Chiyoda (1890)

Chiyoda[1]
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia John Brown & Company, Wlk. Brytania
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Położenie stępki listopad 1888
Wodowanie 3 czerwca 1890
 Nippon Kaigun
Wejście do służby grudzień 1890
Los okrętu złomowany 1927
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 2400 t
Długość 94,49 m
Szerokość 12,98 m
Zanurzenie 4,27 m
Napęd
2 maszyny parowe potrójnego rozprężania, 5600 ihp
Prędkość 19 węzłów
Uzbrojenie
10x120 mm QF (10xI)
14 działa 3-funtowe (14xI)
3 kartaczownice Gatlinga (4xI)
3 wt 356 mm
Opancerzenie
pas pancerny 114 mm, pokład 25-37 mm
Załoga 350

Chiyoda (jap. 千代田) — pierwszy krążownik pancerny zbudowany dla Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej; jedyny okręt swojej klasy. Zbudowany przez stocznię John Brown & Company w Clydebank w Wielkiej Brytanii, służył podczas trzech wojen.

Konstrukcja

W 1883 Japończycy zamówili we Francji krążownik "Unebi", który z powodu złej stateczności zatonął podczas dziewiczego rejsu do kraju. Za pieniądze uzyskane z odszkodowania za utracony w sztormie okręt, postanowili zamówić kolejny krążownik, tym razem w stoczni brytyjskiej. Pierwotnie planowano uzbroić go w 320 mm armaty Caneta, ale obawiając się przeciążenia, zainstalowano lekkie, szybkostrzelne działa 120 mm, produkcji firmy Elswick. Były to nowe działa strzelające amunicją z łuską[a], dzięki czemu miały niemal sześciokrotnie większą szybkostrzelność niż działa, do których ładowano proch w woreczkach (za czym szła konieczność przetarcia komory zamkowej po każdym strzale[2]. Działa, osłonięte tylko maskami, były bardzo dobrze rozmieszczone w burtowych sponsonach[3].

Krążownik był dość niewielki i uzbrojony w lekkie działa, ale dobrze opancerzony przez długi na 60m pas pancerny ze stali chromowej, a wnętrze kadłuba podzielono na 84 wodoszczelne przedziały dla zwiększenia niezatapialności[2]. Jak większość okrętów swojej ery, posiadał wzmocniony dziób do taranowania.

Okręt napędzały dwie maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy 5600 ihp co dawało prędkość maksymalną 19 węzłów[2] (18[4]. Zapas węgla wynosił standardowo 240[2] lub 330[4] ton, a maksymalny 420 ton[2][4]. "Chiyoda" była pierwszym na świecie okrętem z kotłami wodnorurkowymi (typu Belleville); pierwotnych sześć kotłów sprawiało problemy, więc w 1898 wymieniono je na 12 kotłów z rurkami o większej średnicy, lepiej przystosowanymi do dającego więcej popiołu japońskiego węgla[3][2]. W tym też czasie dla poprawy stabilności zdjęto z masztów ciężkie bocianie gniazda[2].

Służba

Tuż przed wybuchem I wojny chińsko-japońskiej okręt został wysłany do Czemulpo (Incheon) w Korei, by ubezpieczać japońskie siły[5]. Następnie "Chiyoda" wzięła udział w bitwie u ujścia Yalu, gdzie została trafiona ciężkim pociskiem 305 mm, ale pocisk szczęśliwie ominął pas pancerny, a że nie był wypełniony materiałem wybuchowym, przeszedł na wylot, nie powodując większych uszkodzeń. Nikt też nie odniósł obrażeń[6] ("Chiyoda" była jedynym okrętem, który nie poniósł w tej bitwie strat w ludziach[7]).

Podczas operacji zmierzających do zdobycia Lüshun (Portu Artura), najważniejszej chińskiej bazy marynarki wojennej, krążownik wspierał działania armii lądowej. Piechota morska z "Chiyody" jako pierwsza wylądowała pod Hayankou i ubezpieczała desant sił głównych[8], a podczas szturmu na główną twierdzę, okręt ostrzeliwał chińskie forty[9]. Następnie "Chiyoda" uczestniczyła w oblężeniu Weihaiwei[10].

Podczas wojny rosyjsko-japońskiej w latach 1904–1905 przyporządkowana do 6. Eskadry 3. Floty[11], "Chiyoda" wzięła udział w bitwie pod Czemulpo[12]. Podczas oblężenia Port Artura 26 lipca 1904 roku wpadła na rosyjską minę i została poważnie uszkodzona, jednak wyremontowano ją w porę, by mogła uczestniczyć w bitwie pod Cuszimą[4]. W 1914, mimo leciwego wieku, uczestniczyła też w oblężeniu Qingdao na początku I wojny światowej[13].

Po wojnie, w 1912 przeklasyfikowaną ją jako okręt obrony wybrzeża II rangi; w 1920 przekształcono w bazę dla okrętów podwodnych. Dwa lata później skreślono ją z listy floty i rozbrojono, by 1927 zezłomować[4].

  1. Ang. quick firing (QF), w odróżnieniu od zwykłych dział odtylcowych - ang. breech loaded (BL).
  1. Jeśli nie podano inaczej, dane za Conway's...
  2. a b c d e f g Roger Chesneau, Eugène Kolesnik: Conway's All the World's Fighting Ships, 1860–1905. London: Conway Maritime Press, 1979, s. 223. ISBN 0-85177-133-5.
  3. a b Jane 1904 ↓, s. 91.
  4. a b c d e Hansgeorg Jentsura, Dieter Jung, Peter Mickel: Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869–1945. Naval Institute Press, 1976, s. 95–96. ISBN 0-87021-893-X. (ang.)
  5. Jukichi 1895 ↓, s. 11.
  6. Jane 1904 ↓, s. 128.
  7. Jukichi 1895 ↓, s. 42.
  8. Jukichi 1895 ↓, s. 55.
  9. Jukichi 1895 ↓, s. 62.
  10. Jukichi 1895 ↓, s. 77.
  11. Chiyoda. W: Rotem Kowner: Historical Dictionary of the Russo-Japanese War. Toronto: Scarecrow, 2006, s. 90. ISBN 0-8108-4927-5.
  12. Chemulpo, Battle of. W: Rotem Kowner: Historical Dictionary of the Russo-Japanese War. Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, Inc., 2006. ISBN 978-0810849273.
  13. Jarosław Witkowski. Upadek Tsingtao. „Morze, Statki i Okręty”. XVII, s. 84, 2012. Magnum-X. ISSN 1426-529X (pol.). 

Bibliografia

  • Fred. T. Jane: The Imperial Japanese Navy. Londyn: W. Thacker & co., 1904.
  • Jukichi Inouye: A Concise history of the war between Japan and China. Osaka i Tokyo: Z. Mayekawa i Y. Okura, 1895.

Linki zewnętrzne

  • Chiyoda (jap.). homepage2.nifty.com. [dostęp 2012-12-12].