Flora Danica

Ten artykuł dotyczy atlasu botanicznego z okresu oświecenia. Zobacz też: Flora Danica Artykuł o królewskim serwisie porcelanowym.
Przytulia błotna na przykładowej karcie z atlasu Flora Danica

Flora Danica – atlas botaniczny powstały w latach 1761-1883, w którym opisano ponad 1800 gatunków roślin znanych wówczas z terenu ówczesnego Królestwa Danii (w tym czasie pod władzą króla duńskiego znajdowały się również tereny północnych Niemiec, Grenlandia, Islandia i Wyspy Owcze)[1][2].

Historia

Celem opracowywania tej monografii miała być popularyzacja botaniki oraz poszerzenie wiedzy ogólnej na temat wykorzystywania i leczniczych własności roślin[3]. Niezwykły był dobór roślin do atlasu – twórcy mieli skupić się na roślinach pospolitych, uważanych wcześniej za niegodne – ich praca miała dotyczyć: "...wszystkich roślin, które z natury i bez pomocy człowieka rosną dziko w obu królestwach Jego Królewskiej Mości...[4]"

Prace nad atlasem finansowane były ze skarbca królewskiego[5].

Twórcy

Pierwszym redaktorem został Georg Christian Oeder[6] – pochodzący z Bawarii profesor botaniki.[1][2] Zajmował się on pracami w latach 1761-1772, do czasu, kiedy został zwolniony na skutek podejrzeń, że brał udział w spisku Struensee (był jego przyjacielem), którego celem miał być zamach na króla.

Po Oederze prace nad Flora Danica kontynuowali botanicy[6]:

Forma atlasu

Warzucha na karcie z Flora Danica

Atlas Flora Danica obejmuje 3240 miedziorytów[5][7], na których widnieją szczegóły opisywanej rośliny – cała roślina, jej kwiat, liść, korzeń, owoc, nasiono.

Miedzioryt to technika graficzna znana już od ok. 1400 r. Polega na odwzorowaniu rysunku na wypolerowanej płytce miedzianej, pokrytej cienką warstwą wosku i wyryciu jego konturów. Ryty motyw musi być lustrzanym odbiciem, aby zapewnić prawidłowy wydruk. W bruzdy na płytce wprowadza się tusz i odbija na papierze przy pomocy prasy. Można uzyskać tylko jeden kolor, więc karty po odbiciu muszą być dodatkowo ręcznie malowane[8].

Założenia Flora Danica były bardzo ambitne - atlas miał się składać z grawerowanych płyt i szeregu tekstów, opisujących badane rośliny. Rośliny miały być, jeśli to tylko było możliwe, przedstawiane w naturalnej wielkości. Rośliny większe przedstawiano w formie zminiaturyzowanej, zachowując jednak proporcje 1:1 w przypadku szczegółów. Dużą wagę przywiązywano właśnie do szczegółów, charakterystycznych dla poszczególnych gatunków, badając je przy użyciu lupy[8]. Ważne było również umieszczanie na płytce tylko jednej rośliny. Ułatwić to miało sortowanie ilustracji w układzie systematycznym po zgromadzeniu dostatecznej ilości danych. Na każdej płytce umieszczano również nazwę rośliny i miejsce jej znalezienia[8].

Jeśli chodzi o część tekstową, to miała ona zawierać wszelkie dostępne informacje o danej roślinie, jak np. jej przynależność gatunkową, charakterystykę, właściwości lecznicze, wykorzystanie, zagrożenia, rozmieszczenie i siedliska występowania[8].

Flora Danica jako narzędzie edukacyjne

Według założeń celem opracowania atlasu botanicznego miało być rozpowszechnianie w społeczeństwie wiedzy na temat rodzimych roślin. Aby mieć pewność, że publikacja dotrze do jak najszerszego grona odbiorców, zadbano o to, by każda duńska diecezja otrzymała kilka darmowych egzemplarzy. Miało to dwojaki cel: po pierwsze rozpowszechniało wiedzę na temat roślin i możliwości ich wykorzystania, a po drugie zapewniało współpracę twórcami Flora Danica (wysyłano do królewskich botaników nieopisane jeszcze rośliny)[9].

Rzetelność informacji

Wszelkie informacje, zawarte we Flora Danica odzwierciedlają stan ówczesnej wiedzy - więc ze współczesnego punktu widzenia zawierają pewne błędy i nieścisłości. Wykonanie rycin na płytkach miedzianych umożliwiło szybką i szeroką publikację, ale ponieważ nośnik ten łatwo ulega mechanicznym uszkodzeniom, czego efektem są zarysowania widoczne na części ilustracji.

Inspiracje

Najbardziej znanym dziełem, zainspirowanym atlasem Flora Danica był królewski serwis obiadowy[1][7].

  1. a b c Flora Danica - zielnik i porcelana (pol.). [dostęp 2010-06-02].
  2. a b The Royal Library (ang.). [dostęp 2010-06-02].
  3. Flora Danica - dzieło Oświecenia (ang.). [dostęp 2010-06-25].
  4. tłumaczenie z prospektu emisyjnego "Flora Danica"
  5. a b History of Mycology (ang.). [dostęp 2010-06-02].
  6. a b Edytorzy Flora Danica (ang.). [dostęp 2010-06-25].
  7. a b Flora Danica - atlas i porcelana (ang.). [dostęp 2010-06-25].
  8. a b c d Założenia Flora Danica (ang.). [dostęp 2010-06-25].
  9. Popularyzowania Flora Danica (ang.). [dostęp 2010-06-25].

Linki zewnętrzne