Afera Hniliczek

Afera Hniliczek - afera polityczna, związana z masowym przejściem ruskich mieszkańców wsi Hniliczki w austriackiej części Podola w końcu 1881 z wyznania unickiego na prawosławie.

Powodem konwersji nie były kwestie religijne, lecz konflikt z miejscowym starostą. Polskie ugrupowania polityczne postanowiły wykorzystać tę sprawę, aby wykazać władzom w Wiedniu, że Rusini nie są godnymi zaufania poddanymi cesarza.

O spowodowanie konwersji oskarżono działaczy moskalofilskich, wytaczając im w 1882 proces o zdradę główną. Na ławie oskarżonych znaleźli się: Adolf Dobrianśkyj, jego córka Olga Grabar, jego syn Myrosław Dobrianśkyj, Osyp Markow, Wenedikt Płoszczanśkyj, Iwan Naumowycz oraz kilka innych osób, w tym dwóch chłopów z Hniliczek. Zostali oni oskarżeni o dążenie do oderwania od Austro-Węgier wschodniej Galicji, Bukowiny i północnych Węgier.

Sąd jednak nie dopatrzył się znamion przestępstwa, uniewinnił większość oskarżonych, i zasądził kary więzienia za zakłócenie porządku publicznego tylko dla dwóch osób: Naumowycza (8 miesięcy) i Płoszczanśkiego (5 miesięcy).

Polscy politycy umiejętnie wykorzystali proces propagandowo, przedstawiając Rusinów jako agentów Moskwy, siejących nienawiść w Galicji. Jednak na tym ataku, skierowanym przeciw moskalofilom, skorzystał ukraiński ruch narodowy. Oskarżając o tolerowanie nastrojów moskalofilskich i schizmatyckich, zmuszono do ustąpienia metropolitę Josyfa Sembratowycza, popierającego opcję moskalofilską. Na jego miejsce, początkowo jako administrator, a później metropolita, wszedł Sylwester Sembratowycz, popierający ukraińską działalność narodową. W ten sposób na stałe opcja moskalofilska straciła poparcie Kurii Greckokatolickiej.

Literatura