Dura Parchment 24

Szablon:Manuskrypt biblijny infobox

Dura Parchment 24, oznaczany przy pomocy siglum 0212 na liście Gregory-Aland, jest greckim rękopisem uncjalnym Nowego Testamentu, pisanym na pergaminie. Paleograficznie datowany jest na III wiek (wiek wcześniejszy też jest możliwy)[1]. Tekst rękopisu jest harmonią czterech Ewangelii, podobną do Diatessaronu, albo kopią samego Diatessaronu, którego greckim świadkiem jest również Papirus 25 (Gregory-Aland). Tekst fragmentu, zwłaszcza niektóre jego partie, był kilkakrotnie rekonstruowany. Jest jednym z nielicznych zachowanych chrześcijańskich dokumentów pisanych w formie zwoju.

Obecnie kodeks przechowywany jest w Bibliotece Yale University (P. Dura 24) w New Haven[1].

Opis

Tacjan, autor Diatessaronu

Zachowany fragment karty nie jest rękopisem Nowego Testamentu w ścisłym tego słowa znaczeniu. Zawiera jedynie frazy ewangeliczne na jednej pergaminowej karcie (10,5 x 9,5 cm). Frazy zostały skopiowane z Mt 27,56-57; Mk 15,40.42; Łk 23,49.50.51; Jan 19,38. Tekst jest pisany w jednej kolumnie na stronę, 15 (lub więcej) linijek w kolumnie, 30-35 liter w linijce[1]. Tylko jedna strona karty jest zapisana, druga natomiast jest pusta. Sugeruje to, że karta pochodzi ze zwoju. Także dziury w pergamencie są bardziej charakterystyczne dla zwoju niż kodeksu[2]. Tzw. nomina sacra pisane są skrótami[3].

Litera alfa uzyskuje aż trzy kształty: kapituła, uncjała i minuskuła. Litery tau oraz eta uzyskują w rodzajniku της niezwykłe kształty. Litera mu ma głębokie siodło[4].

Tekst rękopisu posiada niezwykłe oznaczenia, których jak dotąd nigdzie nie znaleziono. Np. litera ypsilon (Υ) występuje w kilku miejscach tekstu, ale bez żadnego związku z tekstem. Jej zastosowanie jest całkowicie niezrozumiałe[4][5]. (Patrz transkrypcja poniżej, minuskułowe ypsilon — υ.)

Tekst

Rękopis, pomimo fragmentarycznego charakteru, przekazuje dwa unikalne warianty tekstowe. W Łukaszu 23,49 znajduje się unikalny wariant tekstowy: "żony tych, którzy byli jego uczniami" (albo "żony tych, którzy szli za nim")[4]. W Mateuszu 27,57, miasto Arymatea, normalnie transkrybowane po grecku Αριμαθαια, tutaj występuje w formie Ερινμαθαια (Erinmathea), termin syryjskiego pochodzenia (z błędem itacyzmu)[6].

Tekst dwukrotnie zgadza się z Kodeksem Watykańskim oraz przekładem na dialekt bohairski, przeciwko wszystkim pozostałym rękopisom (w linii 1. dodane zostało αι przed γυναικης; w linii 9. και, znajdujący się pomiędzy αγαθος a δικαιος, został ominięty)[7].

Tekst dwukrotnie zgadza się z Kodeksem Bezy, w linii 4 przekazuje wariant ην δε η ημερα παρασκευη zamiast και ημερα ην παρασκευη [lub παρασκευς]; w linii 9 fraza και ανηρ została ominięta[7].

Fragment dwukrotnie zgadza się z Syro Sinaitica (syrsin). Pierwsza zgodność Syro Sinaitica dzielona jest wspólnie z Kodeksem Bezy – ην δε η ημερα zamiast και ημερα ην, druga zgodność to określenie miasta Arimatea jako "miasta w Judei" zamiast "miasta judzkiego[8]. Ten drugi wariant wspierany jest przez inne syryjskie rękopisy, przez starołaciński Codex Veronensis, Wulgatę, oraz arabski Diatessaron, przeciwko całej greckiej tradycji tekstualne[9]. Fragment nie potwierdza syryjskiej transkrypcji miasta ArymateaRamtha[10].

Typ greckiego tekstu rękopisu nie został zaliczony do żadnej z rodzin tekstualnych, ponieważ jest to tekst Diatessaronu (podobnie Papirus 25). Pomimo tego Kurt Aland zaliczył manuskrypt do Kategorii III[1].

Rekonstrukcja tekstu[11]
Tekst Kodeksu 0212
Przekład
Referencje biblijne
  ...[matka synów
[Ζεβεδ]αι̣ο̣υ και Σαλωμη κ[α]ι α̣ι γ̣υ̣να̣ικες Zebed]euszowych, Salome i żony Mt 27,56; Mk 15,40, Łk 23,49c
[των συ]ν̣ακολουθησανων α̣[υτ]ω υ απο της [tych, którzy] towarzyszyli Mu od
[Γαλιλαι]α̣ς ορωσαι τον στ[αυρωθεντ]α. υυυ ην δε [Galile]i zobaczyć ukrzyżowanego. A Łk 23,54
[η ημερ]α Παρασκευη. υ Σαββατον επεφω- [dzie]ń był Przygotowania, który Szabat był oznaj-
[σκεν. ο]ψ̣ιας δε γενομενης επι τ̣[η Π]α̣ρ̣[α]σ- [mujący]. A kiedy nastał wieczór, Przy- Mt 27,57; Mk 15,42
[κευη], υ ο εστιν Προσαββατον, πρ̣ο̣σ- [gotowania], to jest, dzień przed szabatem,
[ηλθην] ανθρωπος βουλευτη[ς υ]π̣α̣ρ- [przyszedł] człowiek, [na]leżący do rady, Mt 27,57; Łk 23,51
[χων α]π̣ο Ερινμαθαια[ς] π[ο]λ̣ε̣ω̣ς της z Erynmatei, m[i]asta [Mt 27,57]; Łk 23,51
[Ιουδαι]ας, ονομα Ιω[σεφ], α[γ]αθος̣ δι- [judz]kiego, imieniem Jó[zef], d[o]bry i spra- Mt 27,57; Łk 23,50a; Łk 23,50c
[καιος], ων μαθητης τ[ο]υ̣ Ιη(σου), κ̣ε- υυυυ [wiedliwy], był uczniem Jezusa, lecz Jn 19,38
[κρυμ]μενος δε δια τ̣ο̣ν̣ φ̣ο̣βον των uk[ryt]ym, ze względu na lęk przed
[Ιουδαιω]ν, και αυτος προσεδεχτο [Żydam]i. On też oczekiwał Mt 27,57; Łk 23,51b
[την] υ β̣[ασιλειαν] του Θ(εο)υ ο̣υτος ουκ k[rólestwa] Bożego. Ten człowiek nie Łk 23,51a
[ην συνκατατ] ιθεμ̣εν̣[ο]ς τη β̣[ουλη] [zga]dzał się z decy[zją] r[ady]...

Historia rękopisu i jego znaczenie

Ruiny chrześcijańskiego kościoła w Dura Europolis, w których znaleziono fragment Dura

Zachowana karta zwoju (lub kodeksu) Dura Parchment 24 została znaleziona w 1933 roku podczas wykopalisk przeprowadzanych w ruinach rzymskiego miasta Dura Europos w dolnym Eufracie, które zostało zniszczone w 256 roku przez Szapura I, króla perskiego. Oznacza to, że rękopis musiał być sporządzony przed 256 (terminus ad quem)[4].

Susan Hopkins jako pierwsza rozpoznała, że zawiera tekst ewangeliczny[12]. Fragment został zbadany przez Carla H. Kraelinga, który opublikował tekst rękopisu w 1935 roku, wraz z obszerną dyskusją nad fragmentem. Kraeling doszedł do wniosku, że jest to kopia Diatessaronu Tacjana[13]. Tekst kodeksu został ponownie wydany w 1959 roku przez C. Bradforda Wellesa, który dokonał pewnych korekt (rodzajnik αι wstawił przed γυναικες, w rekonstrukcji Kraelinga było odwrotnie)[14].

Przed odkryciem Dura Parchment 24 Diatessaron dostępny był tylko w kopiach przekładów z greckiego na łaciński, arabski i ormiański. Odkrycie tego fragmentu zrewidowało poglądy na Diatessaron: Tacjan skomponował swój Diatessaron z większą starannością i sumiennością, niż sądzono do tej pory. Przypuszczalnie sporządził go z czterech oddzielnych rękopisów, każdy z tekstem innej Ewangelii[15].

Odstęp czasu pomiędzy stworzeniem Diatessaronu przez Tacjana a powstaniem jego kopii nie mógłby być dłuższy niż 80 lat (jakkolwiek może być krótszy)[15]. Pogląd, iż Dura Parchment 24 jest greckim wariantem Diatessaronu, dominował do roku 1999, kiedy to Parker, Taylor i Goodacre przedstawili teorię, że rękopis jest inną wersją harmonii czterech Ewangelii, niezależna od Diatessaronu i bardziej wierna tekstowi ewangelicznemu[16]. W 2003 roku Jan Joosten krytycznie ocenił metodę zastosowaną przez badaczy Taylora, Goodacre oraz Parkera, dowodząc, że zastosowana przez nich metoda wyeliminuje wiele innych świadków Diatessaronu Tacjana z powodu licznych różnic, jakie między nimi zachodzą. Dura Parchment nie dostarcza żadnych dowodów na nieistnienie innej kompozycji Diatessaronu[17].

Fragment nie pomaga w rozwiązaniu dyskusji, w jakim języku sporządzony został Diatesaron – greckim czy syryjskim. Francis Burkitt (1864 – 1935) wskazał na różnicę, jaka zachodzi w tekście Łk 23,51 ze starosyryjskimi rękopisami Ewangelii (królestwo niebios i królestwo Boga), w czym jest zgodny z grecką tradycją tekstualną (królestwo Boga)[18]. Baumstark, z drugiej strony, zauważył kilka syriacyzmów, m.in. na niezwykłą transkrypcję miasta Arimatea (Ερινμαθαια), która wskazuje na syryjskie pochodzenie[6].

Zobacz też

  1. a b c d Kurt Aland, and Barbara Aland, The Text of the New Testament: An Introduction t the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism, 1995, Grand Rapids, Michigan, s. 104, 125.
  2. D. C. Parker, D. G. K. Taylor, M. S. Goodacre, "The Dura-Europos Gospel Harmony," in Studies in the Early Text of the Gospels and Acts, ed. D. G .K. Taylor, Birmingham: University of Birmingham Press, 1999, s. 192 nn.
  3. See: Bruce M. Metzger, Manuscripts of the Greek Bible: An Introduction to Palaeography, Oxford University Press, Oxford 1981, Plate 8, s. 67.
  4. a b c d Bruce M. Metzger, Manuscripts of the Greek Bible: An Introduction to Palaeography, Oxford University Press, Oxford 1981, s. 66.
  5. Kodeks 0212 w Encyclopedia of Textual Criticism (ang.)
  6. a b Bruce M. Metzger, The Early Versions of the New Testament: Their Origin, Transmission and Limitations, Oxford: Clarendon Press, 1977, s. 32.
  7. a b Kraeling, Carl H. A Greek Fragment of Tatians's Diatessaron from Dura. S & D 3 (London, 1935), s. 36
  8. Kraeling, Carl H. A Greek Fragment of Tatians's Diatessaron from Dura. S & D 3 (London, 1935), ss. 36-37
  9. William Lawrence Petersen, Tatian's Diatessaron: its creation, dissemination, significance, and history in scholarship, Brill: Leiden 1994, s. 201
  10. Kraeling, Carl H. A Greek Fragment of Tatians's Diatessaron from Dura. S & D 3 (London, 1935), s. 37
  11. Za: C. Badford Welles, The Parchments and Papyri, tom 5, (New Haven, 1959), ss. 23-24.
  12. D. Plooij, A Fragment of Tatian's Diatessaron in Greek, The Expository Times, Vol. 46, No. 10, p. 471 (1935)
  13. Kraeling, Carl H. A Greek Fragment of Tatians's Diatessaron from Dura. S & D 3 (London, 1935)
  14. C. Badford Welles, and others, The Parchments and Papyri, volume 5, (New Haven, 1959), ss. 23-24
  15. a b Bruce M. Metzger, The Early Versions of the New Testament: Their Origin, Transmission and Limitations, Oxford: Clarendon Press, 1977, ss. 11-12.
  16. D. C. Parker, D. G. K Taylor i M. S. Goodacre, The Dura-Europos Gospel Harmony, in D. G. K. Taylor, Studies in the Early Text of the Gospels and Acts, SBL Text-Critical Studies 1 (Atlanta, GA 1999), ss. 192-228.
  17. Tatian's Diatessaron
  18. F. C. Burkitt, The Dura Fragment of Tatian, JTS 1935 XXXVI, pp. 255-259

Bibliografia

  • Baumstark, A. "Das Griechische Diatessaron-Fragment von Dura Europos". Oriens Christianus 10 (Rome, 1978): ss. 244–252.
  • Burkitt, F. C. "The Dura Fragment of Tatian". JTS 36 (Oxford, 1935): ss. 192–293.
  • Joosten Jan, The Dura Parchment and the Diatessaron, Vigiliae Christiane, V 57 N 2 May 2003, ss. 159-175
  • Kraeling, Carl H. "A Greek Fragment of Tatians's Diatessaron from Dura". S & D 3 (London, 1935). — facsimile, transcription, and introduction
  • Lagrange, M.-J. "Deux nouveaux textes relatifs à l'évangile". Revue Biblique 46 (Paris, 1935): 321–327. — transkrypcja i facsimile
  • Leslie McFall, Tatian's Diatessaron: Mischievous or Misleading?, JTL, vol. 56 (1994), ss. 87-114.
  • Lietzmann, Hans. "Neue Evangelienpapyri". ZNW 34 (Berlin, 1935): ss. 291–293.
  • D. C. Parker, D. G. K Taylor i M. S. Goodacre, The Dura-Europos Gospel Harmony, in D. G. K. Taylor, Studies in the Early Text of the Gospels and Acts, SBL Text-Critical Studies 1 (Atlanta, GA 1999), ss. 192-228.
  • Plooij, D., A Fragment of Tatian's Diatessaron in Greek, The Expository Times, Vol. 46, No. 10, ss. 471-476 (1935)
  • Welles, C. Badford, R. O. Fink, and J. F. Gilliam, "The Parchments and Papyri", Excavation Report 5 (New Haven, 1959): ss. 23–24. — re-edition of Kraeling's work with a few minor corrections

Linki zewnętrzne