Auge (córka Aleosa)

Auge (gr.: Αὐγή, Auge) – córka króla Tegei Aleusa, matka Telefosa. Postać z mitologii greckiej. Pierwotnie prawdopodobnie bogini księżyca.

Kapłanka Ateny

Ruiny świątyni Ateny Alea w Tegei

Auge była córką króla Tegei, Aleusa, syna Afejdasa i Neajry, córki Pereusa. Gdy dorosła, jej ojciec wybrał się do Delf, gdzie otrzymał wyrocznię, że syn jego córki zabije dwóch braci jego żony. Po powrocie do domu mianował więc Auge kapłanką w wystawionej przez siebie światyni Ateny Alei, w której Pauzaniasz, jeszcze w II wieku po Chr. widział święte łoże bogini[1]. Umieściwszy córkę w świątyni, ojciec zagroził jej, że ją zabije, jeśli złamie śluby czystości. Jakiś czas później przechodził przez Tegeę Herakles, wybierając się przeciw królowi Augiaszowi lub też wracając ze Sparty. Aleus podjął go gościnnie w świątyni Ateny. Podniecony winem Herakles zgwałcił dziewiczą kapłankę w pobliżu fontanny znajdującej się na północ od świątyni, którą podróżnym przybyłym do Tegei pokazywano jeszcze w II wieku. Auge nie wzywała pomocy, a część autorów twierdzi, że sama zorganizowała to spotkanie[2][3]. Wedle innych podań Herakles obcował z Auge, nie w Tegei, a w Troi, gdy wyruszał po konie Laomedonta[4].

Fakt istnienia w świątyni tegejskiej świętego łoża bogini oraz rzekomego zgwałcenia kapłanki Auge przez Heraklesa skłania historyków religii do utożsamiania Ateny Alea z Anath, orgiastyczną boginią księżyca, której kapłanki każdego roku zawierały małżeństwo ze świętym królem w celu zapewnienia dobrych zbiorów. Zwyczaj ten jest poświadczony dla świątyni Herkulesa w Rzymie, gdzie jego oblubienica nazywała się Akka. Boskie dzieci zrodzone z tego związku stawały się duchami zboża nadchodzącego roku. Atena Alea była zresztą boginią zboża i patronką młynów. Na podobny kontekst wskazują też liczni synowie Heraklesa ze związków z nimfami[5].

Wygnanie

Po wyjeździe Heraklesa Tegeę dotknęła klęska suszy. Aleus, poprosiwszy Pytię o wyrocznię, dowiedział się, że w świątyni Ateny została popełniona zbrodnia. Odwiedziwszy świątynię, znalazł Auge w daleko posuniętej ciąży. Nie dał wiary jej zapewnieniom, że została zgwałcona przez Heraklesa. Zapłakaną zawlókł na rynek tegejski, gdzie Auge padła na kolana, w miejscu, gdzie potem wzniesiono pomnik Auge na kolanach[6]. Aleusowi wstyd było zabić córkę w miejscu publicznym, namówił więc króla Naupliosa, by go wyręczył i utopił Auge. Nauplios zabrał ciężarną Auge, ale ta po drodze, na górze Partenios, dostała bólów porodowych. Oddaliła się pod lada jakim pretekstem w las i urodziła syna, którego ukryła w gąszczu leśnym. W Nauplion król, zamiast utopić królewnę, postanowił ją dobrze sprzedać na targu niewolników. Nabył ją kupiec z Karii, który następnie odsprzedał ją Teutrasowi, królowi Myzyjskiej Teutratenii. Kupiwszy Auge Teutras poślubił ją[7][8].

Teutras i Auge. Płaskorzeźba z ołtarza w Pergamonie

Według innej wersji mitu Aleus zamknął Auge i jej dziecko w skrzyni i wrzucił do morza. Pod czujną opieką Ateny skrzynia popłynęła ku Azji Mniejszej i zatrzymała się u ujścia rzeki Kaikos. Teutras, znalazłszy w skrzyni Auge, poślubił ją, a jej syna adoptował[9][4].

Dopłynięcie Auge do rzeki Kaikos, przedstawione na płaskorzeźbie ołtarza w Pergamonie i na pergameńskich monetach wyjaśnia przeniesienie kultu Auge do Myzji przez kolonistów tegejskich. Zawiera też element obrzędowy, dotyczący przybywania bogini księżyca – Auge, na uroczystości noworoczne w łodzi wyobrażającej księżyc w nowiu. W ogóle mit o Auge tłumaczy emigrację Arkadyjczyków do Myzji prawdopodobnie pod naciskiem Achajów[5].

Odnalezienie matki przez syna

Syn Auge, wykarmiony na górze Partenios przez łanię, został znaleziony przez pasterzy, którzy nadali mu imię Telefosa i zaprowadzili go do króla. Ci sami pasterze odnaleźli też w górach, porzuconego przez Atalantę, Partenapojosa, który został później towarzyszem Telefosa[10]. Osiągnąwszy wiek męski, Telefos udał się do Delf, by dowiedzieć się o swoich rodziców. Otrzymał wtedy wyrocznię: Wyrusz na morze i odszukaj króla Teutrasa Myzyjczyka. Odnalazłszy Teutrasa, spotkał Auge, będącą żoną króla, która powiedziała mu, że jest jego matką, a ojcem jego był Herakles. Telefos uwierzył matce, był bowiem bardzo podobny do Heraklesa, a Teutras ożenił go ze swą córką Argiope i wyznaczył go na swego następcę[11][8].

W innej wersji mitu Telefos po zabiciu swych wujów Hippotoosa i Nereusa, stracił mowę i niemy poszukiwał dalej rodziców. „Milczenie Telefosa” stało się przysłowiem. W poszukiwaniach mową służył Telefosowi Partenopajos[12]. Zdarzyło się, że osławiony argonauta Idas, syn Afareusa, obległ króla Teutrasa, aby zagarnąć tron myzyjski. Zrozpaczony Teutras obiecał Telefosowi w zamian za ocalenie, władzę nad Myzją wraz z ręką przybranej córki, Auge. Telefos pobił, przy pomocy Partenopajosa, Idasa w jednej bitwie. Obiecana Telefosowi za żonę Auge nie rozpoznała syna[8]. Wierna jednakże pamięci Heraklesa na noc poślubną wzięła ze sobą miecz, którym niechybnie zabiłaby Telefosa, gdyby bogowie nie zesłali do łożnicy wielkiego węża, który ich rozdzielił. Przerażona Auge porzuciła miecz i przyznała się do zamiaru zabicia Telefosa, a ten w natchnieniu zawołał: Matko, matko. Płacząc padli sobie w ramiona i następnego dnia z błogosławieństwem Teutrasa wrócili do ojczyzny[13][4].

Grób Auge pokazywano w Pergamos nad rzeką Kaikos. Jego mieszkańcy uważali się za potomków emigrantów z Arkadii, którzy z Telefosem przybyli do Azji. Składali mu też ofiary jako herosowi. Opowieść o urodzeniu Telefosa na górze Partenios tłumaczy z kolei istnienie tam okręgu kultowego poświęconemgo temu herosowi. Przekształcenie Ateny z orgiastycznej oblubienicy w cnotliwą dziewicę-wojownika sprawiło, że w jednych wersjach mitu Teutras zostaje małżonkiem Auge, a w innych nabożnie ją adoptuje[14].

Auge w literaturze

Auge była bohaterką niezachowanej tragedii Eurypidesa, mającej za tytuł jej imię. Wątek zgwałcenia panny podczas nocnego święta przez pijanego zalotnika, który pozostawia pannie swój pierścień wykorzystał później w swej komedii Sąd polubowny Menander[15].

Przypisy

Szablon:Przypisy-lista

Bibliografia

  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Graves1
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Graves2
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Graves 1974 ↓, s. 499-500.
  • a b c Graves 1974 ↓, s. 501.
  • a b Graves 1974 ↓, s. 502.
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Graves3
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Graves4
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b c Graves 1974 ↓, s. 500.
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Graves4a
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Graves5
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Graves6
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Graves7
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Graves8
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Graves 1974 ↓, s. 500-502.
  • Menander 1982 ↓, s. 254.