EN80

Szablon:Zespół trakcyjny infobox

EN80 – seria normalnotorowych elektrycznych wagonów silnikowych i doczepnych, eksploatowana przez Warszawską Kolej Dojazdową (wcześniej Elektryczną Kolej Dojazdową) w latach 1927–1972.

Historia

Geneza

W 1918 powstała spółka akcyjna Siła i Światło, która była inicjatorem i właścicielem przedsięwzięcia budowy Elektrycznych Kolei Dojazdowych i w której wiodącym kapitałem był kapitał angielski[1]. W związku z budową tej pierwszej normalnotorowej elektrycznej kolei w Polsce[1] potrzebny był nowy tabor, który w 1926, specjalnie dla EKD, zbudowały brytyjskie zakłady English Electric - były to elektryczne wagony silnikowe i doczepne[2].

Produkcja

W 1927 English Electric wyprodukowało specjalnie dla EKD 20 wagonów silnikowych i 20 wagonów doczepnych[3]. Wszystkie z nich zostały dostarczone do Polski przed uruchomieniem linii, co miało miejsce 11 grudnia 1927[1].

Po II wojnie światowej tabor odbudowano i zasilono dodatkowymi 12 wagonami doczepnymi, wyprodukowanymi w 1948 w zakładach Konstal w Chorzowie, zakupiono także nowe silniki o mocy 45 kW[3]. Wagony oznaczono jako EN80[1].

Konstrukcja

Nadwozie

Kabina maszynisty.

Wagony serii EN80 były konstrukcji drewnianej czopowanej[4]. Główne jej elementy (ściany i dach) były wykonane ze specjalnego, afrykańskiego drewna dabema[4]. Na końcach wagonów, na wysokości 462 mm ponad główką szyny[2], umieszczono sprzęgi typu tramwajowego (dyszle)[5], ponadto sprzęganie wagonów w składy odbywało się za pomocą sprzęgu elektrycznego i powietrznego[5].

Wnętrze i przestrzeń pasażerska

Część pasażerska wagonu.

Wnętrze wagonów wykonano z drewna dębowego i sosnowego[4]. Ławki, mogące pomieścić 38 podróżnych, stworzono z dębowych listew, a drewniane stoliczki przy oknach okute były mosiężną blachą[2][4]. Wnętrze wyposażone było także w wykonane z mosiądzu górną poręcz i popielniczki[4]. Zastosowano ogrzewanie elektryczne[2].

Wagony silnikowe posiadały kabiny maszynistów na każdym z końców[4]. Wyposażone były one w nastawnik umożliwiający uruchomienie pojazdu, koło hamulca ręcznego, konektorowy odłącznik prądu i zawór maszynisty[4].

Podwozie

Każdy z wagonów serii EN80 był oparty na dwóch dwuosiowych wózkach - w wagonach silnikowych były to wózki napędne, natomiast w wagonach doczepnych toczne.[potrzebny przypis] Każdy z wózków posiadał rozstaw osi 1676 mm i koła o średnicy 851 mm w stanie nowym[2]. Rozstaw czopów skrętu każdego z wagonów wynosił 5334 mm[2].

Zasilanie i napęd

Prąd stały o napięciu 600 V, przesyłany linią napowietrzną, odbierany był przez odbierak prądu zamontowany na dachu wagonu silnikowego i napędzał cztery silniki trakcyjne znajdujące się na wózkach tego wagonu. Wagony doczepne nie posiadały pantografu i silników trakcyjnych.[potrzebny przypis]

Wagony były wyposażone w cięgłowy i powietrzny układ hamulcowy[2].

Eksploatacja

Kraj Przewoźnik Liczba Typ wagonu Producent Oznaczenie Lata eksploatacji Źródła
Polska
Polska
EKD (1927-1951)
WKD (od 1951)
20 silnikowy English Electric EN80-01s ÷ 20s 1927-1972 [3]
20 doczepny EN80-01d ÷ 20d 1927-1972
12 doczepny Konstal Chorzów EN80-21d ÷ 32d 1948-1972

Wagony serii EN80, dostarczone WKD w 1927, były w pierwszej partii pomalowane na kremowo, w drugiej na kremowo-czerwono, w 1938 przemalowano je natomiast w kremowo-niebieskie barwy i takie pozostały do końca swojej służby[6]. Z wagonów tych zestawiano pociągi, składające się z wagonu silnikowego i jednego bądź dwóch wagonów doczepnych[3]. Składy te obsługiwały linię z Warszawy do Grodziska Mazowieckiego oraz zbudowane w latach 30. odcinki do Włoch i Milanówka z dopuszczalną prędkością 65 km/h[3]. W ostatnich latach przed II wojną światową (1938-1939) natężenie ruchu było znaczne - pociągi kursujące w składach trójwagonowych jeździły w godzinach szczytowych na trasach z Warszawy do Grodziska Mazowieckiego, Milanówka i Podkowy Leśnej z częstotliwością 10 minut, a na linii do Włoch co 20 minut[7]. Do wybuchu wojny wagony serii EN80 przewoziły dziennie 40 000 pasażerów[7].

W okresie sierpień-grudzień 1944[5], gdy front zbliżał się do Warszawy, Niemcy rozpoczęli niszczenie i wywożenie taboru EKD[7]. Dzięki postawie pracowników firmy, którzy starali się zapobiec działaniom okupanta, zostało wywiezionych tylko 10 pojazdów[7]. Łącznie kompletnie zniszczonych lub wywiezionych zostało 18 wagonów serii EN80, w tym 6 silnikowych[7]. W kwietniu 1945 wywiezione pojazdy powróciły do Polski i przystąpiono do ich naprawy i uruchamiania[5]. W chwili uruchomienia pociągów na całej linii 19 maja 1945 sprawnych było 25 wagonów[5]. Znacznie uszkodzone wagony silnikowe o numerach 01 i 13 odbudowano w 1948, wykorzystując do tego celu nadwozia dwóch wagonów z dostawy chorzowskiego Konstalu[5].

15 kwietnia 1951, kiedy to Elektryczna Kolej Dojazdowa zmieniła nazwę na Warszawska Kolej Dojazdowa i włączono ją do Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Warszawie, na stanie przewoźnika znajdowało się 20 wagonów silnikowych i 30 wagonów doczepnych serii EN80[5].

Wagony przez cały czas ich eksploatacji były utrzymywane i naprawiane w grodziskiej elektrowozowni EKD, a w 1972, po dostarczeniu wszystkich 40 nowo kupionych jednostek serii EN94, zostały wycofane z eksploatacji[3]. Ostatni wagon skasowano 1 marca 1973, pozostawiając jeden pojazd silnikowy jako eksponat[5].

Egzemplarz EN80-16s oddano w 1980 do Muzeum Kolejnictwa w Warszawie, gdzie był eksponowany przy Dworcu Głównym do 1992[potrzebny przypis]. W maju 1994 pojazd w bardzo złym stanie technicznym został przekazany ZNTK Bydgoszcz (obecnie PESA Bydgoszcz) w celu odrestaurowania[4]. Pojazd był zniszczony w 85% - zdewastowane były górna część wagonu i wnętrze, połamane poszycie, uszkodzony dach nad kabiną maszynisty, instalacja elektryczna była w stanie szczątkowym, a silniki nie działały[4]. Bez jakiejkolwiek dokumentacji, tylko na podstawie zdjęć, wyczucia i pamięci maszynistów, rozpoczęto odbudowę wagonu[4]. W czerwcu 1994 zdemontowano elementy starego wagonu, od września do przełomu listopada i grudnia 1994 odbudowywano ściany boczne, a następnie rozpoczęto prace nad dachem pojazdu[4]. Do końca grudnia 1994 wyremontowano kabinę maszynisty, a w maju 1995 ukończono wszystkie prace renowacyjne[4]. 14 czerwca 1995 pojazd został zaprezentowany na wystawie taboru w Warszawie, uświetniając obchody 150-lecia kolei w Polsce[4].

Obecnie wagon EN80-16s, jako czynny pojazd historyczny, jest obiektem muzealnym i znajduje się na terenie siedziby WKD[3]. Potocznie nazywany jest on babcią[8] i bierze udział w różnych imprezach okolicznościowych[9][10]. Z powodu przebudowy napicia w sieci trakcyjnej WKD pojazd nie będzie eksploatowany ze względu na inne napięcie i zostanie nieczynnym eksponatem muzealnym.

Zobacz też

Obecne pojazdy WKD

  • EN94 - PaFaWag 101N/101Na
  • EN95 - PESA 13WE (Mazovia)
  • EN97 - PESA 33WE
  1. a b c d Historia WKD (pol.). wkd.com.pl. [dostęp 2012-09-07].
  2. a b c d e f g Halina Sekita. 2.2. Dane techniczne taboru serii EN-80 (kursującego od momentu powstania, tj. od 1927 r. do 1972 r.). „Rola WKD w transporcie aglomeracji warszawskiej”. s. 4-5 (pol.). 
  3. a b c d e f g Paweł Terczyński: Atlas lokomotyw 2007. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2007, s. 94. ISBN 978-83-920757-7-6. (pol.)
  4. a b c d e f g h i j k l m Ireneusz Łęgowski. Ocalić od zapomnienia.... „Świat Kolei”. 3/1995, s. 29. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  5. a b c d e f g h Wagony EKD serii EN80 i EN94. W: Stanisław Plewako: Elektryfikacja PKP na przełomie wieków XX i XXI: w siedemdziesiątą rocznicę elektryfikacji PKP. Warszawa: Z. P. Poligrafia, 2006, s. 129-133. ISBN 978-83-922944-6-7. (pol.)
  6. Tadeusz Stachowicz. WKD - całkiem dziarska staruszka. „U Nas O.K.”. 01/1998. s. 14-16 (pol.). 
  7. a b c d e Romuald Malinowski. 50 lat pracy linii WKD Warszawa — Grodzisk Mazowiecki 1927-1977. „Trakcja i Wagony”. 7/1978. s. 91-93 (pol.). 
  8. MS MS: Pokaz zabytkowego wagonu EKD (pol.). wiadomosci.wpr24.pl. [dostęp 2012-10-04].
  9. Festiwal Otwarte Ogrody - program (pol.). wkd.com.pl. s. 4.
  10. "Dni Transportu Publicznego" 20.09.2009r. - program (pol.). wkd.com.pl. s. 1.
Błąd w przypisach: Znacznik <ref> o nazwie „PKE 4/1972”, zdefiniowany w <references>, nie był użyty wcześniej w treści.
BŁĄD PRZYPISÓW