Alkmena

Szablon:Władczyni infobox Alkmena (Αλκμηνη) – w mitologii greckiej – córka Elektryona, króla Myken i żona króla Teb, Amfitriona.

Przodkowie

Alkemna pochodziła z rodu Perseusza[1]. Ojcem jej był Elektryon, król Myken[2] i syn Perseusza[3]. Żoną jego i matką Alkmeny mogła być Pelopida Lysidike[4].

Drzewo genealogiczne jej rodu przedstawia się następująco[5]:


Zeus
 
 
 
Io
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Epafos
 
 
 
Memfis
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Libia
 
 
 
Posejdon
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Belos
 
 
 
Anchinoe
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Danaos
 
 
 
Ajgyptos
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Hypermestra
 
 
 
Lynkeus
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Aglaja
 
 
 
Abas
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Eurydyka
 
 
 
Akrizjos
 
Projtos
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Danae
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Perseus
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Andromeda
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Anakso
 
ElektryonAlkajosStenelos
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Stratobates
Gorgofonos
Fylonomos
Kelajnos
Amfimachos
Lysinomos
Chejrimachos
Anaktos
Archelaos
Alkmena
 
AmfitrionEurysteusz i inni
 

Panieństwo

Tenże Elektryon wdał się w konflikt z synami Pterelaosa, którzy najechali jego siedzibę, zabijając większość jego dzieci. Jedynie Alkmenę[3] i jej przyrodniego brata Likymniosa[6] pozostawili przy życiu. Zagarnęli też stada bydła Elektryona. Zwierzęta odzyskał zakochany w Alkmenie Amfitrion[3], syn króla Tirynsa i brata Elektryona, Alkajosa[7]. W nagrodę władca Myken obiecał mu rękę swej córki i powierzył władzę nad Mykenami na czas swego wyjazdu na wojnę[3]. Amfitrion zgodził się i obiecał nie tykać kobiety aż do powrotu jej ojca[7]. Nieszczęśliwym jednak wypadkiem Elektryon zmarł za sprawą Amfitriona[8].

Amfitrion po pozbawieniu życia Elektryona zmuszony był uciec do Teb[1]. Zabrał ze sobą swą narzeczoną[8]. Towarzyszył im także Likymnios[6]. Tebański władca Kreon oczyścił go z winy za zabójstwo[8]. Alkmena zgodziła się co prawda zostać jego żoną, postawiła jednak warunek: Amfitrion ma pomścić jej braci[2], których zabili synowie Pterelaosa[8]. Tak więc Amfitrion poślubił Alkmenę, ale ze współżyciem małżeńskim musiał poczekać, aż wypełni swoje obowiązki względem rodziny żony[9].

Matka Herekalesa

Wobec tego Amfitrion pojechał na wyprawę wojenną przeciw Telebojczykom. Zeus postanowił to wykorzystać[1]. Z jednej strony Alkmena była piękną kobietą[10], niezwykle wręcz urodziwą[9]. Zeus jednak czynu tego dokonać miał w celu spłodzenia wielkiego herosa, który uratuje Olimp i będzie bronił rasy ludzkiej[11]. Na przeszkodzie realizacji tych pięknych celów stała cnotliwość Alkmeny[12]. Pod nieobecność swego wnuka przyjął jego postać i tak też poszedł do Alkmeny[2]. Ponadto podarował kobiecie sztukę złota ze skarbca Pterelaosa i nakreślił przebieg wojny prowadzonej przez meża uwodzonej kobiety, tak, jakby sam nim był[13]. Nie ograniczył się do tego, ale także[2], zakazując słońcu wstawać[9], wydłużył trzykrotnie noc, podczas której wraz z Alkmeną dał początek dziecku[1]. Alkmena uchodzi za ostatnią śmiertelną kobietę, która stała się kochanką Zeusa[9].

Amfitrion jeszcze tej samej nocy[14] bądź następnego dnia[1] wrócił z wojny, na której odniósł zwycięstwo[2]. Oczekiwał radosnego powitania przez żonę[12]. Zaczął opowiadać jej swoje wojenne przygody, ale ze zdziwieniem usłyszał, że jego żona już o nich słyszała[9]. Amfitrion zdążył jeszcze spłodzić z ciężarną żoną syna[8]. W końcu doszła do niego natomiast informacja o uczynku żony, która nieświadomie zdradziła go[2], o czym władcę poinformował wieszczek Tejrezjasz[12]. Władca zapłonął gniewem, chciał nawet spalić Alkmenę na stosie. Uratowała ją interwencja Zeusa, który zesłał z nieba ulewny deszcz[2], który ugasił rozpalone już płomienie. Widząc dowód boskiej interwencji, Amfitrion wybaczył Alkmenie[9]. Zgodził się też zostać ziemskim ojcem dziecka[13].

Narodziny Heraklesa wedle Jeana Jacquesa Francois Le Barbiera

Zeus cieszył się z poczęcia potomka. Niedługo przed spodziewanym terminem porodu nieostrożnie obiecał pierwszemu chłopcu z rodu Perseusza, który przyjdzie na świat[1] (różne wersje mitu mówią o wnuku Perseusza[15] bądź o potomku, który urodzi się następnej nocy[16]) włądzę nad Argos[1], Mykenami[12], władzę królewską[15], olbrzymią władzę nad ludźmi[17]. Hera czuła jednak w stosunku do kochanki swego męża zazdrość. Pełniać również funkcję bogini porodów[9], interweniowała sama[1] bądź też poprosiła o pomoc Ejlejtyję, boginię porodów[18], swą córkę i wierną sługę[19]. Mogły w tym również uczestniczyć Mojry. Bóstwa te przybyły na miejsce porodu i ulokowały się u progu. Skrzyżowały swe kończyny górne i dolne i w ten sposób za sprawą swej magii przez 9 dni nie pozwalały dziecku wydostać się na świat. Trwałoby to jeszcze dłużej, gdyby nie pomoc Galintias[20] bądź Historis[21], przyjaciółki rodzącej. Bojąc się, że córka Elektryona nie wytrzyma z bólu, uciekła się do podstępu. Podbiegła do bogiń i oświadczyła im, że z rozkazu Zeusa Alkmena już urodziła. Nieśmiertelne uległy przerażeniu, dostrzegając w tym pogwałcenie ich władzy. W emocjach wstały, zmieniając tym samym pozycję blokującą poród. Dzięki temu Alkmena wydała na świat syna. Boginie zemściły się jednak na oszustce, czyniąc z niej łasicę[20]. Tak czy inaczej gniew Hery przedłużył ciążę Alkmeny do dziesięciu miesięcy, przyśpieszając zaś poród innego dziecka z rodu Perseidów, Eurysteusza[1], syna Stenelosa i Nikippe[15]. Przez to Eurysteusz urodził się przed Heraklesem[18]. W ten sposób syn Alkmeny stracił tron[1].

Alkmena urodziła dziecko. Nadano mu imię Alkajosa bądź Alkidesa, od ojca Amfitriona. Później stało się ono znane pod innym imieniem[13], Heraklesa, uznawanego za najsławniejszego z herosów mitologii greckiej[17]. Drugim jej synem był Ifikles[22], brat bliźniak Heraklesa[9], syn Amfitriona[2], urodzony na jeden dzień przed Heraklesem[8] (wedle innych źródeł później od niego[12]). Następnie ojciec Heraklesa Zeus wziął go ze sobą do nieba, denerwując swą żonę Herę, po czym zwrócił matce[22] bądź też zrobiła to Atena[13]. Osiem[1][12], dziewięć[22] lub dziesięć[14] miesięcy później niemowlę po raz pierwszy zaprezentowało swe niezwykłe zdolności. Alkmena wykąpała swych chłopców i złożyła ich razem do snu w tarczy ze spiżu, którą wykorzystywała w charakterze kołyski. Pozostawiła następnie swe dzieci. W nocy dał się słyszeć krzyk i pojawiła się jasność. Okazało się, że Hera wysłała dwa węże, by zabić syna swego męża. Jednak przybyła na miejsce wraz ze służbą matka mogła już tylko patrzeć, jak młodziutki Herakles zabija węże, po czym z radością prezentuje pokonane gady rodzicom[22]. Istnieje wersja mitu, w której węże wrzucił do pokoju Amfitrion, chcąc przekonać się, który z chłopców jest jego synem, a który ma boskie pochodzenie[14]. Prócz blizniąt Alkmena miała jeszcze z Amefitrionem córkę Laonome, wydaną za Argonautę Eufemosa bądź Polyfema[23]

Po śmierci męża

Alkmena przeżyła swego męża Amfitriona[24], poległego w walce przeciw Minyom[8]. Po jego odejściu towarzyszyła swym synom Ifiklesowi i Heraklesowi[15], między innymi wtedy, gdy heros już po odbyciu kary w postaci swych słynnych prac podjął starania w celu odzyskania Tirynsu, czemu sprzeciwił się Eurysteusz[9]. Przeżyła również oboje swych dzieci. Po zgodnie Heraklesa nienawiść, którą jej syna darzył Eurysteusz, dosięgła także i ją[2]. W czasie śmierci syna mieszkała w Tirynsie wraz z niektórymi swymi wnukami. Później przebywała w Koryncie, skąd wypędził ją władca Myken[9]. Schroniła się przed nim w Atenach[2]. Władca Myken zażądał wydania rodziny Heraklesa. Ateńczycy odmówili. Wybuchła wojna, zwycięska dla Aten[9], w efekcie której Eurysteusz pożegnał się z życiem[2]. Po jego śmierci odcięto mu głowę i dostarczono ją córce Elektryona[15], która wydłubała mu oczy wrzecionem. W końcu wróciła na starość do Teb, gdzie mieszkała wraz z Heraklidami i gdzie osiągnęła bardzo zaawansowany wiek[9].

Jej drugim małżonkiem został Radamantys, syn Zeusa i Europy[24]. Wedle jednej z wersji mitu ślub ich odbył się w Beocji[25], po czym mieszkali razem w Okalei[9]. Wedle innej poślubiła go dopiero po śmierci, po której jej kochanek Zeus przeniósł ją na Wyspy Szczęśliwych[2] (lub wysłał w tym celu Hermesa[9]), gdzie jej nowy mąż pełnił funkcję jednego z sędziów podziemnego świata[2]. Inna wersja opowiada o jej przeniesieniu na Olimp, aby odebrała część boskiej chwały swego syna[9].

Potomkowie

Syn Alkmeny, Herakles, doczekła się licznego potomstwa. Miał on sześćdziesięciu synów, Heraklidów. Jego ród opanował Peloponez[26], a ich najazd wiąże się z wydarzeniem historycznym, jakim było przybycie Dorów[27]. Ifikles z kolei ożenił się z Automeduzą, która urodziła mu syna Iolaosa[28].

Zobacz też

Magia Alkmeny

  1. a b c d e f g h i j k Grimal 1988 ↓, s. 123.
  2. a b c d e f g h i j k l m Schmidt 2006 ↓, s. 29.
  3. a b c d Schmidt 2006 ↓, s. 89.
  4. Grimal 2008 ↓, s. 216.
  5. Schmidt 2006 ↓, s. 258.
  6. a b Schmidt 2006 ↓, s. 193.
  7. a b Grimal 2008 ↓, s. 27.
  8. a b c d e f g Schmidt 2006 ↓, s. 35.
  9. a b c d e f g h i j k l m n o Grimal 2008 ↓, s. 23.
  10. Parandowski 1979 ↓, s. 178.
  11. Pietrzykowski 1983 ↓, s. 232.
  12. a b c d e f Pietrzykowski 1983 ↓, s. 233.
  13. a b c d Grimal 2008 ↓, s. 128.
  14. a b c Grimal 2008 ↓, s. 28.
  15. a b c d e Schmidt 2006 ↓, s. 104.
  16. Schmidt 2006 ↓, s. 134.
  17. a b Schmidt 2006 ↓, s. 135.
  18. a b Grimal 2008 ↓, s. 95.
  19. Grimal 2008 ↓, s. 82.
  20. a b Grimal 2008 ↓, s. 110.
  21. Grimal 2008 ↓, s. 147.
  22. a b c d Parandowski 1979 ↓, s. 173.
  23. Grimal 2008 ↓, s. 202.
  24. a b Parandowski 1979 ↓, s. 217.
  25. Schmidt 2006 ↓, s. 280.
  26. Grimal 1988 ↓, s. 132.
  27. Schmidt 2006 ↓, s. 141.
  28. Schmidt 2006 ↓, s. 154.

Bibliografia