Cezary Skoryna

Cezary Skoryna
Data i miejsce urodzenia 28 sierpnia 1840
Warszawa, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 19 kwietnia 1903
Nałęczów, Cesarstwo Rosyjskie
Miejsce spoczynku Cmentarz Bródnowski
Zawód, zajęcie przemysłowiec
podpis

Cezary Franciszek Feliks Skoryna (ur. 28 sierpnia 1840 w Warszawie, zm. 19 kwietnia 1903 w Nałęczowie) – polski przemysłowiec w branży maszyn dla młynarstwa, działacz społeczny, filantrop.

Życiorys

Edukacja

Urodził się 28 sierpnia 1840 w Warszawie[1]. Pochodził ze szlacheckiej rodziny, pieczętującej się herbem Sielawa[2][1]. Jego rodzicami byli fabrykant kamieni młyńskich na warszawskiej Pradze Stanisław Krystian Skoryna (1805–1851) i Klara z d. Reymond albo Rajmund (1819–1877)[1][3][2], która po śmierci męża prowadziła szynk i zajazd w obrębie posesji fabrycznej[2].

Do gimnazjum uczęszczał w Warszawie. Po jego ukończeniu wstąpił do Korpusu Kadetów w Brześciu Litewskim, ale wkrótce zrezygnował z kariery w wojsku i podjął studia handlowe w Niemczech[1].

Działalność w przemyśle

Fabryka kamieni młyńskich rodziny Skorynów wraz z okolicą na planach Pragi. Działka hipoteczna 409 zaznaczona owalem
Plan miasta z 1859 roku. Widoczny most łyżwowy u wylotu ulicy Brukowej
Plan miasta z 1867 roku. Widoczny most Kierbedzia ukończony trzy lata wcześniej
Reklama firmy C. Skoryny w piotrkowskiej gazecie „Tydzień”, 1882

Po powrocie do kraju Cezary Skoryna przejął w zarząd założone jeszcze w 1794 roku rodzinne przedsiębiorstwo, produkujące kamienie młyńskie, którym wcześniej kierował jego ojciec. Wówczas mieściło się ono na Pradze przy ówczesnej ulicy Brukowej 1[1].

Działając pod firmą „C. Skoryna”, przedsiębiorstwo zaczęło się prężnie rozwijać. Przy 30 pracownikach i obrocie rocznym 150 tysięcy rubli w 1881, w 1885 osiągnęło zatrudnienie 100 pracowników i 500 tysięcy rubli obrotu[1]. Około 1890 właściciel przeniósł fabrykę do nowo wybudowanej siedziby na pobliskiej ulicy Olszowej 14. Z czasem powstały także filie przedsiębiorstwa w Petersburgu i Czelabińsku[1].

Powiększał się także zakres działalności: oprócz tradycyjnych kamieni młyńskich produkowano także kamienie ze specjalistycznego surowca o szczególnie dobrych własnościach technologicznych, sprowadzanego w tym celu z Francji[2]. Ponadto fabryka Skoryny rozpoczęła, jako jedna z pierwszych w Królestwie Polskim, produkcję maszyn młynarskich: urządzeń do czyszczenia zboża i kasz, elementów napędowych (motorów parowych i wodnych, transmisji, wałów, trybów, kół pasowych). W produkowanym asortymencie wprowadzano innowacje. Wynalazkami Skoryny były trzywiatrowe wialnie oraz płaszczyzny szmerglowe w łuszczarkach[1]. W 1890 w ofercie pojawiły się własnej produkcji turbiny wodne Francisa, przeznaczone dla młynów przemysłowych[1]. Firma przyjmowała także zamówienia na kompletne młyny, od projektu i kosztorysu poczynając, na budowie i wyposażeniu kończąc[1].

Oprócz produkcji własnej Skoryna handlował także produktami branżowych firm zagranicznych. Sprzedawał między innymi zagraniczne koła młyńskie, angielskie skórzane pasy transmisyjne i szwajcarską gazę jedwabną[1].

Firma „C. Skoryna” otrzymała wiele nagród na wystawach przemysłowych: w Moskwie (1872, wielki złoty medal), Wiedniu (1873, dyplom uznania), Warszawie (1874, srebrny medal), Paryżu (1878, srebrny medal), Niżnym Nowogrodzie (1896, srebrny medal)[1][4]. Skoryna wspierał swoją działalność także reklamą. W 1883 wydał ilustrowany cennik kamieni i maszyn młynarskich, w 1902 zaś obszerny prospekt o charakterze reklamowym i informacyjnym, z poradami dla młynarzy[1]. Reklamował się także w prasie[5].

Reklamy w prasie wskazują, że co najmniej od 1881 roku Cezary Skoryna był także współwłaścicielem pracowni rzeźbiarskiej „C. Skoryna i H. Neuendorff”, zlokalizowanej na ulicy Olszowej, parcela hipoteczna 415a (późniejszy adres Olszowa 14). Oferowała ona wszelkie wyroby z marmuru, piaskowca i granitu, w tym pomniki i elementy wyposażenia wnętrz[6][7]. Na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie zachowały się pomniki nagrobne rodzin Lortsch z 1884 roku i Kociołkiewicz z 1883 roku, oba jej wyrobu[8][9].

Cezary Skoryna był też właścicielem nieruchomości na Pradze, w tym domów przy Panieńskiej 6 i 8[1].

Działalność społeczna

Cezary Skoryna był członkiem Archikonfraterni Literackiej przy Katedrze św. Jana, prowadząc w niej działalność charytatywną. Opiekował się ubogimi mieszkańcami Pragi, udzielał także tanich kredytów przedstawicielom drobnego handlu, nie zwracając przy tym uwagi na ich wyznanie[1].

Należał do Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie[10][11].

Był opiekunem założonego w 1872 na Pradze cmentarza cholerycznego. Nawet po jego przejęciu przez miasto w 1874 z własnych środków opłacał mieszkającego przy nim stróża, który dbał też o zieleń; podczas budowy w 1874 niedalekiej linii kolejowej starał się o zbudowanie drogi dojazdowej do miejsca pochówku[12]. Później przewodniczył komisji, której zadaniem było znalezienie miejsca na nowy cmentarz na Pradze. W tej funkcji brał udział w wyznaczaniu terenów pod cmentarz Bródnowski[1].

Działał w komisji, która zajmowała się opieką nad zielenią miejską na Pradze i dzięki której powstało kilka parków i skwerów[1]. Był także członkiem komisji poborowej, delegowanym przez obywateli miasta. Pilnował w niej zgodnej z prawem procedury poboru do wojska[1].

Rodzina

Nekrolog Cezarego Skoryny w „Kurierze Warszawskim” nr 111 z 23 kwietnia 1903[13]

Cezary Skoryna ożenił się w 1881 z Jadwigą Chełmińską[1][3]. Ich córka Cezara (1887–1979), nauczycielka, była żoną Władysława Okręta (1870–1910)[1][3]. Po drugim mężu nosiła nazwisko Dickstein[1]. W czasie okupacji należała do organizacji podziemnej Polska Żyje i Armii Krajowej, była więziona na Pawiaku, w Berlinie i w Ravensbrück[1]. Bratankiem Cezarego Skoryny był Jan Skoryna, pułkownik saperów Wojska Polskiego[3].

Cezary Skoryna zmarł 19 kwietnia 1903 w Nałęczowie. Pochowany został na Cmentarzu Bródnowskim[1][13].

Dalsze losy firmy

Po śmierci Cezarego Skoryny przedsiębiorstwo funkcjonowało kierowane przez rodzinę. Ogłoszenie prasowe z 1907 wskazuje, że użytkowało wówczas także posesję Olszowa 6[14]. Firma wzięła udział w Wystawie Przemysłu i Rolnictwa w Częstochowie w 1909 roku, wystawiając własny pawilon i zdobywając złoty medal w dziale przemysłu mechanicznego[15]. Prasa podawała, że kierował nią wówczas inż. Antoni Skoryna, roczny obrót sięgał 300 tysięcy rubli, produkcja obejmowała, oprócz tysiąca kilkuset kół młyńskich z importowanego kamienia rocznie, także cały szereg maszyn młynarskich i urządzeń napędowych dla nich. Produkty te, jak napisano, „rozchodzą się nie tylko po całym kraju naszym, ale i na Litwę, Wołyń, Podole, Inflanty, Białoruś i do całego Cesarstwa”[4].

W 1914 przedsiębiorstwo zostało sprzedane E. Rauerowi i P. Kozłowskiemu, po czym w 1918 miało zakończyć działalność[1]. Jarosław Zieliński podaje, że działało nadal w okresie międzywojennym, znane jako Towarzystwo Akcyjne Wytwórni Maszyn „Młynotwórnia”[16]. Jak wskazuje artykuł z ówczesnej prasy, stało się w rzeczywistości oddziałem spółki Towarzystwo Akcyjne Wytwórni Maszyn Młyńskich „Młynotwórnia” z siedzibą w Poznaniu[17].

Budynki fabryczne przy Olszowej 14 zostały zburzone w 1944 i nie odbudowano ich[16]. W trakcie rozpoczętej w 2016 budowy budynku wielorodzinnego inwestor wykopał i wywiózł ich pozostałości. Powstały kontrowersje, czy znajdowały się wśród nich elementy zabytkowe bądź o wartości historycznej. O sprawie doniosły media, informując także, że stołeczny konserwator zabytków skierował sprawę do prokuratury[18][19].

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x Stanisław Konarski: Cezary Skoryna. W: Polski Słownik Biograficzny. Henryk Markiewicz, red.. T. XXXVIII. Instytut Historii PAN, 1997-1998, s. 290–291.
  2. a b c d Andrzej Haratym: Skorynowie i ich fabryka. Portal Tygodnika Katolickiego Niedziela, 2001. [dostęp 2015-07-25].
  3. a b c d M.J. Minakowski: Cezary Franciszek Feliks Skoryna h. Sielawa. Genealogia potomków Sejmu Wielkiego. [dostęp 2015-08-08].
  4. a b c C. Skoryna. „Świat”. 38, s. 23, 18 września 1909. 
  5. Ogłoszenia. „Tydzień”. 33, s. 5, 1 sierpień 1882. Petroków (Piotrków). 
  6. Reklama. „Doniesienia Warszawskie”. 57, s. 1, 25 czerwca (7 lipca) 1881. 
  7. Ogłoszenia. „Tydzień”. 12, s. 6, 7 (19) marca 1882. Petroków (Piotrków). 
  8. Urząd m.st. Warszawy: Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne. [dostęp 2017-01-07].
  9. Urząd m.st. Warszawy: Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne. [dostęp 2017-01-07].
  10. Sprawozdanie Komitetu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Królestwie Polskim za rok 1872. Warszawa: Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, 1872, s. 26.
  11. Losowanie w Towarzystwie Sztuk Pięknych. „Gazeta Warszawska”, s. 5-6, 1888-01-02. 
  12. http://www.twoja-praga.pl/praga/zabytki/1416.html
  13. a b Nekrologja. Cezar Skoryna. „Kurjer Warwszawski”. 111, s. 10, 23 kwiecień 1903. 
  14. Rubryka „Nadesłane”. „Kurjer Warszawski. Dodatek poranny”, s. 1, 27 luty 1907. 
  15. Nagrody w dziale przemysłu mechanicznego. „Gazeta Częstochowska”. 20, s. 2, 24 sierpnia 1909. 
  16. a b Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy, tom 15. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 2011, s. 313–318. ISBN 978-83-88372-42-1.
  17. Ogłoszenia nowych emisji. T-wo Akc. Wytwórni Maszyn Młyńskich „Młynotwórnia”. „Gazeta Bankowa”. 21, s. 9, 11 października 1923. 
  18. Jakub Chełmiński: Najstarsza fabryka na Pradze wywieziona na śmietnik?. Portal gazeta.pl. [dostęp 2016-12-18].
  19. Inwestor uznał, że wykopał śmieci. Konserwator zgłasza do prokuratury. Portal TVN24.pl. [dostęp 2016-12-18].