Anna Aloysia Esterle

Anna Aloysia von Lamberg
Ilustracja
Imię przy narodzeniu Anna Aloysia Maximiliane von Lamberg
Data i miejsce śmierci 28 czerwca 1738
Wrocław
Małżeństwo Franz Michael Hiserle von Chodau
Gustav Hanibal von Oppersdorff
Partner August II Mocny
Dzieci nieznany z imienia syn

Anna Aloysia Maximiliane von Lamberg, hrabina Esterle (zm. 28 czerwca 1738 we Wrocławiu[1]) – hrabianka austriacka, córka grafa Kaspara Friedricha von Lamberg-Kunstadt, jedna z wielu kochanek króla polskiego i elektora saskiego Augusta II Mocnego.

Życiorys

Pochodzenie

Anna Aloysia von Lamberg pochodziła ze znanego austriackiego rodu arystokratycznego, którego początki sięgają XII wieku[2]. Była jedyną córką grafa Kaspara Friedricha von Lamberg-Kunstadt, szambelana cesarza Leopolda I Habsburga z jego pierwszego małżeństwa z Franciscą Theresią Hiserle von Chodau[3]. Najprawdopodobniej grafówna nosiła imiona Anna Aloysia Maximiliane[4], jednak w historiografii występuje również jako Maximiliana Anna Ludovica[3] oraz Joanna Teresa[5]. Anna Aloysia miała dwoje rodzeństwa. Brat Karl Friederich był panem na Stockern i Amerang, zaś przyrodnia siostra pochodząca z drugiego małżeństwa Kaspara, Maria Francisca poślubiła Franza Antona von Weissenwolff[6]. Córka cesarskiego szambelana wcześnie straciła obydwoje rodziców. Francisca Theresia zmarła w marcu 1684, a jej mąż Kaspar przeżył ją o zaledwie dwa lata. Około 1695 Anna Aloysia wyszła za mąż za czeskiego grafa Franza Michaela Hiserle von Chodau (Esterle), znacznie starszego od siebie krewnego matki grafówny[4].

Związek z Augustem II Mocnym

Latem 1696 na balu organizowanym przez syna cesarza Leopolda I, króla Niemiec Józefa I Habsburga grafowa Esterle poznała elektora saskiego Augusta II Mocnego i wkrótce została jego oficjalną metresą[7]. Według przekazu La Saxe Galante Karla Ludwiga von Pöllnitza, gdy mąż Esterle dowiedział się o jej zdradzie, August II zawarł z Franzem Michaelem umowę na mocy której graf miał otrzymywać 20 tysięcy rocznej pensji oraz uznać za swoje ewentualne potomstwo Anny i elektora[8]. 26 listopada 1696 Anna Aloysia przybyła wraz z swoim kochankiem do Drezna[9]. Gdy 27 czerwca 1697 August II Mocny został wybrany królem Polski w wolnej elekcji, Esterle towarzyszyła mu w podróży do Polski i uczestniczyła w uroczystościach koronacyjnych 15 września 1697 w katedrze na Wawelu[10]. 19 stycznia 1698 brała z kolei udział w organizowanym przez królewiczów Aleksandra Benedykta i Konstantego Władysława Sobieskich wielkim balu w pałacu w Wilanowie, poprzedzającym uroczysty wjazd Augusta II do Warszawy[11].

Anna Aloysia Esterle zarówno w Polsce, jak i w Saksonii była powszechnie krytykowana za swoją wyniosłość i próżność. Gdy 11 sierpnia 1698 urodziła królowi nieślubnego syna zmarłego wkrótce po urodzeniu, szydzono z przedwczesnej śmierci dziecka w Lamencie nad śmiercią Esterli syna[12][13]. Jej wpływy na królewskim dworze sprawiły jednak, że o względy grafowej zabiegało wielu przedstawicieli ówczesnej magnaterii polskiej i saskiej, między innymi saski poseł w Prusach Jakub Henryk Flemming. Związek Esterle z Augustem II zakończył się, gdy hrabina nawiązała romans z polskim magnatem Januszem Antonim Wiśniowieckim[14]. Zgodnie z rozkazem monarchy miała ona w ciągu doby opuścić Warszawę i udać się zagranicę. Według La Saxe Galante, król wysłał gońców za Esterle w celu pozbawienia jej klejnotów, które niegdyś otrzymała od władcy. Anna Aloysia miała oddać im pustą szkatułkę, a swój majątek przekazała włoskiemu muzykantowi, który wywiózł go do Gdańska[15]. Po rozstaniu z Augustem II Mocnym grafowa zamieszkała we Wrocławiu, zaś najprawdopodobniej w 1700 rozwiodła się z mężem Franzem Michaelem[16].

Romans z Aleksandrem Benedyktem Sobieskim

W 1702 podczas pobytu w Oławie hrabina Esterle związała się z królewiczem Aleksandrem Benedyktem Sobieskim, synem poprzednika Augusta II Mocnego na tronie polskim Jana III Sobieskiego. Romans Anny z Aleksandrem wzbudzał powszechną krytykę, w szczególności ze strony matki Sobieskiego Marii Kazimiery, którą oburzał związek syna z "kobietą po królu"[5]. Plotkowano, iż Esterle udzieliła braciom Sobieskim pożyczki w wysokości stu tysięcy talarów, otrzymanych ze sprzedaży klejnotów od Augusta II. Pieniądze te miały wspomóc Sobieskich w pozbawieniu elektora Saksonii korony polskiej[5]. Intryga braci zakończyła się jednak porażką, zaś po kilku latach związek Anny Esterle z królewiczem rozpadł się[17].

Dalsze losy

Drugim mężem Anny Aloysii został Gustav Hanibal von Oppersdorff, pochodzący ze śląskiego rodu arystokratycznego[18]. W 1725 hrabina von Oppersdorff zakupiła działkę we Wrocławiu, na której zleciła budowę pałacu, który zachował się do czasów współczesnych[19]. Zmarła 28 czerwca 1738 we Wrocławiu. Drugi mąż grafowej przeżył ją o sześć lat. Zmarł 29 grudnia 1744 w Kostelec nad Orlicí[20].

  1. M. Ranft, Der genealogisch-historische Archivarius, Lipsk 1738, s. 251.
  2. Neues Jahrbuch, Wiedeń 1895, s. 176.
  3. a b Neues Jahrbuch, Wiedeń 1895, s. 217.
  4. a b R. von Procházka, Genealogisches Handbuch erloschener böhmischer Herrenstandsfamilien, 1973, s. 115.
  5. a b c A. Skrzypietz, Rozkwit i upadek rodu Sobieskich, Warszawa 2014, s. 242.
  6. Neues Jahrbuch, Wiedeń 1895, ss. 217–218.
  7. Okoliczności pierwszego spotkania hrabiny Esterle z elektorem na balu organizowanym przez syna cesarza opisuje K. L. von Pöllnitz, Ogień pałającej miłości, Warszawa 1973, ss. 109–113.
  8. K. L. von Pöllnitz, Ogień pałającej miłości, Warszawa 1973, s. 119.
  9. Rudzki E., Polskie królowe, Warszawa 1990, s. 254.
  10. K. L. von Pöllnitz, Ogień pałającej miłości, Warszawa 1973, ss. 121–122.
  11. M. Komaszyński, Maria Kazimiera d'Arquien Sobieska królowa Polski 1641–1716, Kraków 1983, ss. 210–211.
  12. K. M. Morawski, Źródło rozbioru Polski, 1935, s. 48.
  13. K. L. von Pöllnitz, Ogień pałającej miłości, Warszawa 1973, s. 215.
  14. K. L. von Pöllnitz, Ogień pałającej miłości, Warszawa 1973, s. 123, nie podaje imienia księcia Wiśniowieckiego, z którym hrabina Esterle zdradziła króla. Jego tożsamość ustaliła I. Czamańska, Wiśniowieccy. Monografia rodu, Poznań 2007, s. 367.
  15. K. L. von Pöllnitz, Ogień pałającej miłości, Warszawa 1973, s. 123.
  16. Neues Jahrbuch, Wiedeń 1895, s. 217. Zdaniem części badaczy rozwód nastąpił już w 1697 (R. von Procházka, Genealogisches Handbuch erloschener böhmischer Herrenstandsfamilien, 1973, s. 115).
  17. A. Skrzypietz, Rozkwit i upadek rodu Sobieskich, Warszawa 2014, ss. 262–263.
  18. R. von Procházka, Genealogisches Handbuch erloschener böhmischer Herrenstandsfamilien, 1973, s. 115. W Neues Jahrbuch, Wiedeń 1895, s. 218, występuje pod imionami Gustav Adolf.
  19. Prastowski W.: Odkrywamy Wrocław: Pałac Oppersdorfów. 2012-05-06.
  20. R. von Procházka, Genealogisches Handbuch erloschener böhmischer Herrenstandsfamilien, 1973, s. 115. Neues Jahrbuch, Wiedeń 1895, s. 218, podaje jako rok śmierci Gustava 1742.

Bibliografia

  • Neues Jahrbuch, Heraldisch-Genealogische Gesellschaft "Adler", Wiedeń 1895, ss. 176, 217–218.
  • Czamańska I., Wiśniowieccy. Monografia rodu, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2007, ISBN 978-83-7177-229-0, s. 367.
  • Komaszyński M., Maria Kazimiera d'Arquien Sobieska królowa Polski 1641–1716, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1983, ss. 210–211.
  • Morawski K. M., Źródło rozbioru Polski, Księgarnia Św. Wojciecha, 1935, s. 48.
  • von Pöllnitz K. L., Ogień pałającej miłości, Czytelnik, Warszawa 1973, ss. 110–126, 215.
  • Oettinger E. M., Schramm-Macdonald H., Moniteur des dates, Oettinger, Drezno 1867, s. 92.
  • Prastowski W.: Odkrywamy Wrocław: Pałac Oppersdorfów (pol.). tuwroclaw.com, 2012-05-06. [dostęp 2014-07-21].
  • Ranft M., Der genealogisch-historische Archivarius, t. XLIII, Lipsk 1738, s. 251.
  • Rudzki E., Polskie królowe, t. 2, wyd. 2, Instytut Prasy i Wydawnictw Novum, Warszawa 1990, ss. 253–257, 267.
  • Schumann G., Jährliches genealogisches Hand-Buch, Gleditsch, 1732, s. 296.
  • Skrzypietz A., Rozkwit i upadek rodu Sobieskich, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2014, ISBN 978-83-11-12921-4, ss. 242–243, 262–263.
  • von Bressler und Aschenburg F. L., Les Souverains Du Monde, t. 2, Cavelier, Paryż 1734, ss. 489–490.
  • von Procházka R., Genealogisches Handbuch erloschener böhmischer Herrenstandsfamilien, t. 1, Neustadt an der Aisch, 1973, s. 115.