Bieszczadzka Kolejka Leśna

Bieszczadzka Kolejka Leśna
{{{nazwa oryginalna}}}
[[{{{typ systemu}}}]]
UWAGA: Błąd parametru
{{{typ systemu}}}=
Ten parametr może przyjmować jedynie wartości:
  • autobus
  • bus rapid transit
  • car-sharing
  • kolej
  • kolej aglomeracyjna
  • kolej drezynowa
  • kolej jednoszynowa
  • kolej linowo-terenowa
  • kolej pneumatyczna
  • kolej wąskotorowa
  • metro
  • mikrobus
  • omnibus
  • premetro
  • publiczny system wypożyczania rowerów
  • publiczny transport zbiorowy
  • szybka kolej miejska
  • szybki tramwaj
  • tramwaj
  • tramwaj dwusystemowy
  • tramwaj konny
  • tramwaj linowy
  • tramwaj wodny
  • trolejbus
  • winda
[[Plik:{{{logo}}}|150x150px|alt=Logotyp|]]
{{{opis logo}}}
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Państwo {{{państwo}}}
Lokalizacja Bieszczady,  Polska
Organizator {{{organizator}}}
Operator Fundacja Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej
Liczba linii {{{liczba linii}}}
Lata funkcjonowania {{{lata funkcjonowania}}}
Dzienna
liczba pasażerów
{{{dzienna liczba pasażerów}}}
Roczna
liczba pasażerów
{{{roczna liczba pasażerów}}}
Infrastruktura
[[Plik:{{{schemat}}}|240x240px|alt=Schemat sieci|]]
{{{opis schematu}}}
Długość sieci {{{długość sieci}}}
Rozstaw szyn {{{rozstaw szyn}}}
Napięcie zasilania {{{napięcie zasilania}}}
Liczba stacji {{{liczba stacji}}}
Liczba zajezdni {{{liczba zajezdni}}}
Liczba przystanków {{{liczba przystanków}}}
Tabor
Liczba pojazdów {{{liczba pojazdów}}}
[{{{www}}} Strona internetowa]
Portal Portal Transport

Majdan, stacja kolejki wąskotorowej
Majdan, przystanek kolejowy
Nowy Łupków, końcowa stacja kolejki wąskotorowej

Bieszczadzka Kolejka Leśnakolej wąskotorowa w Bieszczadach, będąca najwyżej położoną linią wąskotorową w Polsce[4]. Powstała przed I wojną światową. Od 1997 infrastruktura kolejki jest odbudowywana w celach turystycznych. Bazą kolejki jest stacja w Majdanie. Stąd pociągi kursują w kierunku stacji Przysłup (zatrzymując się w Cisnej, Dołżycy i Krzywem) oraz Balnica[2]. Zamknięte pozostają odcinki PrzysłupWetlina - Moczarne, BalnicaSmolnik, SmolnikRzepedź oraz SmolnikNowy Łupków. Od 2012 – po 23 latach przerwy – kolejka kursuje również zimą w okresie ferii szkolnych (w piątki i soboty)[5].

Historia

Budowa

W roku 1890 rozpoczęto budowę linii kolejki wąskotorowej z Cisnej do Łupkowa. Linia ta miała ułatwić inicjatorom budowy - wiedeńskim i budapesztańskim przedsiębiorcom drzewnym - eksploatację największego bogactwa Bieszczadów, jakim są lasy, dzięki połączeniu z koleją normalnotorową (Pierwszą Węgiersko-Galicyjską Koleją Żelazną) w Łupkowie. Projektantem kolejki był polski inżynier Albin Zazula. Większość prac przy budowie linii kolejowej wykonywało ręcznie, bez pomocy urządzeń technicznych, 300 robotników. Główny szlak poprowadzono wzdłuż doliny rzeki Solinki. Tory o rozstawie 760 mm ułożono na podkładach dębowych. Do budowy mostów, przepustów, wiaduktów oraz murów oporowych, które służą również obecnie sprowadzono wykwalifikowanych kamieniarzy z Włoch. Niektórzy z włoskich kamieniarzy pozostali w Bieszczadach na stałe po zakończeniu prac budowlanych jak np. rodzina Meinardich. Oficjalnego otwarcia pierwszego odcinka (Nowy Łupków – Cisna) dokonano 22.01.1898 r.[6]. Przy linii kolejowej zaczęły powstawać tartaki, które ożywiły gospodarczo ten rejon Bieszczadów. W latach 1900-1904 wraz ze wzrostem zapotrzebowania na drewno właściciele kolejki przedłużyli linię kolejową z Cisnej o prywatne odcinki do Kalnicy i Beskidu (20 km). Do 1909 roku dołączono także odcinek prywatny do Roztok Górnych[7].

Eksploatacja

Po oddaniu do użytku, kolejka stała się koleją użytku publicznego, zarządzaną przez Cesarsko-Królewskie Koleje Państwowe (kkStB)[7]. Jeździły nią średnio dwie pary rozkładowych pociągów towarowo-osobowych dziennie oraz pociągi z drewnem[7]. W czasie I wojny światowej kolej służyła do celów wojskowych. Decyzją Austro-Węgier, wobec niepowodzeń na froncie wschodnim, kolejka została uszkodzona. Wysadzono mosty, rozjazdy, część urządzeń. Po odwrocie armii rosyjskiej w roku 1916 rozpoczęto odbudowę. Po odzyskaniu niepodległości w 1918, kolejka stała się własnością PKP. Zarząd od ok. 1921 roku sprawowała Dyrekcja Kolei Państwowych we Lwowie[7]. W latach wielkiego kryzysu ograniczono przewozy pasażerskie i eksploatację lasów, a prywatne odcinki do Kalnicy, Beskidu i Roztok Górnych rozebrano[7].

W czasie II wojny światowej kolejka została przejęta pod zarząd niemiecki Ostbahn i częściowo zmodernizowana. W tym czasie rozstaw toru został zmieniony na ostateczny 750 mm[7]. Podczas walk z Niemcami w 1944 roku oraz dalszych walk z UPA kolejka uległa zniszczeniu, tory zostały w wielu miejscach rozebrane, a torowisko uszkodzone przez wykorzystywanie go jako drogi dla pojazdów wojskowych[8]. Po wojnie, w związku z opustoszeniem Bieszczadów, PKP nie były zainteresowane odbudową linii i w 1953 roku została ona przejęta przez Lasy Państwowe[8]. W związku z podjęciem gospodarki leśnej w Bieszczadach, podjęto prace nad odbudową kolei. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych nastąpiła też modernizacja i dalsza rozbudowa linii, m.in. ze Smolnika do Rzepedzi i z Cisnej do Wetliny i Moczarnego[8]. W miejsce zniszczonej prywatnej linii MajdanKalnica – Beskid zbudowano niżej położoną linię MajdanWetlinaMoczarne. W 1963 roku uruchomiono rozkładowy ruch pasażerski na liniach Nowy Łupków – Cisna, a następnie Rzepedź – Smolnik (była to wówczas jedyna kolej użytku publicznego poza PKP)[8]. Przewozy pasażerskie były mało opłacalne i miały być zawieszone około 1975 roku, lecz na skutek wzrastającej turystyki i protestów przeciwko likwidacji, utrzymano je[8]. Ruch turystyczny prowadzono na liniach Majdan - Wetlina oraz Majdan - Rzepedź (czas jazdy 3 godziny). W tym okresie przy kolejce pracowało ok. 300 osób. Pod koniec lat 70. trakcję parową zaczęto zastępować lokomotywami spalinowymi serii Lyd2, jednakże w tym okresie też przewozy drewna zaczęły maleć, przejmowane przez transport samochodowy[8]. 30 listopada 1994 całkowicie wstrzymano ruch pociągów. Po przejęciu kolejki przez Fundację Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej, 4 lipca 1997 wznowiono ruch pasażerski z Majdanu do Przysłupia, w 1998 do Balnicy, a w 2001 do Woli Michowej. W 2009 roku przywrócono ruch na odcinku z Woli Michowej do Smolnika. W 2011 ruch na odcinku BalnicaSmolnik został jednak ponownie zawieszony.

16 czerwca 1968 na trasie kolei wąskotorowej w odcinku Rzepedź-Prełuki doszło do zderzenia pociągu towarowego z drezyną, w wyniku czego rannych zostało 11 osób podróżujących drezyną[9].

W 1979 w Majdanie utworzono skansen kolei leśnej, na której eksponowano m.in. parowozy. Po ok. 20 latach istnienia sknsen zlikwidowano.

W 2007 roku kolejka przewiozła 52 tys. pasażerów, w 2009 – 68 tys., w 2010 – 60 tys., w 2011 – 72 tys.[10], a w 2014 – 102 tys. pasażerów[3]. W sezonie turystycznym dzienne przewozy wynosiły do ok. 1500 pasażerów[11]. Dla porównania, w latach 80. przewozy wynosiły około 30 tys. pasażerów, a w 1994 – zaledwie 13 tysięcy.

Tabor

Czynny:

  • parowóz Kp4-3772 (zbud. Chrzanów 3772/1957, poprzednio służył w Cukrowni Kruszwica, zakupiony w 2007, wszedł do eksploatacji po remoncie w 2012)[12]
  • drezyna motorowa Dm101 (typ WM5, zbud. 1956)[13]
  • drezyna motorowa Dm102 (zmodernizowana w 2010)[11]

Nieczynny:

  • parowóz Las (od 2010 z tendrem dodatkowym)[11]
  • lokomotywa spalinowa Lxd2-347 (ex Lxd2-321, zakupiona 2006)[13]

Poprzedni:

Przypisy

  1. a b Trasy | Bieszczadzka Ciuchcia, kolejka.bieszczady.pl [dostęp 2017-11-22].
  2. a b Rozkład jazdy i cennik | Bieszczadzka Ciuchcia, kolejka.bieszczady.pl [dostęp 2017-11-22].
  3. a b PAP / (mb): Wąskotorowa kolejka leśna przewiozła 102 tys. osób (pol.). wiadomosci.onet.pl, 2014-12-28. [dostęp 2014-12-29].
  4. Dariusz Podbereski: Wędrówki Przyrodnicze, Trasy wycieczek przyrodniczych. Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskie, 1995, s. 133. ISBN 83-85843-48-5.
  5. Stanisław Grabowski Bieszczadzka Kolejka Leśna
  6. a b c d e f Michał Jerczyński, 10 lat Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej, "Świat Kolei" nr 11/2007, s.14
  7. a b c d e f Michał Jerczyński, 10 lat Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej, "Świat Kolei" nr 11/2007, s.15
  8. Kolejka leśna zderzyła się z drezyną. 11 osób rannych. „Nowiny”, s. 1, Nr 144 z 18 czerwca 1968. 
  9. J. Chiżyński: Zima na Bieszczadzkiej Kolei Leśnej, "Świat Kolei" nr 3/2012
  10. a b c M. Ciesielski: Nowości z kolejki bieszczadzkiej, "Świat Kolei" nr 8/2010, s.7
  11. a b M. Ciesielski: Powrót "kapcia" na BKL!, "Świat Kolei" nr 2/2012, s.7
  12. a b J. Chiżyński: Dm101 po remoncie / Lxd2 na BKL, "Świat Kolei" nr 8/2006, s.7

Bibliografia

  • Artur Bata: Szlakiem Bieszczadzkiej Kolejki. Rzeszów: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1983. ISBN 83-03-00303-8.
  • Judyta Kurowska-Ciechańska, Ariel Ciechański: Koleje. Warszawa: Carta Blanca, 2008, s. 250-254. ISBN 978-83-60887-23-3.
  • Zygmunt Rygiel: Bieszczadzkie kolejki leśne. Krosno: Apla, 2002. ISBN 83-88065-88-2.
  • Michał Jerczyński, 10 lat Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej, "Świat Kolei" nr 11/2007, s.14-18

Zobacz też

Linki zewnętrzne