Codex Montfortianus

Codex Montfortianus
Ilustracja
Comma Johanneum
Data powstania XVI wiek
Rodzaj Kodeks minuskułowy
Numer 61
Zawartość Nowy Testament
Język grecki
Rozmiary 15,8 × 12 cm
Typ tekstu bizantyński
Kategoria III, V
Miejsce przechowywania Trinity College w Dublinie

Codex Montfortianus albo minuskuł 61 (wedle numeracji Gregory—Aland), δ 603 (von Soden)[1] – rękopis Nowego Testamentu, pisany minuskułą na papierze w języku greckim z XVI wieku[2]. Rękopis wykorzystany został przez Erazma z Rotterdamu i Briana Waltona, znany jest ze względu na Commę Johanneum. Przechowywany jest w Dublinie. Nazwa pochodzi od jednego z właścicieli.

Opis rękopisu

Kodeks zawiera pełny tekst Nowego Testamentu, na 455 papierowych kartach (15,8 cm na 12 cm)[2]. Księgi następują w następującej kolejności: Ewangelie, Listy Pawła, Dzieje Apostolskie, Listy powszechne (Jakub, Juda, 1-2 Piotra, 1-3 Jana)[a], Apokalipsa św. Jana[3].

Tekst rękopisu pisany jest jedną kolumną na stronę, w 21 linijek na stronę[2]. Każda z kart zawiera znak wodny. Znak jest słabo widoczny, zachował się tylko w części[4].

Tekst Ewangelii dzielony jest według dwóch systemów, według κεφαλαια (rozdziały) oraz według Sekcji Ammoniusza, których numery umieszczono na marginesie. Sekcje Ammoniusza zostały opatrzone odniesieniami do Kanonów Euzebiusza. Tekst ewangelii zawiera τιτλοι (tytuły) do rozdziałów (κεφαλαια)[5][3].

Tekst

Grecki tekst Ewangelii oraz Dziejów Apostolskich reprezentuje bizantyńską tradycję tekstualną. Aland zaklasyfikował go do kategorii V. Jednak w Listach i Apokalipsie tekst jest mieszany i zawiera dużo starożytnych wariantów. Aland umieścił go w III kategorii[6]. Hermann von Soden sądził, że tekst Apokalipsy reprezentuje bizantyńską tradycję tekstualną, jednak badania Joachima Schmida wykazały, że nie jest to tekst bizantyński[7]. W Ewangeliach tekst jest bliski do minuskułów 56 i 58. Tekst Apokalipsy reprezentuje formę tekstu odmienną zarówno od wczesnych majuskułów, jak i od późnego tekstu bizantyńskiego. Ten sam typ tekstu przekazuje 046 oraz minuskuł 69[8].

Rękopis nie był badany według Claremont Profile Method, tj. metody wielokrotnych wariantów[9], ze względu na jego późną datę[7].

W 1 J 5,7 zawiera interpolację o trzech świadkach w niebie (tzw. Comma Johanneum). Ze względu na Commę odegrał pewną rolę w historii tekstu Nowego Testamentu i ze względu na nią cieszy się większym zainteresowaniem ze strony krytyków tekstu, niż zasługuje[10].

Historia

Znak wodny w Montfortianus

Paleograficznie rękopis datowany jest przez INTF na wiek XVI[2]. Orlando Dobbin przypuszczał, że tekst Dziejów Apostolskich oraz Listów został skopiowany z minuskułu 326, X-wiecznego rękopisu przechowywanego w Oksfordzie, niezawierającego Commy. Comma została zapożyczona z łacińskiej Wulgaty[11]. Nie jest to jednak oczywiste, ponieważ minuskuł 326 nie zawsze jest zgodny z Montfortianus. Sugerowano, że Ewangelie zostały skopiowane z minuskułu 56, co również jest wątpliwe. Bardziej prawdopodobną sytuacją jest wykorzystanie kopii minuskułu 56[7]. Przypuszcza się, że rękopis został sporządzony na potrzeby erazmiańskiego wydania Nowego Testamentu[10].

Pierwszym znanym właścicielem kodeksu był Froy, franciszkanin, następnymi właścicielami byli: Thomas Clement (1569), William Chark (1582), Thomas Montfort. Od ostatniego z nich kodeks przyjął swoją nazwę. Montfort sprezentował kodeks abp Ussherowi, który pozwolił go skolacjonować na potrzeby Poligloty londyńskiej biskupa Briana Waltona (Mt 1,1; Dz 22,29; Rz 1) i podarował rękopis dla Trinity College w Dublinie[12][5][13].

Rękopis został wykorzystany przez Erazma w jego trzecim wydaniu greckiego Novum Testamentum omne (1522). Erazm określał rękopis mianem Codex Britannicus. W wydaniu Erazma εμαις z Ap 2,13 zostało zamienione w εν αις[5].

Johann Jakob Wettstein wciągnął rękopis na listę rękopisów Nowego Testamentu[14]. Tekst rękopisu skolacjonował Orlando Dobbin[15]. C.R. Gregory widział go w 1883 roku[13]. W 1908 roku Gregory nadał mu siglum 61[1].

Obecnie przechowywany jest w bibliotece Trinity College (Ms. 30) w Dublinie[2].

Zobacz też

  1. Kolejność Listów powszechnych jest ta sama, co w minuskule 326.

Bibliografia

Tekst rękopisu
Listy rękopisów
  • INTF: Kodeks 61 (GA). W: Liste Handschriften [on-line]. Münster Institute. [dostęp 2015-01-14].
Krytyczne wydania NT
  • T.K. Abbott. Note on the Codex Montfortianus. „Hermathena”. XVII, s. 203, 1891. London. 
  • Kurt Aland, Barbara Aland: Der Text des Neues Testaments: Einfürung in die wissenschaftlichen Ausgaben sowie Theorie und Praxis der modernen Textkritik. Wyd. 2. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1989. ISBN 3-438-06011-6. (niem.)
  • K. Aland, M. Welte, B. Köster, K. Junack: Kurzgefasste Liste der griechischen Handschriften des Neues Testaments. Wyd. 2. Berlin, New York: Walter de Gruyter, 1994, s. 50. ISBN 978-3110119862.
Introdukcje do krytyki tekstu NT
  • Frederik Wisse: The Profile Method for the Classification and Evaluation of Manuscript Evidence, as Applied to the Continuous Greek Text of the Gospel of Luke. William B. Eerdmans Publishing, 1982. ISBN 0-8028-1918-4. (ang.)

Linki zewnętrzne