Cerkiew św. Olgi w Warszawie

Cerkiew św. Olgi w Warszawie
[[Plik:{{{grafika}}}|240x240px|alt=Ilustracja|{{{opis grafiki}}}]]
{{{opis grafiki}}}
Państwo {{{państwo}}}
Miejscowość {{{miejscowość}}}
Wyznanie Rosyjski Kościół Prawosławny
Rodzaj cerkiew wojskowa
Wezwanie św. Olga
Historia
Data budowy {{{data budowy}}}
Data poświęcenia {{{data poświęcenia}}}
Data likwidacji {{{data likwidacji}}}
Data zniszczenia {{{data zniszczenia}}}
Data zburzenia {{{data zburzenia}}}
Data reaktywacji {{{data reaktywacji}}}
Dane świątyni
Architekt Władimir Pokrowski
Styl {{{styl}}}
Budulec cegła
Stan obecny {{{stan obecny}}}
Położenie na mapie brak
Mapa lokalizacyjna brak
Brak mapy: {{państwo dane {{{państwo}}} | mapa/core | wariant = {{{państwo}}} }}
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}
[{{{www}}} Strona internetowa]

Cerkiew św. Olgi w Warszawie - cerkiew prawosławna w Warszawie, wzniesiona w latach 1901-1903 na potrzeby Grodzieńskiego Pułku Lejbgwardii Huzarów. Została rozebrana przed 1935.

Historia

Tymczasowa cerkiew św. Olgi

W 1867 w kompleksie koszarowym położonym w rejonie współczesnych ulic Czerniakowskiej, Agrykoli i Szwoleżerów zlokalizowano pierwszą świątynię pod wezwaniem św. Olgi. Była to cerkiew wojskowa, z której korzystały pułki huzarów i ułanów[1]. Piotr Paszkiewicz[2], Henryk Sienkiewicz[3] i Renata Popkowicz-Tajchert[4] utożsamiają tę świątynię z budynkiem współczesnej katedry Św. Ducha w Warszawie, urządzoną w dawnej rosyjskiej cerkwi. Analizy dokumentów rosyjskich oraz polskich opracowań komisji zajmującej się architekturą porosyjską w 1919 doprowadziły jednak Kiryła Sokoła[5] i Ryszarda Mączewskiego[6] do odrzucenia tej koncepcji. Ten drugi autor pisze, że pierwsza cerkiew św. Olgi miała charakter świątyni domowej, położonej w jednym z drewnianych obiektów koszarowych. Jako jej projektanta wskazuje Teodora Witkowskiego[6]. Wybór Olgi Kijowskiej jako patronki świątyni nie był przypadkowy. Dzień jej wspomnienia w Rosyjskim Kościele Prawosławnym pokrywał się z dniem święta pułku huzarów[1].

Cerkiew reprezentacyjna

W 1901 pojawił się pomysł wzniesienia dla jednostki huzarów odrębnej świątyni. Car Mikołaj II poparł tę koncepcję i osobiście ofiarował 30 tys. rubli, zdaniem Piotra Paszkiewicza pokrywając tym samym połowę przewidywanych kosztów budowy[7]. Kirył Sokoł twierdzi jednak, że łączny koszt wzniesienia cerkwi był znacznie wyższy i wyniósł ostatecznie 100 tys. rubli[8]Początkowo uroczyste położenie kamienia węgielnego planowano zorganizować 21 października 1901, w dniu urodzin księcia Pawła Aleksandrowicza Romanowa, tytularnego dowódcy pułku. Z nieznanych powodów zamiar ten został zarzucony i ceremonia ta miała miejsce dopiero 24 maja roku następnego[7]. Obiekt był gotowy w 1903, w tym roku bowiem opisuje go nowo wydany Najnowszy przewodnik po Warszawie[7]. Cerkiew była przeznaczona dla 700 osób. Była budynkiem bardzo nowoczesnym w porównaniu z innymi świątyniami prawosławnymi Warszawy: zainstalowano w niej oświetlenie elektryczne i ogrzewanie parowe[5].

Budowa cerkwi św. Olgi wpisywała się w szerszą akcję wznoszenia świątyń prawosławnych dla stacjonujących w Warszawie pułków rosyjskich. Według Piotra Paszkiewicza na przełomie XIX i XX wieku w mieście wzniesiono kilkanaście takich obiektów. Autor ten podkreśla polityczny wymiar architektury cerkiewnej, która obok spełniania funkcji sakralnych miała utrwalać obecność władzy rosyjskiej na ziemiach polskich[9]. Zaznacza jednak, że współcześni badacze, ze względu na skąpą ilość źródeł, nie są w stanie ustalić, czy wszystkie cerkwie wojskowe były budynkami wolno stojącymi, czy też kaplicami w wydzielonych pomieszczeniach koszarowych[10].

12 czerwca 1911 na placu przylegającym do budynku zostało wzniesione brązowe popiersie rosyjskiego generała Skobielewa, który zaczynał swoją karierę wojskową w pułku opiekującym się świątynią[5].

Po 1915

W 1915 cerkiew została porzucona, gdy opiekująca się nią jednostka opuściła Warszawę. Na planie z 1924, odwzorowującym sytuację o siedem lat wcześniejszą, jej zarys został oznaczony krzyżem łacińskim, co może oznaczać jej spontaniczną adaptację na kościół katolicki[6]. W raporcie komisji zajmującej się rozstrzygnięciem przyszłych losów cerkwi porosyjskich na jej temat nie zawarto jednoznacznych wskazówek[1]. Jednak na ortofotomapie Warszawy z 1935 miejsce po świątyni, jak również po pomniku gen. Skobielewa, jest już puste[6]. Wskazuje to na jej zniszczenie w czasie akcji rewindykacji świątyń prawosławnych, jako symbolu carskiego panowania[11].

Architektura

Wnętrze cerkwi

Autorem projektu świątyni był architekt eparchialny Władimir Pokrowski, który wykonał go w stylu siedemnastowiecznych cerkwi rosyjskich[8]. Budynek miał 53 metry wysokości, 32 długości i 24 szerokości. Nad prezbiterium obiektu znajdowała się główna kopuła, otoczona czterema mniejszymi; wszystkie były złocone i zwieńczone krzyżami. Budowla do wysokości dwóch metrów powyżej poziomu gruntu była pokryta były szarym granitem, zaś pozostałą część ścian wyłożono białą cegłą. Ponad przedsionkiem wznosiła się strzelista dzwonnica[8].

Podłoga cerkwi wyłożona była terakotową płytką. We wnętrzu umieszczono trzyrzędowy ikonostas ze złoconego drewna[8]. Zachowane fotografie pozwalają stwierdzić, że wizerunki świętych znajdowały się również w bocznych, ozdobnych kiotach, zaś ściany budynku pokryte były polichromią[12].

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

Szablon:Bibliografia stop

  1. a b c Ryszard Mączewski: Święta Olga czy błogosławiony Martynian? (pol.). Stolica. [dostęp 9 stycznia 2010].
  2. Piotr Paszkiewicz: Pod berłem Romanowów. Sztuka rosyjska w Warszawie 1815-1915. s. 81.
  3. Henryk Sienkiewicz: Cerkwie w krainie kościołów. s. 172-173.
  4. Renata Popkowicz-Tajchert: Katedra (pol.). [dostęp 9 stycznia 2010].
  5. a b c Kirył Sokoł: Russkaja Warszawa. s. 55.
  6. a b c d Ryszard Mączewski: Historia cerkwi bł. Martyniana i św. Olgi na terenie koszar ułańskich i huzarskich przy Łazienkach w Warszawie (pol.). [dostęp 9 stycznia 2010].
  7. a b c Piotr Paszkiewicz: Pod berłem Romanowów. Sztuka rosyjska w Warszawie 1815-1915. s. 109.
  8. a b c d Kirył Sokoł: Russkaja Warszawa. s. 54.
  9. Piotr Paszkiewicz: Pod berłem Romanowów. Sztuka rosyjska w Warszawie 1815-1915. s. 14.
  10. Piotr Paszkiewicz: Pod berłem Romanowów. Sztuka rosyjska w Warszawie 1815-1915. s. 110.
  11. Henryk Sienkiewicz: Cerkwie w krainie kościołów. s. 172.
  12. Henryk Sienkiewicz: Cerkwie w krainie kościołów. s. 130-131.