Choroba z miłości

Antioch i StratonikeAntioch I beznadziejnie zakochany w swojej macosze Stratonike

Choroba z miłości albo miłosna melancholia – była jednostka chorobowa wywołana przez nieodwzajemnioną lub nieosiągalną miłość.

Według traktatów medycznych sprzed XVIII wieku odczuwane z tego powodu cierpienie nie pozwalało dotkniętej nim osobie na prowadzenie normalnego trybu życia ani udział w życiu towarzyskim. Miłość, pożądanie i cierpienie sprawiały, że chory marniał (usychał) z tęsknoty do obiektu swojej miłości.

Choroba dotykała głównie młode kobiety, owdowiałe lub bezdzietne. Jej przyczyny upatrywano w intensywnym pragnieniu bycia z mężczyzną. Stan ten występował powszechnie, o czym świadczą liczne przykłady z literatury, historii i sztuki. W XVII-wiecznej europejskiej literaturze medycznej temat bólu z miłości (bólu miłosnego) był niezwykle popularny.

Choroby z miłości nie należy mylić z erotomanią ani stalkingiem.

Rys historyczny

Liefdesverdriet, Jan Steen, około 1660

Lekarze starożytni: Hipokrates, Galen i Areteusz z Kapadocji umieli zdiagnozować chorobę z miłości i uważali, że najlepszym lekarstwem na miłość była ona sama, dlatego nie podejmowali prób jej leczenia, przytaczając przypadek Antiocha I i Stratonike z 294 roku przed naszą erą[1]. Zauważyli także podobieństwo pomiędzy stanem, w jaki popadali nieszczęśliwie zakochani a melancholią[1].

Opis symptomów choroby z miłości przekazał także Paweł z Eginy[2].

Renesansowi medycy opierając się na hipokratesowsko-galenowskiej koncepcji żywiołów-humorów starali się wyjaśnić mechanizm choroby z miłości[1][3]. Według patologii humoralnej cierpienie i smutek z powodu nieodwzajemnionej lub nieosiągalnej miłości pociągały za sobą uczucie melancholii i nadmiaru wydzielania czarnej żółci w organizmie[3][4]. Wewnętrzny ogień, który napotkał na zewnętrzny chłód, cofał się do wnętrza organizmu i prowadził do wewnętrznego wypalenia zakochanej lub zakochanego[3].

Lekarze renesansowi odrzucili antyczną metodę leczenia choroby z miłości przez miłość, uznając ją za bezwstydną i występną[1]. W zamian moraliści proponowali chorym z miłości kurację moralną, czyli leczenie przez cnotę[1]. Medycy oferowali cierpiącym z powodu nieszczęśliwej miłości upusty krwi, które oczyszczały organizm z nadmiaru czarnej żółci wyniszczającej ciało, odpowiednią dietę i muzykoterapię[1].

W XVII wieku w Holandii oraz w innych krajach Europy Zachodniej koncept cierpienia i smutku z powodu nieusatysfakcjonowanej miłości był popularny i znalazł swoje odzwierciedlenie w traktatach medycznych, sztuce i literaturze[1][3]. Chorobę z miłości opisał w tekście medycznym m.in. André du Laurens, nadworny lekarz Henryka IV[1].

Pomimo że w XVIII i XIX wieku lekarze w dalszym ciągu obserwowali i opisywali te same objawy u swoich pacjentów, to jednak zaczęli przypisywać im inne rozpoznania[3]. Jednocześnie zarówno lekarze, jak i pacjenci zaczęli poszukiwać somatycznej przyczyny dla tych objawów, natomiast miłość niechętnie uznawano za przyczynę, upatrując w niej jedynie zbieg okoliczności[3].

Racjonalne spojrzenie na serce jako pompę tłoczącą krew oraz uznanie miłości za niematerialną i irracjonalną sprawiło, że miłość przestała być uznawana za przyczynę choroby, a choroba z miłości została usunięta z rejestru chorób i podręczników medycznych[3].

Uczucie miłości oraz choroba z powodu niespełnionej miłości zostały przedefiniowane, otrzymały nowe określenia (libido i seks) i zostały zakwalifikowane do nowej specjalności medycznej – seksuologii[3].

Rozpoznanie

Choroba dotykała głównie młode kobiety, owdowiałe lub bezdzietne[3]. Jej przyczyny upatrywano w intensywnym pragnieniu bycia z mężczyzną[3].

Lekarze stawiali diagnozę dokonując uważnej obserwacji pacjenta lub pacjentki, a pomiar pulsu w niespodziewanej obecności obiektu uczuć stanowił ostateczne jej potwierdzenie – następowało gwałtowne przyspieszenie tętna[3].

Objawy

Według historycznych źródeł objawy obejmowały m.in.[2][3]: blade oblicze, uczucie rozpaczy, wzrok utkwiony w martwym punkcie, bezsenność, przewlekłe skurcze macicy, furor uterinus (kobiecą histerię), palpitacje serca, utratę apetytu, spadek masy ciała, bóle żołądkowe, rozkojarzenie, niepokój, depresję, nieregularny puls, lekki stan podgorączkowy i uczucie chłodu z nim związane, rozmarzenie, frustrację, emocjonalny galimatias, ponure myśli, a nawet torpor. Ofiary choroby nie mogły się również uwolnić się od obsesyjnych myśli o niedostępnym obiekcie swojej miłości[2]. Choroba mogła prowadzić do śmierci w wyniku manii samobójczej lub wyniszczenia ciała przez przedłużającą się chorobę duszy[1][2]. Podczas sekcji zwłok stwierdzano skurczenie narządów wewnętrznych jamy brzusznej, klatki piersiowej i miednicy[1].

Kołatanie serca i nierówny puls, który przyspieszał nie tylko na widok, ale nawet na samo wspomnienie obiektu uczuć, były wymieniane w traktatach medycznych jako jedne z głównych objawów fizycznych chorobliwej namiętności[1].

Leczenie

Cierpienie nie pozwalało dotkniętej nim osobie na prowadzenie normalnego trybu życia ani udział w życiu towarzyskim[3]. Miłość, pożądanie i cierpienie sprawiały, że chory marniał (usychał) z tęsknoty do obiektu swojej miłości[3]. Za jedyne lekarstwo prowadzące do wyleczenia uważano małżeński stosunek seksualny; zjednoczenie się z ukochaną osobą, tą, która spowodowała stan chorobowy, w myśl łacińskiej maksymy Amans Amanti Medicus (tłumaczenie: Jeden kochanek wyleczy drugiego)[3]. Zdobycie podmiotu pożądania było uważane już przez antycznych lekarzy za najpewniejszą metodę wyleczenia[5]. Pocieszenie mogło dać słuchanie muzyki (lutni lub klawikordu) i czytanie filozoficznych traktatów moralnych[1][3]. Leczenie objawowe obejmowało lewatywę albo rodzaj waginalnej irygacji za pomocą irygatora[3][6]. Brak „lekarstwa” mógł prowadzić do przemiany choroby w szaleństwo[3].

Pod koniec XVI wieku i w XVII wieku medycy również zalecali chorym z miłości ciepłe kąpiele i okłady oraz odpowiednią dietę – płynne pożywienie o łagodnym smaku (buliony, mleczne kaszki i delikatne mięso bez przypraw)[1].

W sztuce

Malarz niderlandzki Jan Steen przedstawił na obrazie chorą na miłosną melancholię (j. nid. liefdesverdriet) młodą kobietę. Malarz wykonał aż 18 różnych wersji obrazu, z których pięć można zobaczyć m.in. w Rijksmuseum w Amsterdamie, Apsley House w Londynie, Nowej Pinakotece w Monachium, Ermitażu w Petersburgu i Filadelfijskim Muzeum Sztuki[3].

Na wersji obrazu, która obecnie znajduje się w Nowej Pinakotece artysta ukazał prosty test, stosowany dawniej przez medyków, na potwierdzenie choroby z miłości – na obrazie medyk dokonuje pomiaru pulsu chorej z miłości kobiety w momencie, gdy pokojówka wprowadza do środka jej ukochanego, a wtedy jej serce zaczyna bić jak oszalałe (łac. pulsus amoris)[3].

W literaturze

Historia skrytej miłości księcia Antiocha I do jego młodej macochy Stratonike jest jedną z najczęściej przytaczanych w literaturze medycznej, jako przykład ilustrujący chorobę z miłości[7]. Antioch wolał umrzeć z miłości niż skompromitować honor swojego ojca króla Seleukosa I Nikatora[7].

Choroba z miłości znalazła swoje odzwierciedlenie w literaturze i stanowiła atrakcyjny temat literacki[1]. W renesanssie i wiekach wcześniejszych choroba z miłości była traktowana dosłownie, jako stan psychopatologiczny, który prowadził do wyniszczenia ciała i duszy nieszczęśliwie zakochanych[1]. W XVI wieku powstały liczne traktaty medyczne poświęcone chorobie z miłości, jej pochodzeniu, objawom i leczeniu[1]. Dla następców romantyzmu i modernizmu choroba z miłości stanowiła już stały temat, utrwalony w literaturze[1].

We francuskiej poezji i prozie zostały opisane zdiagnozowane przypadki chorych z miłości, np. w Les angoisses douloureuses qui procèdent d'amours z 1538 roku, autorstwa Hélisenne de Crenne czy dziesięć przypadków melancholii miłosnej w zbiorze 72 nowel pt. Heptameron, napisanych przez Małgorzatę z Nawarry[1].

Rozważaniami na temat seksualności oraz samotności człowieka w różnych przedziałach historycznych od III do XIX wieku zajmowali się Michel Foucault i Richard Sennett[8].

Odniesienia polskie

W literaturze polskiej można spotkać się z następującymi określeniami tego stanu psychopatologicznego: choroba z miłości, miłosna melancholia, choroba miłosna, choroba miłości albo melancholia erotyczna[1][5][9][10].

W polskim przysłowiu pochodzącym z około 1650 roku została krótko oddana istota choroby: Choroba miłości zdrowie psuje, a ciało suszy, także kości[11].

Współcześnie

Wizerunek miłości nieodwzajemnionej

Obecnie choroba z miłości nie figuruje na liście chorób[3]. Termin zniknął także z podręczników medycznych[3].

Ostatnimi czasy namiętna miłość, stan melancholii miłosnej i miłość nieodwzajemniona stały się przedmiotem badań psychologów, neurologów i fizjologów, którzy starają się poznać ich podłoże neurologiczno-chemiczne w mózgu, które jest odpowiedzialne za objawy umysłowe i fizyczne[12]. Psychologowie zauważyli, że stan melancholii miłosnej może prowadzić do prześladowania, nękania, fizycznego napastowania, a nawet zamordowania obiektu uczuć[12]. Zwiększone jest także ryzyko popełnienia samobójstwa przez cierpiącą osobę[12]. Najprawdopodobniej melancholia miłosna jest bardzo powszechna[13]. Nie dotyczy jedynie młodych ludzi, ale także ludzi dojrzałych i starszych[13]. Współczesna medycyna oferuje pacjentom psychoterapię lub leki przeciwdepresyjne[13].

Choroby z miłości nie należy mylić z erotomanią ani stalkingiem[3].

Zobacz też

Przypisy

Szablon:Przypisy-lista

Bibliografia

  • a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Barbara
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b c d Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Egina
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Janus
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Żywioły w filozofii przyrody
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Alma
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Een 17de eeuwse vrouwenspuit
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Antioch
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Foucault
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Hanusiewicz2004-s161725
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Sinko1959-s423
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Adalberg1970-s477
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b c Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Elaine
    BŁĄD PRZYPISÓW
  • a b c Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Wywiad
    BŁĄD PRZYPISÓW