Akainacephalus

Akainacephalus
Wiersma & Irmis, 2018
Okres istnienia: kampan
Ilustracja
Rekonstrukcja szkieletu Akainacephalus
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd dinozaury
Rząd dinozaury ptasiomiedniczne
Podrząd tyreofory
Infrarząd ankylozaury
Rodzina ankylozaury
Podrodzina Ankylosaurinae
Plemię Ankylosaurini
Rodzaj Akainacephalus
Gatunki

Akainacephalus johnsoni

Akainacephalusrodzaj wymarłego dinozaura, tyreofora z rodziny ankylozaurów[1], opisany w 2018 roku z osadów kredy górnej.

Szczątki tego zwierzęcia odnaleziono na południu Utah w USA, w skałach formacji Kaiparowits, datowanych na późny kampan. Nigdy wcześniej w tej formacji nie znaleziono czaszki wraz z połączonym z nią szkieletem pozaczaszkowym przedstawiciela Ankylosauridae. Wiersma & Irmis podkreślają kompletność czaszki, wśród znalezionego szkieletu pozaczaszkowego wymieniając: znaczną część kręgosłupa z prawie kompletnym synsakrum, buławę ogonową, szczątki kończyn oraz pancerza okrywającego za życia ciało zwierzęcia. Wiesma i Irmis wskazują, że odkryli najbardziej kompletny okaz Ankylosauridae z kredy górnej z Laramidii[1].

Wedle autorów rodzaju bogato ornamentowana czaszka Akainacephalus przypomina pod tym względem czaszki Nodocephalosaurus kirtlandensis czy też czaszki ankylozaurów azjatyckich, wśród których wymieniają Saichania chulsanensis, Pinacosaurus grangeri i Minotaurasaurus ramachandrani[1].

Koniec ogona Akainacephalus wieńczyła kostna buława[1]. Buławy takie, zbudowane z zachodzących na siebie kręgów ogonowych i osteodermów, występowały również u innych przedstawicieli Ankylosauridae. Niewykluczone, że służyły one zwierzętom jako broń w walce. Dinozaury mogły wymachiwać ogonem, a siła uderzenia wieńczącej ogon dużej buławy, takiej jak u ankylozaura, była w stanie zmiażdżyć kość przeciwnika[2].

Akainacephalus zamieszkiwał południowe rejony kontynentu Laramidii[1].

Jak inne ankylozaury, Akainacephalus odżywiał się pokarmem roślinnym[1].

Historia i odkrycie

Skamieniałości reprezentujące rodzinę Ankylosauridae znajdywano w skałach azjatyckich i północnoamerykańskich. Jednak spośród skał z zachodu Ameryki Północnej, reprezentujących kredowy kontynent Laramidię, skamieniałości Ankyosauridae znajdywano przez długi czas jedynie w skałach z północy kontynentu. Pierwszym znaleziskiem z południa był nodocefalozaur[1] z Nowego Meksyku, opisany w 1999 przez Sullivana[3]. W 2011 opisano niewielką Ahshislepelta[4], a 3 lata później – głównie na podstawie czaszki – opisano z tamtego regionu Ziapelta[5]. Jak zauważają Jelle P. Wiersma i Randall B. Irmis, choć w formacji Kaiparowits leżącej na południu Utah znajdywano już wcześniej pozostałości Ankylosauridae, nigdy wcześniej nie znaleziono tam zupełnie nowego ankylozaura, co więcej – nigdy wcześniej nie opisano nowego rodzaju ankylozaura dzięki późnokredowemu znalezisku z Utah[1].

Nowe znalezisko odnaleziono wśród skał formacji Kaiparowits na południu Utah, na terenie Grand Staircase-Escalante National Monument, a dokładniej Kaiparowits Plateau. Holotypowe znalezisko oznakowano jako UMNH VP 20202. Obejmuje ono kompletną czaszkę wraz z żuchwą, liczne kręgi, prawie kompletne synsakrum, buławę ogonową, fragmenty szkieletu kończyn i pancerza. Kości odnaleziono w kamieniołomie Horse Mountain Gryposaur, pośród drobno- do średnioziarnistych piaskowców z przeławiceniami mułowców, 190 m powyżej spągu formacji, w dolnej sekcji niewyróżnianej formalnie środkowej jednostki, w miejscu, gdzie wcześniej znaleziono szczątki grypozaura, teropoda, Alligatoroidea oraz żółwia Arvinachelys goldeni[1].

Budowa

Wedle odkrywców Akainacephalus przypomina nodocefalozaura i ankylozaury azjatyckie[1].

Paleoekologia

Szczątki zwierzęcia znaleziono na południu kredowego kontynentu Laramidii, obecnie zachodniej Ameryki Północnej. Znaleziono na południu amerykańskiego stanu Utah, w skałach formacji Kaiparowits[1]. Jest to formacja geologiczna powstała w kredzie późnej, datowana na późny kampan[6], 76,6-74,5 miliony lat[7]. Powstała ona na skutek szybkiego obniżania się przedgórza Kordylierów. Kierunek spływu wody ulegał z czasem zmianom, a pewien wpływ wywarły też zmiany poziomu Morza Środkowego Zachodu, oblewającego od wschodu kontynent Laramidii. W takich warunkach szybko odkładały się osady, osiągając grubość 860 m. Badania wskazują na środowisko wilgotne[6].

Formacja ta dostarczyła licznych skamieniałości zwierząt wodnych, w tym ryb, ale też dinozaurów, w tym ptaków, krokodyli, żółwi, ssaków[6].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Jelle P. Wiersma, Randall B. Irmis, A new southern Laramidian ankylosaurid, Akainacephalus johnsoni gen. et sp. nov., from the upper Campanian Kaiparowits Formation of southern Utah, USA, „PeerJ”, 6, 2018, e5016, DOI10.7717/peerj.5016, PMID30065856, PMCIDPMC6063217 [dostęp 2019-08-10] (ang.).
  2. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Victoria Megan Arbour, Estimating Impact Forces of Tail Club Strikes by Ankylosaurid Dinosaurs, „PLOS ONE”, 4 (8), 2009, e6738, DOI10.1371/journal.pone.0006738, PMID19707581, PMCIDPMC2726940 (ang.).
  3. Robert M. Sullivan, Nodocephalosaurus kirtlandensis, gen. et sp. nov., a new ankylosaurid dinosaur (Ornithischia: Ankylosauria) from the Upper Cretaceous Kirtland Formation (upper Campanian), San Juan Basin, New Mexico, „Journal of Vertebrate Paleontology”, 19 (1), 1999, s. 126-139 (ang.).
  4. Burns ME, Sullivan RM, new ankylosaurid from the Upper Cretaceous Kirtland Formation, San Juan basin, with comments on the diversity of ankylosaurids in New Mexico. [w:] Sullivan M i inni, Fossil Record 3. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, t. 59, 2011, s. 169–178 (ang.).
  5. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać V.M. Arbour i inni, A new ankylosaurid dinosaur from the Upper Cretaceous (Kirtlandian) of New Mexico with implications for ankylosaurid diversity in the Upper Cretaceous of western North America, „PLoS One”, 9 (9), 2014, e108804, DOI10.1371/journal.pone.0108804, PMID25250819 [dostęp 2019-09-05] (ang.).
  6. a b c Eric M.Roberts, Facies architecture and depositional environments of the Upper Cretaceous Kaiparowits Formation, southern Utah, „Sedimentary Geology”, 197 (3-4), Elsevier, 2007, s. 207-233 (ang.).
  7. Roberts i inni, The Kaiparowits Formation: a remarkable record of late Cretaceous terrestrial environments, ecosystems, and evolution in western North America [w:] Alan L. Titus, Mark A Loewen, At the Top of the Grand Staircase: the late Cretaceous of Southern Utah, Bloomington, IN, USA: Indiana University Press, 2013, s. 85-106 (ang.).