i Wolff, 1912 s. 33 [3]
  9. А. Н. Какнерович, А. И. Парфентьев, А. А. Хрущев, П. Г. Тажер: Звукотехника кинематографии. Москва: Госкиноиздать, 1950 ss. 7-8
  10. Ziemacki W. Adam Wikszemski – polski pionier fonografii. „Biuletyn fonograficzny”. 1, s. 81-83, 1953. 
  11. Микола Прокопович Василенко: Вибрані твори: у трьох томах. Юридична думка, 2008 s. 145
  12. Piotr Szarejko: Słownik lekarzy polskich XIX wieku Tom 3. Wydawnictwo Naukowe Semper, 1995, s. 392. ISBN 83-85810-82-X.
  13. Nekrologja. „Kraj”. 9 (7), s. 16, 16 II (28 II) 1890. 
  14. Wiadomości bieżące. „Gazeta Lekarska. Pismo tygodniowe poświęcone wszystkim gałęziom umiejętności lekarskich”. 10 (14), s. 287, 5 IV (24 III) 1890. 
  15. Zmarli. „Medycyna. Czasopismo tygodniowe dla lekarzy-praktyków”. 18 (14), s. 224, 24 III (5 IV) 1890. 
  16. „Przegląd Lekarski”. 11, 1890.