Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Dobratyczach

Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego
cerkiew parafialna
ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Dobratycze
Adres {{{adres}}}
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja lubelsko-chełmska
Wezwanie Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Wspomnienie liturgiczne 14/27 września
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}

Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Dobratyczachprawosławna cerkiew parafialna. Należy do dekanatu Terespol diecezji lubelsko-chełmskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Położona na północnym krańcu Dobratycz, przy szosie do Terespola[1].

W Dobratyczach od 1626 istniała drewniana cerkiew unicka, fundacja Mikołaja Sapiehy. Parafia unicka działała we wsi do likwidacji unickiej diecezji chełmskiej, gdy władze rosyjskie przymusowo przyłączyły ją do eparchii chełmsko-warszawskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Na początku XX w. w miejscowości oddano do użytku nową cerkiew prawosławną, która działała do lat 1915-1916, zaś w toku działań wojennych została całkowicie zniszczona.

Obecnie działająca (2013) w Dobratyczach cerkiew pierwotnie znajdowała się najprawdopodobniej w Cycowie, zaś od 1956 do 1993 w Białej Podlaskiej, gdzie pełniła funkcje świątyni parafialnej. Do Dobratycz została przeniesiona po wzniesieniu w Białej Podlaskiej murowanej cerkwi św. św. Cyryla i Metodego.

Jest to budowla drewniana na betonowej podmurówce, orientowana, z dwiema niewielkimi cebulastymi kopułami. W jej wnętrzu zachował się ikonostas z przełomu XIX i XX w.

Historia

W powstałej najpóźniej na pocz. XV w. wsi Dobratycze istniała od 1626 cerkiew unicka. Była to budowla drewniana ufundowana przez Mikołaja Sapiehę. Obiekt ten funkcjonował nadal w 1726[1]. Parafia w Dobratyczach przymusowo przeszła do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w 1875, w ramach likwidacji unickiej diecezji chełmskiej.

W 1898 do świątyni dobratyckiej uczęszczało 1898 wiernych[2]. Na początku XX w. w Dobratyczach oddana do użytku została nowa cerkiew prawosławna. Autorem jej projektu był Władimir Pokrowski, naczelny architekt eparchii warszawskiej i nadwiślańskiej. Budowla ta pozostawała czynna do przełomu lat 1915/1916. Położona na obszarze działań wojennych I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej, cerkiew została w ich rezultacie całkowicie zniszczona. Jej istnienie upamiętnia krzyż z pamiątkową tablicą[2].

Według większości źródeł obecnie (2013) funkcjonująca w Dobratyczach świątynia została wybudowana na początku XX w. w Cycowie[1][3], choć wskazuje się także, że pierwotnie znajdowała się w Pniównie[2]. Pierwotnie jej patronem był św. Michał Archanioł[1]. Cerkiew cycowska zawiesiła działalność duszpasterską w latach I wojny światowej, gdy jej parafianie udali się na bieżeństwo[4]. W dwudziestoleciu międzywojennym cycowska cerkiew została uwzględniona w wykazie świątyń planowanych do legalnego otwarcia sporządzonym w 1919 przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, jednak w wykazach faktycznie czynnych cerkwi z lat 1923-1927 nie ma o niej informacji[5].

Według M. Chyla w latach 1947-1948, mimo życzenia miejscowych mieszkańców, którzy pragnęli zaadaptować ją na kaplicę cmentarną, zdecydowano o rozbiórce świątyni[2]. Z inicjatywy ks. Aleksandra Bironta, proboszcza parafii prawosławnej w Białej Podlaskiej[6], budynek został ostatecznie przeniesiony w 1956 na cmentarz prawosławny w Białej Podlaskiej, by spełniać funkcje nowej cerkwi parafialnej (od zburzenia dawnej cerkwi cmentarnej w czasie akcji rewindykacyjnej, w 1938, w Białej Podlaskiej nie było wolno stojącej świątyni tego wyznania[3]). W nowym miejscu świątyni nadano wezwanie Narodzenia Matki Bożej[6].

W związku z budową nowej, murowanej cerkwi parafialnej w Białej Podlaskiej, świątynia została w 1993[1] lub 1994[3][2] na mocy decyzji biskupa lubelskiego i chełmskiego Abla przeniesiona do Dobratycz i wyświęcona ku czci Podwyższenia Krzyża Pańskiego[2].

Architektura

Cerkiew została wzniesiona z drewna na betonowej podmurówce, jest orientowana, szalowana, o konstrukcji zrębowej. Wejście do budynku prowadzi przez przedsionek kryty dachem dwuspadowym wykończonym trójkątnym szczytem oraz wieloboczną wieżyczką, zwieńczoną cebulastą kopułą z prawosławnym krzyżem. Nad główną kwadratową nawą, wyższą od przedsionka znajduje się wsparty na słupach płaski strop. Dach nad nawą jest czterospadowy, znajduje się na nim ośmioboczna wieżyczka, również z cebulastą kopułą. Prezbiterium jest mniejsze od nawy, zamknięte prostokątnie, z boczną zakrystią wzniesioną na planie prostokąta i krytą dachem pulpitowym[1].

We wnętrzu świątyni mieści się pięcioosiowy ikonostas powstały na przełomie XIX i XX stulecia, łączący elementy neorenesansowe z typowymi cechami bizantyjsko-ruskiej sztuki sakralnej[1].

Obok cerkwi znajduje się wolnostojąca, drewniana dzwonnica, zaś naprzeciw świątyni - cmentarz prawosławny w Dobratyczach z trzema zabytkowymi nagrobkami unickimi z lat 50. XIX w.[1].

  1. a b c d e f g h red. K. Kolendo-Korczakowa, A. Oleńska, M. Zgliński: Katalog zabytków sztuki w Polsce. Województwo lubelskie powiat Biała Podlaska. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2006, s. 151.
  2. a b c d e f Chyl M.: Uroczystości w Dobratyczach (pol.). lublin.cerkiew.pl. [dostęp 2013-09-09].
  3. a b c O bialskiej parafii... (pol.). bialapodlaska.cerkiew.pl. [dostęp 2013-09-09].
  4. Grzesiak K.: Diecezja lubelska wobec prawosławia w latach 1918-1939. Lublin: Wydawnictwo Archidiecezjalne GAUDIUM, 2010, s. 48.
  5. G. J. Pelica: Kościół prawosławny w województwie lubelskim (1918-1939). Lublin: Fundacja Dialog Narodów, 2007, s. 42-45. ISBN 978-83-925882-0-7.
  6. a b G. J. Pelica. Pokolenia wiary. „Przegląd Prawosławny”. 11 (293), listopad 2009. Białystok. ISSN 1230-1078.