Dąb Fabrykant

Dąb Fabrykant
POL Pomnik Przyrody.svg pomnik przyrody ustanowiony w 1990 roku
Ilustracja
{{{opis zdjęcia}}}
Państwo  Polska
Nazwa systematyczna Quercus robur
Obwód 455 cm
Położenie na mapie Łodzi
Mapa lokalizacyjna Łodzi
Dąb Fabrykant
Dąb Fabrykant
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dąb Fabrykant
Dąb Fabrykant
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Dąb Fabrykant
Dąb Fabrykant
Ziemia51°44′54,80″N 19°27′15,77″E/51,748556 19,454381

Dąb Fabrykant, zwany także Jagoszempomnikowy dąb rosnący w łódzkim parku im. ks. bp. Michała Klepacza. To charakterystyczne drzewo miasta Łodzi. Jego potężne i długie konary odchodzą prawie pionowo od pnia głównego na wysokości około 1,5m[1]Obwód dębu przekracza już 450cm[1][2][3]. Okaz rośnie w centralnej części parku, w którym są także 23 inne pomnikowe drzewa[1]. Dąb jest chroniony od 1990 roku, a obowiązującą podstawę prawną stanowi rozporządzenie wojewody łódzkiego z 2015 roku[4].

Drzewo widoczne od strony zachodniej.

Charakterystyka

Wiek

Dąb nie był badany metodami dendrochronologii, więc jego wiek wiek ocenia się szacunkowo na 150–200 lat[5]. Na podstawie archiwalnych pomiarów drzewa można domniemywać, że ma około 165 lat. Jest to prawdopodobne, ponieważ ogród Richterów powstawał w II połowie XIX wieku, a dąb mógł zostać zasadzony, jako jedno z pierwszych drzew na tym terenie[1]. Nie jest wykluczone, że Fabrykant jest starszy i wyrósł samoistnie[1].

Obwód

Obwód drzewa wynosił w 2015 roku 455 cm[3]. Pomiar sprawia trudności, gdyż na wysokości około 1–2 metra odchodzą od pnia trzy konary.

Pomiary obwodu drzewa na przestrzeni lat:

Rok pomiaru Obwód dębu
wysokość, na której zmierzono drzewo
0,5 m 0,8 m nieznana
1961 - - 330 cm[6]
1989 - - 425 cm[4]
2005 - 452 cm[7][1] -
2009 - - 460 cm[5]
2013 445 cm[8] - -
2014 450 cm[3] - 450 cm[4]
2015 455 cm[3] - -

Wysokość oraz inne parametry

Dąb ma 22[4]-22,5[3] metra wysokości.

Szerokość korony drzewa wynosi ponad 30 metrów[2][1] (około 33 m[3]), a najdłuższy, podtrzymywany konar ma długość ponad 20 metrów[3]. Odchodzi on od pnia głównego wraz z dwoma innymi na wysokości około 1,5 m. Pewne jest więc, że drzewo od początku życia rosło na otwartej przestrzeni, nie było przycinane i dlatego wykształciło specyficzny pokrój[2].

Historia

Cebulice pod najdłuższym konarem Fabrykanta.

Wydarzenia

Pod dębem, 15 czerwca 2007 roku, cały park przekazano w użytkowanie Politechnice Łódzkiej[9]. Udało się to po dwóch latach starań[10]. Zapewniono, że teren zostanie ogrodzony oraz będzie zamykany na noc. Zagwarantowano także, że pozostanie nadal dostępny dla mieszkańców[11][12]. Uczelnia od tego czasu stara się pozyskać park od miasta[13].


Wcześniej, w trakcie II wojny światowej, drzewu groziła zagłada. Podobno funkcjonariusze UB chcieli odkryć skarb Richterów, który miał być zakopany pod dębem, ale ostatecznie tego nie zrobili[12].

Dąb w literaturze

Fabrykant został już wymieniony jako „dąb-olbrzym” w opracowaniu Parki Łodzi: Praca zbiorowa z 1962 roku, autorstwa profesora biologii Uniwersytetu Łódzkiego[6], Jakuba Mowszowicza. Przedstawiono fotografię dębu oraz obwód – 330 cm[6].

Został także wspomniany w innych publikacjach naukowych oraz popularnonaukowych – między innymi w serii Parki Łodzi, pisanej pod redakcją innego profesora , biologa Romualda Olaczka. Dąb wymieniono w dwóch zeszytach z tej serii, opisujących Park im. ks. bp. Klepacza, wydanych w latach 2006 i 2014. Podano tam obwód drzewa – 452 cm, opisując szczegółowo jego okolicę oraz zagadkową historię. Według autorów, drzewo mogło zostać posadzone przy istniejących tu wcześniej budynkach, zanim fabrykanci wybudowali swe wille. Niewykluczone, że dąb posadzono nieco później, w ogrodzie urządzanym przez Richterów, na przykład z okazji jakiegoś ważnego wydarzenia. Ostatnia z hipotez dotyczy samoistnego wyrośnięcia dębu.

Fabrykant został opisany w dwóch albumach na temat okazałych drzew. W Pomnikach przyrody województwa łódzkiego z 2010 roku, autorstwa Ireneusza Burzyńskiego, Grażyny Ojrzyńskiej oraz Piotra Wypycha, ukazano trzy fotografie Fabrykanta, wraz z pomiarem obwodu – 460 cm[5]. Okazały dąb został też uwzględniony w albumie Drzewa Polski z 2014 roku, autorstwa Krzysztofa Borkowskiego, gdzie zamieszczono fotografię oraz kolejny pomiar obwodu dębu – 445 cm[8].

Drzewo było wielokrotnie wspominane w lokalnej prasie, między innymi w Gazecie Wyborczej, „Expressie Ilustrowanym”, „Ziemi Łódzkiej” oraz „Dzienniku Łódzkim". W tym ostatnim poświęcono dębowi cały artykuł – w wydaniu z 25 kwietnia 1996 roku. Jan T. Siciński, profesor biologii na i autor tekstu w taki sposób opisywał Fabrykanta[14]:

(…)Skoro dąb uznawany jest za króla roślin, to „Fabrykanta” można uznać za króla łódzkich dębów. Jego dorodność, wyjątkowy pokrój, ułożenie konarów, a także doskonały stan, przesądzają o takim tytule(...)

Jan T.Siciński,

Pochodzenie imion drzewa

Nazwa Fabrykant została zaproponowana przez biologa, profesora Jana Sicińskiego z Uniwersytetu Łódzkiego, po raz pierwszy użyta w wymienionym artykule do "Dziennika Łódzkiego", w 1996 roku[14]. Nawiązuje ona do fabrykanckiej historii miasta – także park, w którym rośnie dąb otaczały kiedyś zakłady fabryczne rodziny Richterów[1].

Dąb został nazwany Jagoszem 9 kwietnia 2000 roku, na cześć Mieczysława Jagoszewskiego[2][5] Był to wieloletni dziennikarz Expressu Ilustrowanego oraz Dziennika Łódzkiego, których siedziby redakcji sąsiadują z parkiem. Jagoszewski był również współzałożycielem Towarzystwa Przyjaciół Łodzi oraz inicjatorem odbudowy zburzonego przez hitlerowców pomnika Tadeusza Kościuszki na placu Wolności[15].


Ochrona prawna i zabiegi konserwatorskie

Dąb jest pomnikiem przyrody od 1990 roku, zgodnie z ówczesnym rozporządzeniem prezydenta Łodzi. W kolejnych uchwałach z lat 2010 i 2013 wymieniano Fabrykanta w wykazie pomników przyrody, najnowsza z nich pochodzi z 2015 roku.

Prace pielęgnacyjne wykonywano w latach 1997[9] oraz 2000[16]. Najdłuższy konar jest podparty konstrukcyjnie[9]. Przy dębie zainstalowano także oświetlenie iluminacyjne, podświetlające drzewo po zmierzchu[9].

W grudniu 2013 roku dąb ucierpiał z powodu huraganu Ksawery. Odpadł jeden z konarów, konieczna była interwencja strażaków[15].

Lokalizacja i otoczenie

Fabrykant zimą, w tle sosna czarna oraz limba.

Drzewo znajduje się w centrum Łodzi, w Parku im. ks. bp. Michała Klepacza, przy granicy dzielnic: Polesia oraz Śródmieścia. Dąb rosnący przy głównej alei, pomiędzy dwiema pofabrykanckimi willami Reinholda i Józefa Richterów, otacza łan cebulicy syberyjskiej[2][1][16].

Po zachodniej i północnej stronie drzewa znajduje się kilka innych, pomnikowych dębów, kasztanowców oraz jedna sosna czarna[1]. Od wschodu Fabrykanta otacza między innymi sosna limba oraz dwa cyprysiki nutkajskie[2][1].

Zobacz też

  1. a b c d e f g h i j k Romuald Olaczek. Park imienia ks. bp. Michała Klepacza wyd.2. s.24–27
  2. a b c d e f Romuald Olaczek. Park imienia ks. bp. Michała Klepacza wyd.1. s.26
  3. a b c d e f g Dąb Fabrykant – pomiary, fotografie i inne informacje. W: Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych [on-line]. [dostęp 11-01-2016].
  4. a b c d Rejestr Form Ochrony Przyrody województwa łódzkiego. W: RDOŚ Łódź [on-line]. [dostęp 8-01-2016].
  5. a b c d Ireneusz Burzyński. Grażyna Ojrzyńska. Piotr Wypych. Pomniki przyrody województwa łódzkiego: wczoraj, dziś i jutro. s.98-101
  6. a b c Jakub Mowszowicz. Parki Łodzi: Praca zbiorowa. s.146–147
  7. Janusz Hereźniak. Mocarze czasu. Pomnikowe drzewa w świecie i na ziemi łódzkiej. s.323
  8. a b Krzysztof Borkowski. Polskie drzewa. s.140-141
  9. a b c d Opis parku im. ks. bp. Klepacza. W: www.zielonalodz.info [on-line]. [dostęp 11-01-2016].
  10. Wioletta Gnacikowska. Śródmiejski Park dla Politechniki. „Gazeta Wyborcza”, s. 4, 16 grudnia 2005. 
  11. Park Klepacza. „Dziennik Łódzki”, s. 9, 2007. 
  12. a b Borys Martela. Stare drzewa na Politechnice. „Gazeta Wyborcza”, s. 3, 15 czerwca 2007. 
  13. Nowe wydanie książki o Parku Klepacza. W: Dziennik Łódzki [on-line]. [dostęp 11-01-2016].
  14. a b Jan T. Siciński. „Fabrykant” wśród kwiatów. „Dziennik Łódzki”, s. 21, 25 kwietnia 1996. 
  15. a b Huragan Ksawery uszkodził dąb Jagosz. W: Express Ilustrowany [on-line]. [dostęp 11-01-2016].
  16. a b Dąb szypułkowy Fabrykant w Parku Klepacza. W: www.moj-ogrodnik.pl [on-line]. [dostęp 11-01-2016].

Bibliografia

  1. Krzysztof Borkowski: Polskie drzewa. Poznań: DALPO, 2014. ISBN ISBN 978-83-61766-08-7.
  2. Romuald Olaczek (red.): Park imienia ks. bp. Michała Klepacza. Wyd. 2. Łódź: Stowarzyszenie Film-Przyroda-Kultura, 2014, seria: Parki i ogrody Łodzi; z. 1. ISBN 978-83-92403-15-9.
  3. Janusz Hereźniak: Mocarze czasu. Pomnikowe drzewa w świecie i na ziemi łódzkiej. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe, 2013. ISBN ISBN 978-83-60655-72-6.
  4. Romuald Olaczek (red.): Park imienia ks. bp. Michała Klepacza. Wyd. 1. Łódź: Stowarzyszenie Film-Przyroda-Kultura, 2006, seria: Parki i ogrody Łodzi; z. 1. ISBN 83-924031-0-X.
  5. Ireneusz Burzyński: Pomniki przyrody Województwa Łódzkiego: wczoraj, dziś, jutro. Piotrkowskie Stowarzyszenie Rozwoju, Promocji i Integracji Europejskiej "EURO-CENTRUM", 2010. ISBN 978-83-62174-06-5.
  6. Jakub Mowszowicz: Parki Łodzi: Praca zbiorowa. Łódź: PWN, 1962.

Linki zewnętrzne