Adam Gorczyński

Adam Gorczyński
Jadam z Zatora
Ilustracja
Adam Gorczyński według drzeworytu z 1876[1]
Data i miejsce urodzenia 1805
Tarnów
Data i miejsce śmierci 24 maja 1876
Brzeźnica
Narodowość polska
Język polski
Dziedzina sztuki powieść, poezja, publicystyka, malarstwo, rysunek
Epoka polski romantyzm
Faksymile

Adam Gorczyński (ur. 1805 w Tarnowie, zm. 24 maja 1876 w Brzeźnicy) – polski pisarz i poeta okresu romantyzmu, autor popularnych powieści w stylu gawęd szlacheckich i staropolskich sylw, także artysta malarz okresu polskiego romantyzmu, pejzażysta polskich krajobrazów, współzałożyciel Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, zaangażowany politycznie w polskie sprawy w Galicji, działacz społeczny, właściciel dóbr ziemskich w Brzeźnicy i Marcyporębie. Używał pseudonimu literackiego Jadam z Zatora[2][3]. Zaprzestał działalności literackiej w latach 60. XIX wieku. W drugiej dekadzie XXI wieku patron inicjatyw kulturalnych w rodzinnej Brzeźnicy[4][5].

Życiorys

Herb Gorczyńskich[6][a] z pomnika Józefa Kalasantego, ojca Adama, sprzed kościoła parafialnego w Marcyporębie, 2018

Urodził się w 1805 w Tarnowie jako syn adwokata Józefa Kalasantego Gorczyńskiego (herbu własnego[6][7][a]) i Katarzyny z Łojowskich[2] . Józef Kalasanty w 1818 zakupił Brzeźnicę Radwańską, Nowe Dwory oraz część Marcyporęby. Siostra Adama Elżbieta była babką generała Józefa Hallera[8].

W Tarnowie Adam Gorczyński ukończył gimnazjum, a następnie studiował filozofię we Lwowie. Nawiązał wtedy kontakty z Ossolineum[9]. Zbliżył się do grupy intelektualistów lwowskich – Augusta Bielowskiego, Ludwika Nabielaka i Stanisława Jaszowskiego – zwolenników nurtu podkreślającego związki kultury polskiej z historią Słowiańszczyzny. Atmosfera kulturalno-literacka, którą przesiąkł wtedy młody Gorczyński, dała się odczuć w jego późniejszych tekstach literackich[3].

Od 1821 odbył w Wiedniu „studia kameralne”, które przygotowywały zarządców dóbr wielkiej własności ziemskiej oraz urzędników dla austriackich krajów koronnych[9]. Po powrocie z Wiednia, gdzie uczył się także malarstwa, założył rodzinę i zajął się gospodarstwem w Nowych Dworach. Po śmierci ojca w 1830 przejął Brzeźnicę[10] oraz część pobliskiej Marcyporęby. Później przeniósł się do Brzeźnicy, gdzie zmarł 24 maja 1876 i został pochowany na cmentarzu przy kościele parafialnym w Marcyporębie[11][12].

Twórczość pisarska

Adam Gorczyński był twórcą okresu polskiego romantyzmu, kojarzonego z niepodległościową literaturą emigracyjną i słowianofilstwem[13], którego rozwój przypadł na okres 1815 (potwierdzenie przez Kongres Wiedeński rozbiorów Polski) – 1863 (upadek Powstania Styczniowego)[14]. W tym czasie drogi romantyzmu europejskiego wyznaczały przemiany społeczne, a polskiego wydarzenia polityczne, które określały jego odmienny, narodowo-patriotyczny charakter. Te cechy występowały w polskiej sztuce aż do odzyskania niepodległości w 1918, a nawet do Powstania Warszawskiego w 1944[15].

Twórczość pisarską Gorczyńskiego charakteryzowało dowartościowanie rodzimych obyczajów, swojskich krajobrazów i dawnych legend, a jej głównymi cechami były patriotyczno-niepodległościowy charakter, regionalizm, historycyzm i ludowość[3]. W latach 1835–1845 był jednym z najbardziej poczytnych pisarzy polskich. Debiutował utworami poetyckimi[16] w 1819 na łamach „Rozmaitości Lwowskich”. Napisał 21 utworów dramatycznych, które były grane w teatrach Krakowa, Lwowa, Poznania i Warszawy. Po śmierci pisarza, syn jego Bronisław wydał następujące sztuki (w serii Dramata): Ludwika, Wanda, Zbydowski i Zawisza, Artysta i Książę, Ojciec chrzestny, Olimpia oraz akt I dramatu Ludgarda. Drukował je w różnych czasopismach jak „Rozmaitości”, „Sławianin”, „Czas”, „Przyjaciel Ludu”, „Biblioteka Warszawska”[2].

Charakterystyczne dla dorobku Gorczyńskiego były opowiadania zbliżone do gawędy szlacheckiej[3]. Gatunek ten naśladował opowiadania ustne, pozornie niedbałe, pełne rozbudowanych dygresji i komentarzy. Tematyka tych utworów skupiała się na obrazkach z codzienności dawnego życia średniej szlachty, a ich kompozycja przypominała sceny rodzajowe. Było to konsekwencją podobieństwa, jakie autor dostrzegał pomiędzy literaturą a malarstwem[3]. Do ważniejszych należą: Zamek Libusza[18]; Górnice; Kto się w opiekę poda Panu Swemu; Niedźwiedzica; Żaki; Kapitalik; Hełm Jaksy; Kwestia o Wilczy Dołek; Syn Chrzestny; Wróżba Maruchy; Pan Królowej ruskiej; Kasperek; Zwierciadełko; Skała św. Onufrego czyli kronika szlacheckiego dworku; Straszny strzelec[19]. Niektóre z tych opowieści były tłumaczone na język czeski i niemiecki[2].

Powieści Jadama w formie zbeletryzowanych legend i podań podkrakowskich ukazały się w 1838. W 1842 wydał we Lwowie zbiór Opowieści i legendy Jadama z Ziemi Zatorskiej, którego obszerną recenzję opublikował miesięcznik „Biblioteka Warszawska[20] i które stały się w 1852 lekturą szkolną w polskim gimnazjum w Cieszynie[9]. W zbiorze tym zamieścił między innymi legendy dotyczące Zakrzowa, a także Nowych Dworów, których był właścicielem. W tym samym roku wydrukował Silva rerum Jadama[21] w staropolskiej literackiej formie sylwy i stanowiące kontynuację Opowieści. Był także autorem dwóch powieści obyczajowych – Farmazon (1844)[22] i Zeno (1845).

Książki Gorczyńskiego należały do romantyzmu popularnego, przeznaczonego dla szerokiej publiczności. Ich treścią były historie średniowieczne, które pisarz rozwijał i dopowiadał z pomocą własnej wyobraźni. Niektóre z nich (n.p. Balice, Zemsta, Hełm Jaxy) były oparte na fragmentach kronik Jana Długosza i Marcina Bielskiego[3]. Akcja historycznych opowiadań Gorczyńskiego często toczyła się w scenerii romantyczno-gotyckiej, jak lochy i zamczyska, tajemnicze groty i opuszczone kaplice (opowiadanie Balice). Jego ilustrowana, umiejscowiona na zamku w Czorsztynie, legenda Pogoń Tatarów została wydana w 1847[23].

Używał pseudonimu Jadam z Zatora[2][3], którym podkreślał swą przynależność do konkretnego regionu, z własną kulturą i historią. Ten rodzaj literackiej mistyfikacji, często stosowany w romantyźmie, miał uwiarygodnić prezentowane utwory jako opowieści zasłyszane od prostego ludu. Podstawą tych utworów stały się legendy spisywane przez Gorczyńskiego podczas jego krajowych wędrówek, często z przyjaciółmi – Wincentym Polem, Janem Nepomucenem Głowackim i Leonem Dembowskim[3]. Zajmował się także przekładami poezji romantyków niemieckich Schillera i Goethego[24]. Katalog jego twórczości znajduje się w Bibliografii Estreichera[25]. Wybór opowiadań i poezji Adama Gorczyńskiego ukazał się w 2014[3].

Na początku lat 60. XIX wieku zaprzestał twórczości literackiej[2]. Ćwierć wieku po jego śmierci określono go „powieściopisarzem i dramaturgiem, niegdyś dość głośnym”, którego „utwory przyjęte były przychylnie, bo się ukazały w czasie wielkiej posuchy literackiej w kraju i ponieważ były niby oparte na podaniach miejscowych, a wówczas nadzwyczaj ceniono wszekie zarysy prowincjonalne”[26]. Karol Estreicher cytuje słowa Adama Gorczyńskiego ze spotkania z nim w Krakowie w 1852: „Piszę w wolnych chwilach od zajęć gospodarskich. (...) Przy tylu koryfeuszach literackich, skromny szeregowiec naprzód wyrywać sie nie może, a ja swobodnie na roli dożywam wieku, jaki dobry Bóg mi naznaczył”. Krakowski „Czas” we wspomnieniu pośmiertnym w 1876 pisał: „Adam Gorczyński należał do zastępu szczupłego grona piszących, którzy starali się ożywić ruch literacki wśród najtrwalszych stosunków cenzuralnych i zupełnego zobojętnienia dla książki”. Józef Ignacy Kraszewski napisał o jego powieściach: „Znać talent niepospolity, a nade wszystko uczucie sprawiedliwe przeszłości i zrozumienie jej ducha bez uprzedzeń”[2].

Romantyzm uruchomił nowoczesną ideologię narodową i wpłynął w sposób decydujący na przyjmowane w Polsce postawy światopoglądowe i stanowiska polityczne[27]. W świadomości późniejszych pokoleń Gorczyński zaistniał przede wszystkim jako piewca rodzimych okolic i wielbiciel ludowych podań. Uznawany jest za twórcę z pogranicza romantyzmu i pozytywizmu[28].

Na Skale Kmity (w rezerwacie krajobrazowym nad przełomem rzeki Rudawa w Garbie Tenczyńskim koło Krakowa[29]) istnieje wykuty i widoczny[b] (odnowiony w 2016) fragment jego archaizowanego wiersza[30]:

Kthóry z sercem przydzie thu, Maiąc mestwo w onym dniu, Tho i radost może mieć; Zasie kthory przydzie thu, Ma strapienie w onym dniu, Tho i spokói może mieć.

Adam Gorczyński

Twórczość malarska

litografia Biecz, 1840

Treści ideowe malarstwa Adama Gorczyńskiego również należały do polskiego romantyzmu, w którym dominowały tendencje realistyczne, obiektywnie i rzeczowo przedstawiające rzeczywistość[31]. W tym okresie nastąpiły narodziny pejzażu jako oddzielnego tematu w sztuce. Artyści wyszli w plener i zaczęli malować przyrodę tak, jak ją rzeczywiście widzieli[32]. Typ pejzażu charakteryzowały ujęcie tematu, staranność wykończenia, delikatna kreska, jednolitość faktury i ekspresywne operowanie barwą[33].

Droga do Morskiego Oka 1850[34], 38.5×30.5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie MNK II-a-57

Gorczyński malarstwa uczył się w Wiedniu u pejzażysty Franza Steinfelda(niem.) (1787–1868) , a także w Krakowie u Jana Nepomucena Głowackiego (1802–1847) nazwanego ostatnio „ojcem krajobrazu polskiego”[32], z którym dzielił fascynację krajobrazami Podhala i Tatr[35][36]. Był autorem kilkuset obrazów w stylu polskiego romantyzmu, których ważną cechą, tak jak i jego twórczości literackiej, był patriotyczno-niepodległościowy charakter w kontekście sytuacji politycznej w rozbiorowej Polsce. Ukazywał życie społeczeństwa na tle rodzimego krajobrazu, polskich wsi i miast i ich zabytków przeszłości[31]. Najczęstszą treścią jego obrazów były pejzaże stron rodzinnych, przedstawiające najbliższą autorowi małą ojczyznę[3].

Od swojego wiedeńskiego mistrza, Steinfelda, przejął formę artystyczną, która pochodziła wprost z XVIII-wiecznej szkoły malarstwa alpejskiego[37] i której charakterystycznymi cechami są malowniczość, precyzja kadru i delikatność barw. Światło było dominującym elementem kompozycji. Zasady te współgrały z założeniami polskiego biedermeieru, lansowanego przez Głowackiego – przyjaciela i drugiego mistrza Gorczyńskiego. Sam Gorczyński był przekonany o korespondencji literatury i malarstwa[3][33], a szczególnie pejzaży, o czym pisał w trzech rozprawach: O Janie Nepomucenie Głowackim[38], artyście krakowskim, i o krajobrazie w obecnym czasie (1862), Obrazki rodzajowe (1855) oraz Pejzaż (Urywek z myśli o sztuce) (1853)[2].

litografia Krynica (obecna Krynica-Zdrój), 1840

Malował olejno i akwarelą, przeważnie pejzaże, często z motywami architektonicznymi. Jego prace można znaleźć w zbiorowym wydawnictwie Galicyja w obrazach, gdzie zamieścił 14 rysunków (litografii) z okolic Jasła, Krosna, Nowego Sącza, Tarnowa, Krynicy i Tatr[39]. Muzeum Narodowe w Krakowie posiada jego obrazy Droga do Morskiego Oka w Tatrach[34][40][c] i Kościół Dominikanów w Krakowie po pożarze 1850[17]. Jego obrazy znajdują się w Bibliotece Jagiellońskiej: Widok Sanoka, Krajobraz górski, Zamek Herburtów pod Dobromilem, a w bibliotece Ossolineum znajduje się rysunek Czorsztyn – ruiny zamku, Kościół Mariacki w Krakowie, Bielany w Krakowie, Pieskowa Skała (z napisem na odwrocie: „malował z natury Adam Gorczyński, uczeń Steinfelda”) i Czorsztyn. W Muzeum Podhalańskim w Nowym Targu znajduje się obraz Widok na Tatry i Nowy Targ. Swoje malarstwa wystawiał także w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, którego był współzałożycielem. W 1854 wystawił tam Widok Kalwarii Zebrzydowskiej, Droga do Morskiego Oka w Tatrach, Widok Czerwonego Klasztoru z Gór Pienin, Czarny Dunajec. W 1855 wystawił Babia Góra o rannej porze, Futor Mohorta, Monaster Mohorta[d][41][42], Brzegi Dunajca, Czchów i Melsztyn. Malarstwa Gorczyńskiego są obecne na rynku dzieł sztuki[43].

Działalność polityczna i społeczna

fragment felietonu Adama Gorczyńskiego w wadowickim „Tygodniku Wiejskim”, 1848

Od początku lat czterdziestych XIX wieku przyjaźnił się i współpracował z cieszyńskim adwokatem, słowianofilem i politykiem Ludwikiem Kluckim, który będąc morawianinem uważał środowisko polskie za własne. Obaj byli zbliżeni do ugrupowania księcia Jerzego Lubomirskiego propagującego ideę jedności austriackich Słowian opartej na habsburskiej monarchii[9]. W 1848 Gorczyński wraz z wadowickim społecznikiem ks. Wacławem Wąsikiewiczem (1815–1896), proboszczem parafii w Radoczy, redagował wychodzący w Wadowicach „Tygodnik Wiejski” przeznaczony dla chłopów celem „uszlachetnienia ich uczuć w duchu solidaryzmu społecznego” w sytuacji po powstaniu chłopskim (rzezi galicyjskiej) w 1846[44]. W czasie ruchów wolnościowych w 1848 został „prezydującym” wadowickiej Rady Narodowej i był uczestnikiem Zjazdu Słowiańskiego w Pradze[2].

Zamieszczał teksty na aktualne tematy społeczne i polityczne w „Dzienniku Mód Paryskich”, piśmie wychodzącym we Lwowie w okresie 1840–1849, którego tytuł był „kamuflażem mylącym czujność austriackiej cenzury”[45]. Należal do krakowskiego Towarzystwa Rolniczego. W latach 1855–1856 był prezesem galicyjskiego Towarzystwa Leśniczego[3]. Od 1850 był konserwatorem zabytków na okręg wadowicki i bocheński[46]. Inicjował zbiórkę publiczną na pomnik swojego przyjaciela Wincentego Pola (1807–1872), poety i geografa[24]. W 1854 był współzałożycielem Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie[41]. W 1876 ufundował szkołę podstawową w Brzeźnicy i szkołę rolniczą w Czernichowie. Był także kolatorem kościoła w Marcyporębie[8].

Upamiętnienie

Dawny spichlerz dworski Gorczyńskich – od 2014 Spichlerz Książki, siedziba Gminnej Biblioteki Publicznej w Brzeźnicy

W czasie okupacji niemieckiej dwór w Brzeźnicy, jak i cały majątek, zostały odebrane przez Niemców (1940)[47] ówczesnemu właścicielowi, wnukowi Adama, Zygmuntowi Gorczyńskiemu (1881–1962), pułkownikowi Wojska Polskiego w stanie spoczynku, a wcześniej austriackiemu majorowi kawalerii. Dwór w Brzeźnicy[48] został po wojnie doprowadzony do ruiny przez różnych użytkowników[49], a pomnik na grobie Adama Gorczyńskiego został rozebrany z początkiem lat siedemdziesiątych XX wieku[2].

W 2012 ukazało się uaktualnione opracowanie twórczości Gorczyńskiego[2], które przyczyniło się do wybrania go jako „niezwykłej postaci życia duchowego z naszego regionu” patronem wystawy malarskiej „Urocze zabytki Doliny Karpia” w Tomicach koło Wadowic[50]. Gminna Biblioteka Publiczna w Brzeźnicy dzięki następnym lokalnym inicjatywom opublikowała w 2014 monografię Romantyk z Brzeźnicy[51], która zawierała także wybór twórczości pisarskiej Adama Gorczyńskiego. W dniu 29 maja 2015 w dawnym spichlerzu w Brzeźnicy, jedynej pozostałości po majątku rodu Gorczyńskich, obecnym gminnym Spichlerzu Książki[52][53], który został całkowicie zmodernizowany, odbyła się pierwsza (z kolejnych) edycja Wojewódzkiego Konkursu Recytatorskiego imienia Adama Gorczyńskiego[4]. Tego samego roku, 14 października, imię Adama Gorczyńskiego nadano Gimnazjum (Zespół Szkolno Przedszkolny[5][28][54]) w Brzeźnicy, a także jednej z ulic[55].

Uwagi

  1. a b oparty na herbie Jastrzębiec.
  2. a b odnowiona w 2016 i widoczna z drogi 774 (1100 m od drogi 79).
  3. Obraz ten był darowizną (1884) Bolesława, syna Adama Gorczyńskiego dla Muzeum Narodowego w Krakowie i w katalogu Obrazy i rzeźby będące własnością Muzeum Narodowego – Katalog tymczasowy wydanym w Krakowie w roku 1898 był nazwany „Widok z Tatr”. W późniejszych publikacjach Muzeum używało nazwy „Droga do Morskiego Oka”.
  4. na podstawie scen z rapsodu rycerskiego „Mohort” Wincentego Pola, którego Adam Gorczyński był przyjacielem.

Przypisy

  1. Adam Gorczyński, drzeworyt (14×11.3 cm) Franciszka Tegazzo (1829–1879) według fotografii Awita Szuberta (1837–1919) i rysunku Aleksandra Regulskiego (1839–1884), zamieszczony w „Tygodniku Ilustrowanym” 1876, nr. 25, s. 325, w zbiorach Biblioteki Narodowej – syg. 1052254, 1876 [dostęp 2018-05-24].
  2. a b c d e f g h i j k Roman Kucharczyk, Adam Gorczyński z Górki (Jadam z Zatora) literat, artysta malarz, społecznik, Zdzisław Noga (red.), „Małopolska”, XIV, Kraków 2012, s. 115-130, ISSN 1641-1102 [dostęp 2018-03-14].
  3. a b c d e f g h i j k l Edyta Gracz-Chmura, Adam Gorczyński – romantyk z Brzeźnicy [w:] Wiesława Jarguz (red.), Romantyk z Brzeźnicy – Adam Gorczyński (1805–1876). Życie i twórczość, (książka zawiera także 78 stron wyboru tekstów Adama Gorczyńskiego), Brzeźnica – Kraków: Gminna Biblioteka Publiczna w Brzeźnicy – Księgarnia Akademicka, 2014, 103 s., ISBN 978-83-7638-484-9 [dostęp 2018-03-15].
  4. a b Wojewódzki Konkurs Recytatorski w Brzeźnicy, Nasza Malownicza Gmina Brzeźnica, 29 maja 2015 [dostęp 2018-03-14].
  5. a b Zbigniew Herzyk, Nasz Patron Adam Gorczyński, Zespół Szkolno Przedszkolny w Brzeźnicy, [ok. 2015] [dostęp 2018-03-15].
  6. a b Wielka Encyklopedia Powszechna Ilustrowana, t. XXV, hasło: „Gorczyński, herb” (według podanego wzoru nadany Józefowi Kalasantemu w 1774), Warszawa: nakładem Aleksandra Tadeusza Jezierskiego, 1900, s. 394.
  7. Nadania szlacheckie w zaborze austryjackim 1773–1918, cyt. za: Korwin Kruczkowski, Poczet Polaków wyniesionych do godności szlacheckiej przez monarchów austrjackich w czasie od roku 1773 do 1918, Lwów: nakładem autora, 1935, portal Genealogia, Stankiewicze z przyjaciółmi [dostęp 2018-05-19], Cytat: Gorczyński Józef Kalasanty Franc. 2 im. I. st. szl. 1974, P. G.
  8. a b O Adamie Gorczyńskim opowiadała dr Edyta Gracz-Chmura, Spichlerz Książki – Gminna Biblioteka Publiczna w Brzeźnicy, 20 maja 2014 [dostęp 2018-03-15].
  9. a b c d Edward Buława, Cieszyńskie kontakty Adama Gorczyńskiego, „Zaranie Śląskie”, 50 (1–2), Katowice: Śląski Instytut Naukowy, 1987, s. 63–69, ISSN 0044-183X.
  10. Provinzial-Handbuch der Königreiche Galizien und Lodomerien fur das Jahr 1845, Lemberg 1845, s. 282 [dostęp 2018-03-15] (niem.).
  11. O Marcyporębie, Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II w Marcyporębie [dostęp 2018-03-15].
  12. Wnętrze drewnianego kościoła św. Marcina w Marcyporębie (powiat wadowicki) – panorama, 2012 [dostęp 2018-03-15].
  13. Józef Bachórz, Adam Gorczyński 1805 – 1876 [w:] Maria Janion, Bogdan Zakrzewski, Maria Dernałowicz (red.), Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku. Seria 3. T. 1, Literatura krajowa w okresie romantyzmu 1831-1863, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1975, s. 869-886, ISBN 83-85605-07-X.
  14. Stanisław Windakiewicz, Romantyzm w Polsce, Kraków: Gebethner i Wolff, 1937, s. 321 [dostęp 2018-05-23].
  15. Janusz Królik (red.), Malarstwo romantyczne w Polsce czyli rzecz o malarzach polskich i obcych w Polsce działających w 1. poł. XIX w. – Katalog wystawy, Opiniogóra: Muzeum Romantyzmu w Opiniogórze, 2002, s. 16–19, ISBN 83-906521-2-9.
  16. Adam Gorczyński, Wiersze, wyd. II, (I. Opowieści i legendy, II. Pieśni czeskie, III. Tłumaczenie), Kraków: nakładem B. Gorczyńskiego, 1883 [dostęp 2018-03-14].
  17. a b portal Cyfrowe Dziedzictwo Kulturowe – Muzeum Narodowe w Krakowie [dostęp 2018-05-20].
  18. Adam Gorczyński, Zamek Libusza. Powieść z czasów Leszka Czarnego, część opowiadania napisanego pod pseudonimem „Jadam z Zatora”, portal „Z pogranicza” [dostęp 2018-05-04].
  19. Adam Gorczyński, Straszny strzelec, Imprint, 2010, 37 s., ISBN 978-83-270-0470-3 [dostęp 2018-03-15].
  20. Kronika Literacka, „Biblioteka Warszawska – pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi”, tom IV, Warszawa: Drukarnia Juliana Kaczanowskiego, 1843, s. 144–146 [dostęp 2018-05-14].
  21. Sylva rerum Jadama, Z. 1, (pisownia tytułu wydawcy), ebook/epub, Virtualo, 2015 [dostęp 2018-03-15].
  22. Adam Gorczyński, Farmazon – ebook, Warszawa: Inpingo, 2012, s. 162 [dostęp 2018-05-04].
  23. Maciej Stęczyński, Okolice Galicji (opis Czorsztyna i Krościenka), cyt. za portalem Pieniński Park Narodowy, Lwów – Kraków: Nakładem Kajetana Jabłońskiego, 1847, s. 44–45, 87–92 [dostęp 2018-05-14].
  24. a b Adam Gorczyński – pisarz, Centrum Kultury i Promocji w Brzeźnicy [dostęp 2018-03-14].
  25. Elektroniczna Baza Bibliografii Estreichera, Bibliografia IX wieku, Nowe Wydanie, Tom IX, skan 100–102, Kraków: Biblioteka Jagiellońska [dostęp 2018-05-14].
  26. Wielka Encyklopedia Powszechna Ilustrowana, t. XXV, hasło: Gorczyński Adam (autorem biogramu jest Piotr Chmielowski), Warszawa: nakładem Aleksandra Tadeusza Jezierskiego, 1900, s. 394–395.
  27. Anna Dziedzic i inni red., Romantyzmy polskie, wydanie specjalne czasopisma „Rocznik Historii Polskiej”, dodatek do tomu 7 (2014) – Romantyzm, 2016, s. 452, ISBN 978-83-935803-2-3, ISSN 1689-6289, Cytat: Romantyzm wytworzył jedną z najbardziej wpływowych ideologii – polski mesjanizm (s. 6).
  28. a b Paulina Sikora, Człowiek, którego nazwisko dawno zapomniano, będzie patronem szkoły, wadowice24.pl, 9 października 2015 [dostęp 2018-03-15].
  29. Trasa rowerowa do Lasu Zabierzowskiego [dostęp 2018-05-04].
  30. Karolina Kot, Zabierzów – Skała Kmity, (zawiera tekst wiersza i aktualne fotografie), portal Strażnicy Czasu, 2018 [dostęp 2018-05-23].
  31. a b Jerzy Zanoziński, Malarstwo polskie okresu romantyzmu – wystawa objazdowa, Warszawa: Stowarzyszenie Historyków Sztuki – Arkady, 1958, s. 30.
  32. a b Roman Kochanowicz, Leszek Nowaliński, Magdalena Bral (red.), Malarstwo polskie XIX wieku – wystawa stała w Muzeum Romantyzmu w Opiniogórze, Opiniogóra: Muzeum Romantyzmu w Opiniogórze, 2016, s. 127, ISBN 978-83-942496-4-9.
  33. a b Olaf Krysowski, Pogranicza romantyzmu, romantyzm pogranicza, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2016, s. 135, 137, ISBN 978-83-235-2418-2.
  34. a b portal Cyfrowe Dziedzictwo Kulturowe – Muzeum Narodowe w Krakowie [dostęp 2018-05-20].
  35. Teresa Jabłońska, Anna Liscar (red.), Tatry: czas odkrywców, Zakopane: Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego, 2009, s. 28 i 58, ISBN 978-83-60982-20-4 [dostęp 2018-05-14].
  36. Bartosz Michalak, Jeziora tatrzańskie, Portal Górski, 2016 [dostęp 2018-05-19].
  37. Georges Pillement, Claude Noisette de Crauzat, Malarstwo [w:] Francis Claudon i inni red., Encyklopedia romantyzmu – malarstwo, rzeźba, architektura, literatura, muzyka, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1992, s. 43, ISBN 83-221-0579-7.
  38. Adam Gorczyński, O Janie Nepomucenie Głowackim, Imprint, 2010, 14 s., ISBN 978-83-270-0469-7 [dostęp 2018-03-15].
  39. Aleksander Zawadzki, Galicyja w obrazach czyli Galerya litografowanych widoków, okolic i najznakomitszych zabytków w Galicyi z opisaniem obrazów w języku polskim i niemieckim, zawiera 14 rysunków Adama Gorczyńskiego litografowanych przez Karola Auera, Biblioteka Narodowa (251315), Lwów: u Piotra Pillera, 1840, 73 s. i 61 tabl. [dostęp 2018-03-15].
  40. Wiesław A. Wójcik (red.), Góry polskie w malarstwie. Materiały z sympozjum Kraków 4 grudnia 1999, Kraków: Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK, 1999, s. 254 (fot. 4 – Droga do Morskiego Oka), ISBN 83-912600-1-1.
  41. a b Andrzej Ryszkiewicz, Malarstwo polskie – romantyzm, historyzm, realizm, Warszawa: Auriga Oficyna Wydawnicza – Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, 1989, s. 366, ISBN 83-221-0384-0.
  42. Wincenty Pol, Mohort: rapsod rycerski, Warszawa; Lublin; Łódź; Kraków: Gebethner i Wolff, 1918 [dostęp 2018-05-23].
  43. Widok na Tatry i Nowy Targ, 1837–1850; Ruiny zamku w Czorsztynie, 1850; Pejzaż alpejski z kościółkiem; Zamek w Odrzykomiu, artinfo.pl [dostęp 2018-03-15].
  44. Tomasz Ratajczak, Z dziejów galicyjskiego czasopiśmiennictwa – „Tygodnik Wiejski”, „Wadoviana: przegląd historyczno-kulturalny”, 8, 2004, s. 87–91 [dostęp 2018-03-16].
  45. Piotr Gugała, Walenty Chłędowski – filozof „z” i „dla” Galicji, „Galicja – Studia i Materiały” (2), Instytut Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2016, s. 40, DOI10.15584/galisim.2016.2.4, ISBN 978-83-7996-326-3, ISSN 2450-5854 [dostęp 2018-05-04].
  46. Róg obrzędowy górników wielickich [w:] Zygmunt Gloger, Encyklopedja Staropolska, t. IV, Warszawa: Oficyna Piotra Laskauera, 1903 [dostęp 2018-05-06].
  47. Dwór w Brzeźnicy, Szlaki turystyczne Małopolski [dostęp 2018-03-15].
  48. Katalog polskich zamków, pałaców i dworów [dostęp 2018-03-15].
  49. Brzeźnica – dwór, aktualne (2017) fotografie dworu, gatoma - na tropie zabytków, 13 lutego 2017 [dostęp 2018-03-15].
  50. Wystawa – Urocze Zakątki Doliny Karpia, portal Galeria Sztuki Bałysówka, 2012 [dostęp 2018-05-21].
  51. Wiesława Jarguz (red.), Romantyk z Brzeźnicy – Adam Gorczyński (1805–1876) Życie i twórczość, Brzeźnica – Kraków: Gminna Biblioteka Publiczna w Brzeźnicy – Księgarnia Akademicka, 2014, 103 s., ISBN 978-83-7638-484-9.
  52. Spichlerz Książki – Gminna Biblioteka Publiczna w Brzeźnicy [dostęp 2018-05-04].
  53. Ewelina Sadko, Brzeźnica: W XIX-wiecznym spichlerzu będzie biblioteka, Gazeta Krakowska, 3 czerwca 2013 [dostęp 2018-03-15].
  54. Portret Adama Gorczyńskiego w ZSP Brzeźnica, Swiss Contribution, 15 października 2015 [dostęp 2018-03-15].
  55. Patron dla Gimnazjum w Brzeźnicy, powiatlive.pl, 14 października 2015 [dostęp 2018-03-14].