Fabijan Szantyr

Fabijan Szantyr
Фабія́н Шантыр
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 4 lutego 1887
Słuck, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 29 maja 1920
Nowozybkow, Rosyjska FSRR
Komisarz ds. narodowych Tymczasowego Robotniczo-Chłopskiego Radzieckiego Rządu Białorusi
Okres od pocz. 1919
do lutego 1919
Przynależność polityczna Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików)

Fabijan Hilarawicz Szantyr (biał. Фабія́н Гіля́равіч Шантыр; pseudonimy: N.Swietłow, A.Chmara; kryptonimy: F.Sz., F.Sz-r, Fabijan Sz-r, Sz.F.; ur. 4 lutego 1887 w Słucku, zm. 29 maja 1920 w Nowozybkowie) – białoruski lewicowy działacz narodowy i społeczny, polityk, prozaik, poeta, publicysta, tłumacz, w 1919 roku komisarz ds. narodowych Tymczasowego Robotniczo-Chłopskiego Radzieckiego Rządu Białorusi.

Biografia

Urodził się 4 lutego (23 stycznia st. st.) 1887 roku w Słucku, w powiecie słuckim guberni mińskiej Imperium Rosyjskiego. W grudniu 1905 roku został aresztowany za udział w wydarzeniach rewolucyjnych w miasteczku Starobin. Przebywał w słuckim więzieniu do 15 marca 1907 roku, kiedy to Wileńska Izba Sądowa zamknęła sprawę z powodu „braku dowodów przestępstwa”[1]. W 1909 roku mieszkał w Słucku, a od 1910 w Kopylu[2]. Pracował jako nauczyciel domowy, murarz, i prywatny adwokat w Słucku. Po wybuchu I wojny światowej w 1914 roku został zmobilizowany do rosyjskiego wojska, w którym służył jako pisarz, księgowy i nadzorca w szpitalu polowym w Bobrujsku. W latach 1916–1917 odwiedzał Mińsk, gdzie brał udział w pracach klubu „Białoruska chatka”[2][1]. Poznał w tym okresie Zośkę Wieras, która została jego żoną[1]. W 1917 roku był jednym z przywódców lewicowego skrzydła Białoruskiej Socjalistycznej Hramady (BSH) i przewodniczącym Bobrujskiego Komitetu BSH. W dniach 25-27 marca 1917 roku został wybrany do Białoruskiego Komitetu Narodowego, a w lipcu tego samego roku – do Centralnej Rady Białoruskich Organizacji i Partii. W grudniu 1917 roku brał udział w I Wszechbiałoruskim Zjeździe[2][1]. W jego trakcie pełnił wiodącą rolę w lewicowej frakcji Zjazdu, popierając parytetowy sojusz z bolszewikami z Obwodowego Komitetu Wykonawczego Zachodniego Obwodu i Frontu[1].

W 1918 roku był kierownikiem Smoleńskiego Oddziału Białoruskiego Komisariatu Narodowego. Razem z Hauryłą Hareckim organizował w Smoleńsku zjazd, na którym planowano utworzyć białoruską partię socjalistów-rewolucjonistów. Pod koniec tego samego roku wstąpił do Rosyjskiej Partii Komunistycznej (bolszewików), pracował w Słuckim Powiatowym Komisariacie Wojskowym[1]. Na początku 1919 roku objął stanowisko komisarza ds. narodowych Tymczasowego Robotniczo-Chłopskiego Radzieckiego Rządu Białorusi. W lutym tego samego roku został aresztowany i członkami rządu Ja. Dyłą i Usiewaładem Falskim osadzeni w więzieniu w Mińsku[1]. Następnie współpracował z Mińskim Gubernialnym Komisariatem Wojskowym i Specjalną Komisją Żywieniową Frontu Zachodniego. Brał udział w wydawaniu gazety Sowietskaja Biełorussija. W lutym 1920 roku został zmobilizowany do Armii Czerwonej. 14 kwietnia 1920 roku został aresztowany, a 29 maja rozstrzelany[2].

Działalność publicystyczna i literacka

Współpracował z białoruską gazetą „Nasza Niwa”, na łamach której w latach 1909–1912 publikował swoje prozaiczne obrazki-impresje, a także kilka utworów poetyckich. Był jednym z autorów zbioru „Zażynki”, wydanego w 1918 roku w Mińsku[2].

Utwory

  • Patrebnasć nacyjanalnaha życcia dla biełarusau i samaadznaczennia narodu, Słuck, 1918;
  • U czas baraćby: [Wiersz u prozie], Krynica, 1988, № 11[2].
  1. a b c d e f g Encykłapiedyja... s. 193-194.
  2. a b c d e f Szantyr Fabijan Hilarawicz. W: Represawanyja… tom. II.

Bibliografia

Literatura dodatkowa

  • U. Kazbiaruk: Ramantyczny poszuk. Mińsk: 1983. (biał.);
  • M. Harecki: Szantyr Fabijan. W: Historyja biełaruskaj litaratury. Mińsk: 1992. (biał.)
  • A. Miasnikou: Nacdemy: Los i trahiedyja Fabijana Szantyra, Usiewałada Ihnatouskaha i Jazepa Losika. Mińsk: 1993. (biał.)
  • S. Czeriepko. Kapkan. Zagadka smierti narkoma Fabijana Szantyra. „Sowietskaja Biełorussija”, 26 sierpnia 2000 (ros.).