Aleja 1 Maja w Łodzi

1 Maja
{{{nazwa oryginalna}}}
{{{jednostki}}}
Ilustracja
{{{opis zdjęcia}}}
Państwo {{{państwo}}}
Miejscowość {{{miejscowość}}}
Długość 1,8 km
Poprzednie nazwy {{{poprzednie nazwy}}}
Plan
[[Plik:{{{plan}}}|240x240px|alt=Plan przebiegu ulicy|]]
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg 0 m ul. Wólczańska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 180 m ul. Gdańska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 393 m ul. Stefana Żeromskiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 517 m ul. Lipowa
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 638 m ul. kpt. Stefana Pogonowskiego
Ikona ulica z lewej.svg 777 m ul. 28 Pułku Strzelców Kaniowskich
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 934 m ul. gen. Lucjana Żeligowskiego
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 1414 m ul. Zielona
Ikona ulica koniec T.svg 1809 m al. Włókniarzy
Położenie na mapie Łodzi
Mapa lokalizacyjna Łodzi
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Aleja 1 Maja (d. Pasaż Szulca) – ulica na Polesiu w Łodzi w obszarze SIM Stare Polesie, o długości około 1,8 km, łącząca ul. Wólczańską z al. Włókniarzy. Początkowy odcinek alei – między ul. Wólczańską a ul. Gdańską – należy do turystyczno-historycznej strefy miasta.

Na większej części swojej długości (od ul. Wólczańskiej do ul. Zielonej) aleja jest jednokierunkowa, a ruch odbywa się z zachodu na wschód, w kierunku centrum. Odcinek od ul. Zielonej do al. Włókniarzy jest dwukierunkowy. Aleja ma status drogi powiatowej (nr 1182E) klasy D[1][2].

Historia

Początkowo ulica była drogą polną między miejskimi gruntami ornymi. Jej przebieg wyznaczono w większości w latach 60.–70. XIX wieku[a], kiedy wytyczano nową część miasta – tzw. dzielnicę Wiązową. Brała wówczas początek od ówczesnej ulicy Długiej (ob. ul. Gdańska) i prowadziła w kierunku zbliżonym do południowo-zachodniego do granicy miasta w pobliżu dzisiejszej al. Włókniarzy. Dopiero w czerwcu 1891 roku przedłużono ją do wytyczonego rok wcześniej odcinka ulicy Wólczańskiej[b][3][4] i odtąd bierze ona tam swój początek. Prawdopodobnie około 1893 roku nazwano ją Pasażem (Aleją) Szulca, od nazwiska właścicieli działek przy tej ulicy – Pawła i Ottona Szulców (Schulzów)[5][6]. Na mapie Władysława Starzyńskiego sporządzonej w latach 1894–96 jest już widoczna jako Pasaż Szulca (Пассажъ Шульца)[7].

Ogród spadkobierców Ottona Juliusza Schulza, obejmujący pierwotnie teren dzisiejszych posesji pod numerami 2–6, przeszedł w lipcu 1891 roku na własność braci Hermana i Ryszarda Gehligów, właścicieli browaru parowego „Bracia Gehlig” przy ul. Ogrodowej 7/13[8].

We wrześniu 1895 roku w pasażu zostało założone uliczne oświetlenie elektryczne. Wtedy też rozpoczęła się sprzedaż pustych placów przy pasażu z przeznaczeniem pod budowę fabryk i kamienic[9].

Aleja została wybrukowana prawdopodobnie w 1905 roku – wówczas władze miasta przeznaczyły na ten cel 14 000 rubli[6]. W niewielkiej monografii-przewodniku po Łodzi z 1909 roku pasaż został już wymieniony wśród ulic pryncypalnych, choć autor mylnie twierdził, że biegła nim trasa tramwajowa[10].

Podczas niemieckiej okupacji miasta w latach 1915–18 nosiła nazwę Schulz Zeile. W 1919 roku nazwę zmieniono na aleję 1 Maja[6]. W okresie międzywojennym w kamienicy pod numerem 20 mieścił się żydowski Łódzki Dom Sierot, którego prezesem zarządu był najprawdopodobniej Chaim Rumkowski[11]. Danuta Mniewska-Dejmek, która w dzieciństwie (w latach 1927–39) mieszkała z rodzicami i siostrą przy al. 1 Maja w kamienicy w sąsiedztwie koszar 28 Pułku Strzelców Kaniowskich (należącej do Żyda o nazwisku Zdanowski), w wywiadzie udzielonym w marcu i kwietniu 2006 roku wspominała aleję jako bardzo piękną ulicę – z rzędami wspaniałych kasztanowców[12]. Zapamiętała także to, że w pobliżu mieszkało wielu oficerów. I wielu Niemców[12]. Do 1937 roku aleja została skanalizowana na całej długości[6]. Podczas II wojny światowej okupant nadał jej w 1940 roku nazwę Scharnhorststraße[6], ku czci pruskiego generała Gerharda von Scharnhorsta.

Po zakończeniu wojny powrócono do przedwojennej nazwy, wygodnej dla władz komunistycznych, choć w istocie wprowadziły ją przedwojenne władze miasta związane z PPS, upamiętniając obchodzone 1 maja międzynarodowe święto klasy robotniczej[5][6].

W ramach łódzkiego budżetu obywatelskiego na rok 2015 do zadań ogólnomiejskich został zgłoszony projekt pod nazwą „Przywróćmy świetność Pasażu Szulca – przebudowa alei 1 Maja na odcinku pomiędzy ulicami Wólczańską i Gdańską”, którego założenia wzbudziły wśród mieszkańców skrajne emocje – od zachwytu do stanowczego sprzeciwu. Projekt zdobył 2138 głosów, co nie okazało się wystarczające, by został zakwalifikowany do realizacji[13][14]. W 2016 roku, w ramach programu „Zielone Polesie”, władze miasta zaplanowały przekształcenie części alei (odcinka między ulicami Wólczańską a Stefana Żeromskiego) w ulicę-ogród[15][16].

Historia zmian nazwy[6]
ok. 1893–1915 1915–1918 1918–1919 1919–1940 1940–1945 od 1945
Pasaż (vel Aleja) Szulca (Пассажъ Шульца) Schulz Zeile Pasaż Szulca aleja 1 Maja Scharnhorststr. aleja 1 Maja

Według stanu na sierpień 2016 roku do gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi było wpisanych 21 kamienic przy al. 1 Maja (pod numerami: 1–11, 8, 15, 16–22, 19–25, 35–39, 43 i 77), m.in.:

  • kamienica Chai Kępińskiej pod numerem 1 (dwa budynki frontowe),
  • kamienica Samuela Filona Cohna pod numerem 5 (budynek frontowy z oficynami bocznymi),
  • kamienica rodziny Lauferów pod numerem 7 (budynek frontowy z oficynami bocznymi),
  • kamienica Antona i Ewy Rybaków pod numerem 8 (oraz ul. Gdańska 33) – w rejestrze zabytków (nr A/29),
  • kamienica Józefy Piotrkowskiej pod numerem 9 (budynek frontowy z oficynami bocznymi).

Ponadto w ewidencji znajdują się budynek mieszkalny pod numerem 28 oraz dawna tkalnia wyrobów wełnianych Majera Maxa Schrötera pod numerem 31/33 (oraz ul. Lipowa 2)[17].

Początkowa część alei (numery 1–39 i 2–36) należy do rzymskokatolickiej parafii Świętego Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, zaś pozostała (od 1 października 1989 roku) – do rzymskokatolickiej parafii św. Mateusza Ewangelisty[18].

Aleja 1 Maja w filmie

Aleja 1 Maja kilkukrotnie stanowiła plener filmowy. Zrealizowano tu:

Ważniejsze obiekty

Gmach Regionalnego Ośrodka Kultury, Edukacji i Dokumentacji Muzycznej Akademii Muzycznej (maj 2015)
Centrum biurowe Business House przed rozbudową od strony al. 1 Maja (kwiecień 2011)
  • nr 2 (oraz ul. Wólczańska 5) – siedziba Teatru Lalek „Arlekin” (od 1955 roku),
  • nr 4 – Regionalny Ośrodek Kultury, Edukacji i Dokumentacji Muzycznej Akademii Muzycznej (w gmachu powstałym w latach 2013–14 w wyniku gruntownej przebudowy i rozbudowy dawnej kamienicy czynszowej, oddanym do użytku 25 września 2014 roku)[24],
  • nr 5 – kamienica Samuela Filona Cohna – drugi dom Juliana Tuwima w latach 1896–1902 lub 1903 i miejsce narodzin jego siostry Ireny (22 sierpnia 1898 lub 1899 roku)[25][26]; rodzina Tuwimów zajmowała trzypokojowe mieszkanie nr 13 na III piętrze w prawej oficynie[27][28]; sam Tuwim wspomniał o Pasażu Szulca w 1934 roku na łamach tygodnika „Wiadomości Literackie[29],
  • róg ul. Gdańskiej – główne wejście do neorenesansowego pałacu Karola Poznańskiego z lat 1904–08 (przy ul. Gdańskiej 32); w okresie powojennym siedziba Akademii Muzycznej,
  • nr 8 (oraz ul. Gdańska 33) - eklektyczna kamienica Antona i Ewy Rybaków z lat 1894–1902, wzniesiona według projektu Piotra Brukalskiego[30], wpisana do rejestru zabytków[31];
  • nr 24/26 – Dom Dziennego Pobytu Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej,
  • nr 31/33 (oraz ul. Lipowa 2) – dawna tkalnia wyrobów wełnianych Majera Maxa Schrötera z 1930 roku,
  • nr 55–59 – centrum biurowe Business House (w budowie, planowane ukończenie: IV kwartał 2016 roku)[32],
  • róg ul. gen. Lucjana Żeligowskiego – dawne koszary im. J. Piłsudskiego 28 Pułku Strzelców Kaniowskich, obecnie Muzeum Uniwersytetu Medycznego i Zakład Historii Nauk i Medycyny Wojskowej UM,
  • nr 89 – Publiczne Gimnazjum nr 26 im. Mikołaja Reja (od 1 września 1999 roku; wcześniej Szkoła Podstawowa nr 159 im. mjr. Henryka Sucharskiego),
  • nr 92/98 – dawne koszary wojskowe, obecnie Wojskowe Centrum Kształcenia Medycznego,
  • nr 119/121 – zabudowania poprzemysłowe d. Zakładów Przemysłu Wełnianego im. Wiosny Ludów, z widocznymi od strony ul. Zielonej pozostałościami najdłuższego, liczącego ponad 270 m, łódzkiego muralu (autorem projektu i wykonawcą był Zbigniew Łopata), który pierwotnie pokrywał wschodnią, północną i zachodnią ścianę głównej hali fabrycznej[33].

Numeracja i kody pocztowe

  • Numery parzyste: 2–114
  • Numery nieparzyste: 1–123
  • Kody pocztowe: 90-717 (1–17); 90-718 (2–28); 90-739 (19–39); 90-740 (41–63); 90-741 (30–44); 90-755 (65–95); 90-756 (46–88); 90-766 (90–dk., 97–dk.)[34]

Komunikacja miejska

Stan obecny

Aleją kursują autobusy komunikacji miejskiej MPK – Łódź na odcinku od ul. Zielonej do ul. Stefana Żeromskiego (trasy stałe według stanu na styczeń 2020, nie uwzględniono ewentualnych tymczasowych zmian trasy i linii zastępczych)[35]:

  • linii dziennych
65” – z osiedla Radogoszcz Wschód w kierunku Portu Lotniczego Łódź im. Władysława Reymonta,
73” – z osiedla Radogoszcz Zachód w kierunku pl. Norberta Barlickiego (skręca w ul. gen. Lucjana Żeligowskiego),
74” – z Aleksandrowa Łódzkiego w kierunku ul. Wydawniczej,
74A” – z Niesięcina w kierunku ul. Wydawniczej,
74B” – z osiedla Huta Jagodnica w kierunku ul. Wydawniczej,
79” – z osiedla Radogoszcz Wschód w kierunku pl. Norberta Barlickiego (skręca w ul. gen. Lucjana Żeligowskiego),
83” – z cmentarza przy ul. Szczecińskiej w kierunku ul. Wydawniczej,
  • linii nocnej „N3” – z cmentarza przy ul. Szczecińskiej w kierunku TechnoParku.

W alei znajdują się dwa przystanki: przed skrzyżowaniami z ul. gen. Lucjana Żeligowskiego i z ul. kpt. Stefana Pogonowskiego.

Ponadto przy skrzyżowaniu z ul. gen. Lucjana Żeligowskiego znajduje się stacja nr 97 Łódzkiego Roweru Publicznego[36], którego sieć uruchomiono 30 kwietnia 2016 roku[37].

W przeszłości

W przeszłości aleją 1 Maja kursowały także autobusy:

  • linii dziennych zwykłych (na odcinku od ul. Zielonej do ul. Stefana Żeromskiego)
65” – od lat 80. z ul. Bazarowej w kierunku Nowych Sadów[38],
65A” – od 1 maja 2004 roku do likwidacji z dniem 1 lipca 2016 roku, z osiedla Radogoszcz Wschód w kierunku Nowych Sadów[39][40],
73” – od końca lat 70. z pętli u zbiegu ulic Liściastej i Osadniczej w kierunku pl. Norberta Barlickiego[41],
73 bis” – od końca lat 70. z pętli u zbiegu ulic Kalinowej i Teresy (ob. ul. św. Teresy od Dzieciątka Jezus) w kierunku pl. Norberta Barlickiego[41],
74” – od końca lat 70. z Teofilowa Przemysłowego w kierunku pl. Norberta Barlickiego[41],
  • linii dziennych pospiesznych
D bis” – od 9 czerwca do 10 listopada 1970 roku – z placu Norberta Barlickiego w kierunku pętli u zbiegu ulic Jurija Gagarina (ob. ul. Ignacego Jana Paderewskiego) i Zaolziańskiej; była to pierwsza linia autobusowa, której trasa przebiegała aleją 1 Maja, choć nie było przy niej przystanku – autobus wyruszał z ul. Stefana Żeromskiego i zawracał do niej aleją 1 Maja (wówczas jeszcze o ruchu dwukierunkowym), ul. Lipową i ul. Zieloną[42],
J” – od końca lat 70. do likwidacji z dniem 29 maja 1992 roku z dworca Łódź Żabieniec w kierunku Dąbrowy (na odcinku od ul. Zielonej do ul. Stefana Żeromskiego)[41][43],
  • bezpłatnej linii „Centrum” nieistniejącego hipermarketuReal” w Centrum Handlowym „Pasaż Łódzki” przy al. Jana Pawła II 30 (na odcinku od ul. Zielonej do ul. Stefana Żeromskiego, z przystankiem przed skrzyżowaniem z ul. Stefana Pogonowskiego) – od 1 marca 2011 do likwidacji z dniem 1 stycznia 2015 roku[44][45].

Zobacz też

  1. Do 1863 roku nie figurowała w spisie łódzkich ulic[46].
  2. Ulicę Wólczańską przedłużono latem 1890 roku od ówczesnej ulicy Cegielnianej (ob. ul. płk. dr. Stanisława Więckowskiego) do ulicy Zawadzkiej (ob. ul. dr. Adama Próchnika).

Przypisy

Szablon:Przypisy-lista

Bibliografia

  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie ZDiT_2016-06-08_a
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Uchwała_34/12_ZWŁ-zał2
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie DŁ_130-1891
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie DŁ_187-1890
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b Bieńkowska, Umińska-Tytoń ↓.
  • a b c d e f g Horodecki (red.) 2015 ↓.
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Starzyński_1894-96
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie DŁ_167-1891
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Tydzień_39-1895
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Verdmon-Jacques_1909
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Polit_2012
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Koral_2006
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Kopeć_2014
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie UMŁ-BO_2015
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie ZDiT_2016-06-08_b
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Witkowska_2016-05-16
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie GEZ_2016-08
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie parafie
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b c Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Geocaching
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Filmowa_Łódź-NPMP
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Filmowa_Łódź-ZO
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Filmowa_Łódź-KND
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Pawłowski_2015-10-07
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie AM_2014
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Bonisławski, Podolska 2008 ↓.
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Fundacja-kalendarium
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie DL_2015-05-03
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie PTTK
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie WL_33-1934
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie kdp
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie NID-RZN-A/29
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie B-H
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Stępień_2012
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie PP
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie MPK
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Mapa_stacji_ŁRP
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Witkowska_2016-04-30
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Ostrowska (red.), Dworak (red.) 1984 ↓.
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Dębski_Linie autobusowe-65A
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Odrowska_2016-06-30
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b c d Ostrowska (red.), Dworak (red.) 1979 ↓.
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Dębski_Dbis
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Dębski_Linie autobusowe-J
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Frikobusy_2011-02-26
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Frikobusy_2014-12-15
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • L. G.: W kwestyi... 1887 ↓, s. 1.