Bajan (1900)

Bajan (Баян)
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa krążownik pancerny
Typ Bajan
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia FCM, La Seyne-sur-Mer Francja
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki 26 czerwca 1899 (oficjalne)
Wodowanie 30 maja 1900
 MW Rosji
Nazwa Bajan
Wejście do służby 14 stycznia 1903
Wycofanie ze służby 9 grudnia 1904
 Nippon Kaigun
Nazwa Aso
Wejście do służby 1908
Wycofanie ze służby 1 kwietnia 1930
Los okrętu zatopiony 8 sierpnia 1932 jako okręt-cel
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 7802 t normalna
8237 t pełna
Długość 137 m
Szerokość 17,6 m
Zanurzenie 6,7 m
Napęd
2 maszyny parowe VTE o mocy 16.500 KM, 26 kotłów parowych, 2 śruby napędowe
Prędkość 20,5 węzłów
Zasięg 3900 mil morskich / 10 w, 2100 Mm/14 w
Uzbrojenie
2 działa 203 mm (2xI),
8 dział 152 mm (8xI),
20 dział 75 mm (20xI),
4 działa 47 mm (4xI),
2 działka 37 mm (2xI),
2 ckm 7,62 mm,
2 działa 63,5 mm (desantowe),
2 wt 381 mm (2xI),
2 kutry parowe z miotaczami min
Załoga 528 (inne dane 573)
"Bajan" w 1904 w Port Artur

Bajan (ros. Баян) – rosyjski krążownik pancerny z okresu wojny rosyjsko-japońskiej. główny okręt typu Bajan. Nazwa pochodzi od legendarnego poety i wieszcza Bojana (Bajana). Po zdobyciu w Port Artur w 1905, służył następnie we flocie japońskiej jako okręt szkolny i stawiacz min Aso do 1930.

Historia

"Bajan" był jedynym nowoczesnym przedstawicielem klasy krążowników pancernych zamówionym dla floty rosyjskiej przed wybuchem wojny rosyjsko-japońskiej. W przeciwieństwie do Japonii, rosyjski sztab skupiał się przede wszystkim na budowie względnie dużych krążowników pancernopokładowych, które jednak okazały się znacznie mniej użyteczne w warunkach bojowych z powodu posiadania słabszej osłony burt przed pociskami wybuchowymi[1]. Nowy krążownik pancerny, umiarkowanej wielkości, o uzbrojeniu głównym z 2 dział kalibru 203 mm w wieżach, zdecydowano zamówić we Francji. Spośród trzech projektów, wybrano projekt Amable Lagane'a oferowany przez stocznię Forges et Chantiers de la Méditerranée (FCM) w La Seyne-sur-Mer koło Tulonu[1]. Po wprowadzeniu przez stronę rosyjską pewnych zmian w projekcie, kontrakt na budowę został podpisany 25 czerwca 1898, a 21 grudnia 1898 okręt został nazwany "Bajan" (daty w tej sekcji w kalendarzu juliańskim). Cena kontraktowa wynosiła 16 400 000 franków (bez uzbrojenia dostarczanego przez Rosję). Maszyny wykonały w 1901 zakłady w Marsylii, a kotły - w Saint-Denis pod Paryżem[1].

Budowę okrętu rozpoczęto pod koniec 1898, a już 11 stycznia 1899 został wciągnięty na listę floty, zastępując wycofaną 10 stycznia szkolną korwetę o tej nazwie. Oficjalne położenie stępki nastąpiło dopiero 26 czerwca 1899 (wraz z pancernikiem "Cesariewicz"), gdy dno było już wykonane[1]. Okręt wodowano 30 maja 1900 w obecności wielkiej księżnej Anastazji Michajłowny. 29 marca 1901 budowane dla Rosji okręty odwiedził prezydent Francji Émile Loubet, odznaczając przy tym rosyjskich oficerów[1]. Zakończenie budowy planowane na 8 lipca 1901 przeciągało się z powodu opóźnień w dostarczeniu pancerza o akceptowalnej jakości (dostarczanego przez kilka zakładów), zwłaszcza pancerza wież, który został zamontowany ostatecznie na początku 1902. W maju 1902 rozpoczęły się próby morskie i poprawki. Po przeróbkach kotłów, krążownik osiągnął podczas prób w grudniu największą prędkość 20,97 węzłów. Okręt został przyjęty przez odbiorcę 16 grudnia 1902, bez żadnych kar umownych, a wszedł do służby we flocie rosyjskiej 1 stycznia 1903. Klasyfikowany był tam jako krążownik I rangi.

Opis i ocena

"Bajan" stanowił udany projekt dla końca XIX wieku, dorównujący opancerzeniem posiadanym przez Japonię krążownikom pancernym, lecz jego minusem było ograniczenie uzbrojenia głównego do 2 dział 203 mm, podczas gdy nowe okręty tej klasy nosiły już powszechnie po 4 działa tego kalibru, w dwudziałowych wieżach (np. japoński typ Asama i pochodne). Pancerz burtowy chronił 58% powierzchni burty, lecz wartość bojową okrętu zmniejszało również zastąpienie planowanego pancerza z bardziej wytrzymałej stali Kruppa przez pancerz ze stali Harveya, z powodu przeciążenia francuskich zakładów metalurgicznych. W zamiarze Rosjan, nowy krążownik miał służyć głównie do dalekiego rozpoznania i walki z krążownikami pancernopokładowymi, a nie do walki w składzie zespołów floty z okrętami tej samej klasy i pancernikami. Mimo to, cele te wypełniał również w sposób udany, będąc niewątpliwie najlepszym rosyjskim krążownikiem pancernym okresu wojny rosyjsko-japońskiej.

Wysoko oceniając projekt "Bajana", rosyjski rząd zamówił w 1905 trzy dalsze krążowniki nieco ulepszonego typu: "Admirał Makarow", "Bajan" (II) i "Pałłada" (II), przez co typ ten stał się najliczniejszym typem krążowników floty carskiej. Niemniej jednak, w tym czasie projekt ten był już przestarzały. Okręty te służyły podczas I wojny światowej.

Służba w Rosji

(Daty w nawiasach w kalendarzu juliańskim)

Po wejściu do służby rosyjskiej 14 (1) stycznia 1903 w Tulonie, "Bajan" początkowo pozostał na Morzu Śródziemnym. Dowódcą okrętu został komandor Robert Wiren. W czerwcu 1903 okręt przypłynął do Rosji – do Kronsztadu, po czym już w sierpniu wypłynął z Bałtyku na Daleki Wschód, w skład Eskadry Oceanu Spokojnego i w grudniu 1903 zawinął do bazy Port Artur.

Podczas pierwszej fazy wojny japońsko-rosyjskiej, począwszy od japońskiego ataku 9 lutego 1904, "Bajan" aktywnie uczestniczył w walkach z japońską flotą pod Port Artur. Podczas bitwy pod Port Artur 10 lutego (27 stycznia), razem z krążownikami "Askold" i "Nowik" wstąpił jako pierwszy w bój z japońskimi siłami głównymi i został lekko uszkodzony 10 trafieniami, z tego jednym w okolicy linii wodnej (zginęło 6 marynarzy, raniono 35). Następnie, "Bajan" uczestniczył w kilku akcjach floty, patrolował wokół twierdzy i osłaniał operacje minowe. 25 lutego uczestniczył z pozostałymi krążownikami w starciu artyleryjskim z japońskimi siłami głównymi. 13 kwietnia pod ogniem japońskich krążowników sam ratował rozbitków z niszczyciela "Strasznyj". 9 i 26 lipca ostrzeliwał japońskie pozycje na lądzie i okręty, za drugim razem uszkodził lekko krążownik "Itsukushima".

27 (14) lipca, przy powrocie z kolejnego zadania, "Bajan" wszedł na minę i został poważnie uszkodzony. Okręt był naprawiany w doku do połowy sierpnia i nie wziął udziału w bitwie na Morzu Żółtym. W tym czasie, zdjęto z niego 8 dział 152 mm i 8 dział 75 mm, które umieszczono na innych okrętach oraz pozycjach lądowych. Od września 1904, w związku z wyznaczeniem komandora Wirena na dowódcę eskadry, dowódcą "Bajana" stał się komandor por. Fiodor Iwanow. W tym okresie jednak aktywność rosyjskiej floty spadła prawie do zera, a załoga "Bajana" służyła na froncie lądowym. M.in. 22 września oficer broni torpedowej "Bajana", porucznik N. Podgórski wysadził japońską pozycję na Górze Wysokiej, co według ocen odwlekło jej zdobycie i upadek twierdzy o 2 miesiące. Od października Japończycy podjęli ostrzał okrętów stojących w porcie przez ciężkie działa lądowe i 10 października "Bajan" został uszkodzony 4 pociskami 280 mm. W kolejnych dniach był jeszcze kilkakrotnie trafiony, mimo próby wyprowadzenia krążownika na redę 16 października. 8 grudnia krążownik podlegał długotrwałemu ostrzałowi i na skutek pożarów zalano część przedziałów. 9 grudnia (26 listopada) 1904 podczas dalszego ostrzału, zatonął na płyciźnie, trafiony ok. 10 pociskami 280 mm (spotyka się w publikacjach datę 8 grudnia/25 listopada).

Służba w Japonii

Po zajęciu Port Artur 2 stycznia 1905, Japończycy podnieśli "Bajana" i po remoncie w latach 1906-1908 w Maizuru, wcielili go do swojej floty pod nazwą "Aso". Uzbrojenie zamienili na działa systemu Vickers (2 × 203 mm, 8 × 152 mm, 16 × 76 mm) i kotły na japońskie Miyabara. W 1920 okręt został przebudowany na stawiacz min, zdjęto z niego wieże dział 203 mm i uzyskał możliwość zabierania 420 min. 1 kwietnia 1930 został wycofany ze służby[2], a następnie przekształcony w okręt-cel. W tym charakterze został zatopiony 8 sierpnia 1932 ogniem krążownika ciężkiego "Myōkō".

Dane techniczne

Uzbrojenie

  • 2 działa kaliber 203 mm Canet wz.1892 w wieżach na dziobie i rufie (2xI)
    • długość lufy L/45 (45 kalibrów), masa pocisku 88 kg, donośność 11 850 m, maksymalne podniesienie 18°, kąt ostrzału w poziomie 270°, zapas amunicji po 100 pocisków na działo
  • 8 dział 152 mm Canet wz.1891 w kazamatach (8xI)
    • długość lufy L/45, masa pocisku 41,5 kg, donośność 11 100 m, zapas po 150 pocisków na działo
  • 20 dział 75 mm Canet wz.1891
    • długość lufy L/50, masa pocisku 4,9 kg, zapas po 250 pocisków na działo
  • 4 działa 47 mm Hotchkiss
  • 2 działa 37 mm Hotchkiss (na kutrach parowych)
  • 2 ckm 7,62 mm Maxim
  • 2 działa 63,5 mm Baranowskiego wz.1882 (przewożone na okręcie, dla oddziałów desantowych)
  • 2 stałe podwodne burtowe wyrzutnie torpedowe 381 mm
  • 2 kutry parowe z miotaczami min
  • masa salwy burtowej: 342 kg
Uproszczony schemat opancerzenia "Bajana"

Opancerzenie

(stal pancerna Harveya)

  • burty:
    • pas pancerny na linii wodnej: 100-200 mm (wymiary 115x1,8 m)
    • górny pas pancerny: 80 mm
    • kazamaty: 80 mm
  • pokład pancerny: 30 mm (inne dane 50 mm)
  • wieże dział artylerii głównej: 150 mm
  • stanowisko dowodzenia: 160 mm
  • masa – 1449 t.
  1. a b c d e W. Kriestjaninow, S. Mołodcow, Bronienosnyje...
  2. 1 kwietnia 1931 według strony [1]

Bibliografia

  • W. Kriestjaninow, S. Mołodcow (В. Я. Крестьянинов, С.В. Молодцов): Bronienosnyje kriejsiera tipa "Bajan" (Броненосные крейсера типа "БАЯН"), Morskaja Kollekcja 3/1997