Cerkiew św. Symeona Słupnika w Dołhobyczowie

Cerkiew Świętego Szymona Słupnika
w Dołhobyczowie
cerkiew filialna
Ilustracja
Cerkiew po remoncie
Państwo  Polska
Miejscowość Dołhobyczów
Adres {{{adres}}}
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja lubelsko-chełmska
Wezwanie św. Symeona Słupnika
Wspomnienie liturgiczne 1/14 września
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Cerkiew pod wezwaniem św. Szymona Słupnika w Dołhobyczowieprawosławna cerkiew filialna. Należy do parafii Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Hrubieszowie, w dekanacie Zamość diecezji lubelsko-chełmskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Budowla położona jest na skraju parku dworskiego w Dołhobyczowie, w południowo-wschodniej części miejscowości, w obrębie prawosławnego cmentarza[1].

Historia

Pierwsze informacje o prawosławnej cerkwi w Dołhobyczowie pochodzą z 1472[2]. Miejscowa placówka duszpasterska przyjęła następnie unię. Parafią prawosławną stała się ponownie w 1875 po likwidacji unickiej diecezji chełmskiej. Następnie działała w strukturach dekanatu tomaszowskiego I eparchii chełmsko-warszawskiej, następnie eparchii chełmskiej[3]. Drewniana cerkiew z XV w. istniała do pocz. wieku XX[2].

Aktualnie istniejąca (2013) świątynia została wybudowana po pożarze starszej świątyni[4]. Jako moment budowy wymieniana jest data 1910[4], 1904[5], 1903-1904[2] lub 1900-1904. Autorem projektu budynku był architekt eparchialny Władimir Pokrowski[6].

W dwudziestoleciu międzywojennym cerkiew początkowo nie była przewidywana do otwarcia - Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w 1919 nie uwzględniło placówki duszpasterskiej w Dołhobyczowie w wykazie projektowanych etatowych parafii prawosławnych. Mimo to cerkiew została udostępniona wiernym najpóźniej w 1923. Była to jedna z siedemnastu czynnych świątyń tego wyznania w powiecie hrubieszowskim, była świątynią parafii wchodzącej w skład dekanatu hrubieszowskiego diecezji warszawsko-chełmskiej PAKP[7].

Po II wojnie światowej i wysiedleniach Ukraińców w latach 40. XX wieku obiekt sakralny został porzucony[8]. W kwietniu 1947 w Dołhobyczowie pozostało jeszcze 386 prawosławnych, zaś w całym powiecie ich liczbę szacowano na 865 osób. W związku z tym PAKP ubiegał się o zachowanie parafii dołhobyczowskiej, jednak nie otrzymał zgody na rejestrację czynnej cerkwi. Z tego samego roku pochodzi okólnik Wydziału Społeczno-Politycznego Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie, który negatywnie odnosił się do otwierania jakichkolwiek świątyń prawosławnych w powiecie. Ich działanie miałoby bowiem przyczyniać się do jego ukrainizacji[9].

Opuszczona świątynia przeszła na własność Skarbu Państwa. W kolejnych latach, niezagospodarowana, ulegała stopniowej dewastacji[1]. Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny odzyskał obiekt w latach 80. XX wieku. Na początku kolejnego dziesięciolecia diecezja lubelsko-chełmska przeprowadziła częściowy remont świątyni, wymieniając dach na kopułach, wstawiając nowe drzwi i zabezpieczając bryłę budynku. Z braku funduszy nie było możliwe całkowite odnowienie zniszczonego obiektu[10].

W 2006 władze gminy informowały o planach wyremontowania budynku i umieszczenia w nim muzeum sztuki sakralnej Kościoła katolickiego (obrządków łacińskiego i greckokatolickiego), prawosławia i judaizmu[11]. Ostatecznie cerkiew w Dołhobyczowie została odremontowana dzięki uzyskaniu przez diecezję lubelsko-chełmską PAKP dofinansowania z Funduszu Norweskiego na jej renowację. W ramach tego samego projektu odnowiona została cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Szczebrzeszynie, a łączny koszt dofinansowania wyniósł 1,5 mln euro[1]. 900 tys. złotych przeznaczyło na ten cel polskie ministerstwo kultury[12], a 200 tys. - miasto i gmina Szczebrzeszyn[2]. Prace rozpoczęto w sierpniu 2007[10].

Obiekt został otwarty po zakończonym remoncie 28 maja 2010, w obecności przedstawicieli władz centralnych i lokalnych, wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego Moniki Smoleń, duchowieństwa prawosławnego i rzymskokatolickiego, Funduszu Norweskiego, konsula Ukrainy w Lublinie[13]. Molebień w cerkwi, pierwsze nabożeństwo od lat 40. XX wieku, sprawował wówczas arcybiskup lubelski i chełmski Abel[8].

Architektura

Budynek reprezentuje styl bizantyjsko-rosyjski[4] w wariancie neobizantyjskim[6]. Został wzniesiony na planie krzyża greckiego[2]. Posiada dwie kopuły. We wnętrzu znajduje się jednorzędowy ikonostas[14]. Został on zrekonstruowany razem z polichromiami we wnętrzu świątyni w czasie ostatniego remontu[12] na podstawie zdjęć przechowywanych w archiwum we Lwowie[2]. Podczas renowacji uporządkowano także cmentarz wokół cerkwi[12], wcześniej porzucony[1] i zrekonstruowano ogrodzenie[13].

Cerkiew wpisano do rejestru zabytków 28 marca 1988 pod nr A/438[15].

Cerkiew w Dołhobyczowie – stan przed remontem
  1. a b c d Nowak B.: Zabytki będą remontowane (pol.). dziennikwschodni.pl, 20 marca 2008. [dostęp 2013-07-28].
  2. a b c d e f Klimuk N.. By przywrócić dawny blask. „Przegląd Prawosławny”. 7 (277), lipiec 2008. ISSN 1230-1078. 
  3. Dmitruk S.. O tomaszowskiej parafii. „Przegląd Prawosławny”. 2 (296), luty 2010. ISSN 1230-1078. 
  4. a b c Zabytki powiatu hrubieszowskiego. Hrubieszów: Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie, 2011, s. 39. ISBN 978-83-931607-0-9.
  5. Szlak cerkiewny (pol.). dolhobyczow.pl. [dostęp 2013-07-28].
  6. a b Dołhobyczów (pol.). lublin.cerkiew.pl. [dostęp 2013-07-28].
  7. G.J. Pelica: Kościół prawosławny w województwie lubelskim (1918-1939). Lublin: Fundacja Dialog Narodów, 2007, s. 42-45. ISBN 978-83-925882-0-7.
  8. a b Grajko J.. Świadczą o naszej tu obecności. „Przegląd Prawosławny”. 7(301), s. 30, lipiec 2010. ISSN 1230-1078. 
  9. Wysocki J.: Ukraińcy na Lubelszczyźnie w latach 1944-1956. Lublin: Instytut Pamięci Narodowej, 2011, s. 78. ISBN 978-83-7629-260-1.
  10. a b Kuprianowicz G.: 2007 VIII 24 Dołhobyczów: początek remontu zabytkowej cerkwi prawosławnej (pol.). lublin.cerkiew.pl, 24 sierpnia 2007. [dostęp 2013-07-28].
  11. Wójtowicz L.: Ratujmy, co się da (pol.). dziennikwschodni.pl, 17 maja 2006. [dostęp 2013-07-28].
  12. a b c Szczebrzeszyn. Dołhobyczów: Cerkwie jak nowe, a nawet piękniejsze (pol.). dziennikwschodni.pl, 21 maja 2010. [dostęp 2013-07-28].
  13. a b Osypiuk J.: 2010 VI 01 Dołhobyczów, Szczebrzeszyn - uroczystości zakończenia remontu (pol.). lublin.cerkiew.pl, 1 czerwca 2010. [dostęp 2013-07-28].
  14. Zabytki powiatu hrubieszowskiego. Hrubieszów: Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie, 2011, s. 40. ISBN 978-83-931607-0-9.
  15. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo lubelskie. 2018-09-30.