Dom Głuchego

Dom Głuchego – rezydencja artysty, na której ścianach powstały czarne malowidła. Fotografia z ok. 1905 roku
Fragment planu Madrytu z 1900–1901 roku z zaznaczonym domem Goi
Saturn pożerający własne dzieci, jeden z czarnych obrazów na zdjęciu wykonanym przez Jeana Laurenta w Domu Głuchego ok. 1874 r., zanim obraz został przeniesiony na płótno
Rozmieszczenie czarnych obrazów w Domu Głuchego (parter i piętro budynku)

Dom Głuchego (hiszp. Quinta del Sordo) – nazwa nieistniejącej już madryckiej posiadłości należącej do hiszpańskiego malarza Francisca Goi. Artysta spędził w tej rezydencji swoje ostatnie lata w Hiszpanii, zanim wyemigrował do Francji z powodów politycznych. Dom stał się sławny, gdyż artysta namalował na jego ścianach cykl czternastu mrocznych czarnych obrazów, które obecnie znajdują się w Muzeum Prado[1].

Lokalizacja

Posiadłość była położona na obrzeżach Madrytu, na wzgórzu nad prawym brzegiem rzeki Manzanares, ok. 300 m od mostu Puente de Segovia. Znajdowała się na drodze do eremu św. Izydora, patrona Madrytu i nieopodal łąki również dedykowanej świętemu. Pustelnia oraz źródło świętego były celem popularnych w Hiszpanii pielgrzymek, zaś na łące organizowano obchody wspomnienia św. Izydora, ważne wydarzenie w życiu miasta. Obecnie ten teren znajduje się w dzielnicy Carabanchel, ograniczony ulicami Caramuel i Juan Tornero[1].

Na początku XIX wieku był to praktycznie niezabudowana okolica pełna sadów, gdzieniegdzie znajdowały się pojedyncze domy. W skład posiadłości Goi wchodził dom i gospodarstwo rolne z 9,5 ha ziemi uprawnej[2]. Opisy posiadłości, które przetrwały do dziś pochodzą głównie z drugiej połowy XIX wieku – okresu po śmierci artysty. Mowa w nich o dwupiętrowym prostokątnym domu, w którego sąsiedztwie znajdowały się ogrody, sady i tarasy ze żwiru i piasku[3].

Rezydencja za życia Goi

Goya zakupił tę posiadłość 27 lutego 1819 roku za cenę 60 000 reali (reales de vellón). Dom został wybudowany w 1795 roku przez poprzedniego właściciela, Anselma Montañeza. Montañez cierpiał na głuchotę i chociaż to do niego odnosiła się nazwa domu[2], pasowała również do Goi, który ogłuchł po przebytej w 1792 roku chorobie. Wdowa po Montañiezie sprzedała posiadłość Pedro Marcelino Blasco, od którego kupił ją Goya[4]. Uważa się, że artysta wybrał tak odosobnione miejsce, aby oddalić się od dworu Ferdynanda VII lub by z dala od plotek zamieszkać ze swoją zamężną kochanką Leokadią Weiss (z domu Zorrilla). Zamieszkało z nimi również dwoje dzieci Leokadii – Guillermo i Rosario, która mogła być córką Goi[5].

Goya zlecił rozbudowanie domu, powiększenie ogrodu warzywnego i winnicy, wybudowanie norii i postawienie ogrodzenia. W latach 1782-84 powierzchnia budynku wynosiła około 500 m², boczne skrzydło o wymiarach 15 x 5 m zostało prawdopodobnie dodane przez malarza. Również syn Goi, Javier, który odziedziczył dom, wprowadził różne zmiany i ulepszenia[4].

Przygotowując się do emigracji 7 września 1823[6] roku Goya przekazał dom wraz ze znajdującymi się w nim malowidłami ściennymi swojemu siedemnastoletniemu wnukowi, Mariano[2]. Ponieważ Mariano był niepełnoletni, w rzeczywistości dom przeszedł na jego ojca Javiera, syna Goi[4]. Artysta chciał w ten sposób ochronić posiadłość przez możliwymi represaliami ze strony odradzającej się monarchii absolutnej Ferdynanda VII, która prześladowała pro-francuskich kolaborantów i liberałów[1]. Po wyjeździe do Francji Goya dwukrotnie odwiedził Madryt zawsze zatrzymując się w swoim domu. W 1830 roku, dwa lata po śmierci malarza, Mariano przekazał dom swojemu ojcu, Javierowi[4].

Czarne obrazy

Osobny artykuł: Czarne obrazy.

W latach 1819–1823, zanim opuścił dom aby przenieść się do Francji, Goya stworzył serię 14 dzieł, które namalował farbą olejną bezpośrednio na ścianach domu. Goya miał wtedy 73 lata; okres jego największej popularności i wpływów już minął, a on sam borykał się z problemami zdrowotnymi. Niedawno przebyte choroby, które zagrażały jego życiu wywołały u artysty zainteresowanie starością i własną śmiertelnością. Goya przeżywał również głębokie rozgoryczenie związane z polityczną sytuacją kraju, która wywołała braterską walkę pomiędzy Hiszpanami. Te dzieła, które nie były przeznaczone na widok publiczny[2], prawdopodobnie pomagały mu uwolnić się od pesymistycznych myśli i wizji, które dręczyły go w stanie depresji. Za temat obrał ciemne strony ludzkiej natury, gusła, starość, brzydotę, okrucieństwo i przemoc. Seria ta została nazwana czarnymi obrazami (hiszp. pinturas negras), ze względu na tematykę, kolorystykę i atmosferę malowideł[7]

Przez 50 lat od wyjazdu Goi niewiele osób wiedziało o istnieniu czarnych obrazów. W 1873 roku posiadłość odkupił Emil von Erlanger, francuski bankier o niemieckim pochodzeniu. Rok później zlecił przeniesienie obrazów na płótna[8]. To delikatne zadanie, wymagające zastosowania nowatorskich technik malarskich i restauratorskich, zostało powierzone konserwatorowi sztuki z Muzeum Prado Salvadorowi Martínezowi Cubellsowi. Pomocne były również zdjęcia obrazów, wykonane w Domu Głuchego przez francuskiego fotografa – Jeana Laurenta, które posłużyły za wzór w czasie zmiany nośnika[9]. Dzięki fotografiom Laurenta wiemy również, że obrazy miały namalowane ramy o klasycznym zdobieniu, podobnie jak drzwi, okna i fryz pod sufitem. Według ówczesnej mody ściany pokrywały tapety pochodzące z Królewskiej Fabryki Tapet (Real Fábrica de Papel Pintado), promowanej przez Ferdynanda VII. Na parterze była to tapeta z motywami owoców i liści, a na piętrze zdobiły ją wzory geometryczne ułożone w skośne linie.

Kolejni właściciele

W 1860 roku lord Rodolphe Coumont kupił dom od Mariana Goi. Następnie w 1873 roku posiadłość odkupił baron Emil von Erlanger, który zlecił przeniesienie malowideł ściennych na płótno. W 1884 roku posiadłość (już bez obrazów) zakupił Hiszpan Carlos Sounier. Ostatecznie Dom Głuchego został zburzony latem 1909 roku. Z całej posiadłości zachowała się jedynie fontanna z kamienia, którą odkupił duchowny o nazwisku Granada. Na miejscu domu powstała stacja kolejowa o nazwie Goya, a po jej wyburzeniu wybudowano osiedle mieszkaniowe[2].

  1. a b c José Manuel Arnaiz: Las pinturas negras de Goya. Madryt: Antiqvaria, 1996, s. 116. ISBN 978-84-86508-45-6.
  2. a b c d e José del Corral: Casas madrileñas desaparecidas: misterios, amores e intrigas. Silex Ediciones, 2004, s. 95–98. ISBN 84-7737-133-4.
  3. Pedro de Répide: El Madrid de los abuelos. M. Pérez Villavicencio, 1908, s. 57–61.
  4. a b c d Valeriano Bozal: Las pinturas negras de Goya. Madryt: Editorial Antonio Machado, 2009, s. 55-56. ISBN 978-84-77746-92-8.
  5. Kazimierz Zawanowski: Francisco Goya y Lucientes. Warszawa: Arkady (W kręgu sztuki), 1975, s. 12.
  6. Robert Hughes: Goya. Artysta i jego czas. Warszawa: WAB, 2006, s. 370. ISBN 83-7414-248-0.
  7. Valeriano Bozal: Las pinturas negras de Goya. Madryt: Editorial Antonio Machado, 2009. ISBN 978-84-77746-92-8.
  8. Valeriano Bozal: Francisco Goya, vida y obra. Madryt: Tf. Editores, 2005. ISBN 84-96209-39-3.
  9. Carlos Teixidor. Fotografías de Laurent en la Quinta de Goya. „Descubrir el Arte”. 154, s. 48–54, grudzień 2011.