Ewangelie Uspienskiego

Szablon:Manuskrypt biblijny infobox Ewangelie Uspienskiego, minuskuł 461 (wedle numeracji Gregory—Aland) ε92 (von Soden)[1] – rękopis Nowego Testamentu z tekstem czterech Ewangelii pisany minuskułą na pergaminie w języku greckim. Reprezentuje bizantyńską tradycję tekstualną i jego tekst nie jest wysoko oceniany przez krytyków tekstu. Według kolofonu został sporządzony w roku 835. Jest to najstarszy zachowany grecki rękopis Nowego Testamentu, który posiada datę napisaną przez skrybę. Przechowywany jest w Petersburgu.

Opis rękopisu

Kodeks zawiera tekst czterech Ewangelii na 344 pergaminowych kartach (16,7 na 10,7 cm). Tekst pisany jest jedną kolumną na stronę, w 19 linijkach w kolumnie[2][3]. Zastosowano szerokie marginesy. Litery są niewielkie i pionowe, są regularne i dobrze uformowane. Styl pisma nie sprawia wrażenia eksperymentalnego i wygląda na utrwaloną formę. Zdaniem Metzgera w ten sposób pisano już co najmniej od połowy wieku. Nagłówki oraz noty marginalne pisane są uncjałą[4]. Litera epsilon tylko dwa razy i tylko w ligaturach εν oraz ερ przybiera formę kursywy z VI wieku[5].

Nomina sacra (imiona święte) zapisywane są skrótami. Również inne terminy dla szybszego pisania zapisywane są skrótami np. ημε[ρα] (dzień)[6]. Stosuje ligatury, czasem stosuje przerwy między wyrazami[4]. Stosuje dierezę nad literami iota oraz ypsilon, stosuje akcenty i przydechy[6].

Tekst dzielony jest według κεφαλαια (rozdziały), których numery umieszczono w bocznym marginesie. W górnym oraz dolnym marginesie umieszczono τιτλοι (tytuły rozdziałów). Na marginesie znajdują się noty liturgiczne, którymi oznakowano perykopy wykorzystywane w czytaniach liturgicznych. Nie zastosowano podziału według Sekcji Ammoniusza[7].

Tekst

Grecki tekst kodeksu reprezentuje bizantyńską tradycję tekstualną. Hermann von Soden zaklasyfikował go do rodziny tekstualnej K1, tj. najstarszej formy bizantyńskiego tekstu[8].

Kurt i Barbara Alandowie dali dla greckiego tekstu następujący profil tekstualny 2131, 1011/2, 32, 5s[2]. Profil ten oznacza, że tekst kodeksu 213 razy wspiera tekst bizantyjski przeciwko „oryginalnemu”, 101 razy jest zgodny z tekstem bizantyjskim i „oryginalnym” jednocześnie, 3 razy wspiera tekst „oryginalny” przeciwko bizantyjskiemu, ponadto posiada 5 sobie właściwych wariantów tekstowych (Sonderlesarten)[9]. W oparciu o ten profil Alandowie zaklasyfikowali tekst rękopisu do Kategorii V[2].

Według Claremont Profile Method reprezentuje rodzinę tekstualną Kx, tj. standardowy tekst bizantyński. Metodą tą przebadano jednak tylko trzy rozdziały Ewangelii Łukasza (1; 10; 20). W rozdziałach tych jest bliski do kodeksu Athos Dionysius[8].

Tekst Pericope adulterae (J 7,53-8,11) został opuszczony przez pierwszego skrybę ale dodany na marginesie przez późniejszego korektora[4]. Zawiera natomiast inne zazwyczaj opuszczane przez starożytne rękopisy teksty, takie jak: Mt 16,2b-3 (znaki czasu), Łk 22,43-44 (krwawy pot Jezusa) oraz J 5,4 (anioł Pański zstępujący do sadzawki Betezdy). Zostały jednak one oznakowane przy pomocy asterysku (※), jako teksty wątpliwe[10].

W Łukaszu 1,26 nazwę miasta Nazaret zapisuje w formie Ναζαρετ (nie Ναζαρεθ)[11].

U Jana 4,1 przekazuje wariant ο κυριος (Pan), w czym jest wspierany przez rękopisy: 02, 07, 09, 011, 017, 028, 030, 034, 036, 038, 041, 044, 045, 0141, 0211, 2, 7, 8, 9, 27, 194, 196, 475. Większość rękopisów przekazuje wariant ο Ιησους (Jezus)[12].

Historia kodeksu

Na folio 344 verso w kolofonie skryba podał datę sporządzenia rękopisu oraz swoje imię: ετελειωθη Θυ χαριτι η ιερα αυτη και θεοχαρακτος βιβλος μηνι μαιω ζ ινδικτιωνος ιγ ετους στμγ. δυσωπω δε παντας τους εντυγχανοντας μνιαν μου ποιεισθαι του γραψαντος Νικολαου αμαρ(ωλου) μοναχ(ου) οπως ευροιμι ελεος εν ημερα κρισεως, γενοιτο κε αμην[4].

Zgodnie z kolofonem rękopis ukończony został w miesiącu maj, siódmego dnia, w roku 6343 od stworzenia świata, tj. 835 AD, przez „Mikołaja, grzesznego mnicha, abym znalazł łaskę w dzień sądu”. Kolofon nie informuje o miejscu powstania rękopisu, początkowo przypuszczano, że powstał nad Morzem Martwym. Jednak G. Cereteli wskazał, że najbardziej prawdopodobnym miejscem powstania jest Konstantynopol[13]. Diller sądził, że sporządził go ten sam skryba, co Kodeks Cypryjski. Rękopis trafił później do klasztoru Mar Saba w Palestynie, gdzie był przechowywany pod numerem 9[4]. W 1844 roku biskup Porfiry (Uspienski) przywiózł go do Kijowa, skąd później trafił do Petersburga[4].

Scholz widział rękopis podczas swej wizyty w Mar Saba i sporządził pierwszy opis rękopisu w swoim „Biblische-kritische Reise”[14][15]. Scholz ocenił, że rękopis pisany jest piękną minuskułą, o niepowtarzalnym kształcie liter[16]. Powątpiewano jednak w rzetelność jego opisu[17], dopóki nie ukazały się publikacje Viktora Gardthausena i Oskara von Gebhardta[7]. Scholz skolacjonował jego tekst w niektórych miejscach[7].

Kodeks przechowywany jest w Petersburgu, w Rosyjskiej Bibliotece Narodowej (Gr. 219. 213. 101)[2].

Znaczenie

Do chwili odkrycia tego rękopisu, najstarszym greckim datowanym rękopisem był minuskuł 14, z datą 964[18]. Przed odkryciem Ewangelii Uspienskiego sądzono, że w wieku IX greckie rękopisy nie były jeszcze pisane minuskułą. Jednak najstarszym znanym datowanym biblijnym rękopisem jest palimpsest z fragmentem Księgi Izajasza w języku syryjskim, napisany w 459/460. Również łacińskie rękopisy były datowane już w wielu VI (np. Kodeks Fuldeński). Wynika to z faktu, że greccy skrybowie nie mieli w zwyczaju datować swoje rękopisy[3].

Jest cytowany w 27 wydaniu greckiego Novum Testamentum Nestle-Alanda (NA27), jednak tylko ze względu na datę[2].

Zobacz też

  1. Caspar René Gregory: Die griechischen Handschriften des Neuen Testament. Leipzig: J. C. Hinrichs'sche Buchhandlung, 1908, s. 64.
  2. a b c d e K. Aland, B. Aland: The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism. przeł. Erroll F. Rhodes. Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 1995, s. 133. ISBN 978-0-8028-4098-1. (ang.)
  3. a b Bruce M. Metzger, Bart D. Ehrman: The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration. Wyd. 4. New York – Oxford: Oxford University Press, 2005, s. 92. ISBN 978-0-19-516122-9.
  4. a b c d e f Bruce M. Metzger: Manuscripts of the Greek Bible: An Introduction to Palaeography. Oxford: Oxford University Press, 1981, s. 102. ISBN 978-0-19-502924-6.
  5. G. Cereteli. Wo ist das Tetraevangelium von Porphyrius Uspenskij aus dem Jahr 835 erstanden?. „Byzantinische Zeitschrift”. Z IX, s. 652, 1900. 
  6. a b G. Cereteli. Wo ist das Tetraevangelium von Porphyrius Uspenskij aus dem Jahr 835 erstanden?. „Byzantinische Zeitschrift”. Z IX, s. 653, 1900. 
  7. a b c C. R. Gregory: Textkritik des Neuen Testaments. T. 1. Leipzig: J. C. Hinrichs, 1900, s. 192.
  8. a b Frederik Wisse: The Profile Method for the Classification and Evaluation of Manuscript Evidence, as Applied to the Continuous Greek Text of the Gospel of Luke. Grand Rapids: William B. Eerdmans Publishing Company, 1982, s. 61, 95. ISBN 0-8028-1918-4.
  9. K. Aland, B. Aland: The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism. przeł. Erroll F. Rhodes. Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 1995, s. 107. ISBN 978-0-8028-4098-1. (ang.)
  10. H. von Soden: Die Schriften des Neuen Testaments. T. I/2. Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht, 1902, s. 720.
  11. Novum Testamentum Graece, 26 wyd., s. 152.
  12. The Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Deutsche Bibelgesellschaft: Stuttgart 2007), s. 30
  13. G. Cereteli. Wo ist das Tetraevangelium von Porphyrius Uspenskij aus dem Jahr 835 erstanden?. „Byzantinische Zeitschrift”. Z IX, s. 651-652, 1900. 
  14. Victor Gardthausen, Beiträge zur griechischen Paläographie (1877), p. 184
  15. Amphilochy, Archimandrit, Paläographische Beschreibung datirter griechischer Handschriften des IX und X Jahrhunderts, mit 26 zweifarbigen Tafeln Schriftproben, trans. Oscar von Gebhardt, Theologische Literaturzeitung. Leipzig 1881, p. 129.
  16. J. H. A. Scholz: Biblisch-kritische Reise in Frankreich, der Schweiz, Italien, Palästine und im Archipel in den Jahren 1818, 1819, 1820, 1821: Nebst einer Geschichte des Textes des Neuen Testaments. Leipzig: 1823, s. 145-146.
  17. F. H. A. Scrivgener, A Plain Introduction to the Textual Criticism, London 1874, s. 39.
  18. F. H. A. Scrivener: A Plain Introduction to the Criticism of the New Testament. T. 1. London: 1894, s. 192–193.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

  • INTF: Kodeks 461 (GA). W: Liste Handschriften [on-line]. Münster Institute. [dostęp 2013-03-19].