GAZ-12 ZIM

{{{nazwa}}}
[[Plik:{{{zdjęcie}}}|240x240px|alt=Ilustracja|{{{opis zdjęcia}}}]]
{{{opis zdjęcia}}}
Inne nazwy {{{inne nazwy}}}
Producent {{{producent}}}
Projektant {{{projektant}}}
Zaprezentowany {{{premiera}}}
Okres produkcji {{{okres produkcji}}}
Miejsce produkcji {{{miejsce produkcji}}}
Poprzednik {{{poprzednik}}}
Następca {{{następca}}}
Dane techniczne
Segment {{{segment}}}
Typy nadwozia {{{typy nadwozia}}}
Silniki {{{silniki}}}
Skrzynia biegów {{{skrzynia biegów}}}
Rodzaj napędu {{{rodzaj napędu}}}
Długość {{{długość}}}
Szerokość {{{szerokość}}}
Wysokość {{{wysokość}}}
Rozstaw osi {{{rozstaw osi}}}
Masa własna {{{masa własna}}}
Zbiornik paliwa {{{zbiornik paliwa}}}
Liczba miejsc {{{liczba miejsc}}}
Test Euro NCAP [[Grafika:Crashtest-Stern {{{gwiazdki EuroNCAP}}}.svg|90px|{{{gwiazdki EuroNCAP}}} gwiazdek]]
Pojemność bagażnika {{{pojemność bagażnika}}}
Ładowność {{{ładowność}}}
Wyposażenie
dodatkowe
{{{wyposażenie dodatkowe}}}
Dane dodatkowe
Modele
bliźniacze
{{{modele bliźniacze}}}
Pokrewne {{{pokrewne}}}
Konkurencja {{{konkurencja}}}
ZIM-12 - tył pojazdu
ZIM-12 z boku
ZIM-12 z delegacją radziecką w NRD, 1957

GAZ-12 (ZIM-12)radziecki samochód osobowy wyższej klasy, produkowany w latach 1950-1960 przez Gorkowskie Zakłady Samochodowe (GAZ). Potocznie znany jako ZIM.

Historia i opis modelu

Główną przyczyną powstania samochodu była potrzeba zapewnienia odpowiedniego pojazdu służbowego dla funkcjonariuszy partii komunistycznej i władz państwowych średniego szczebla. Miał on w ten sposób wypełniać lukę między luksusowym ZiSem 110, zarezerwowanym dla wyższych władz, a popularnym modelem GAZ-M20 Pobieda. Zaprojektowanie samochodu władze przemysłu samochodowego zleciły zakładom GAZ wiosną 1948 roku, zakreślając termin 29 miesięcy[1]. Konstrukcja nowego samochodu służbowego wyższej klasy była wyrazem priorytetów radzieckiego przemysłu motoryzacyjnego pierwszych lat powojennych, który oprócz Pobiedy produkował dla zwykłej ludności jedynie małe samochody popularne Moskwicz 400-420.

Pomimo sugestii władz dotyczących skopiowania amerykańskich samochodów Buick, główny konstruktor zakładów GAZ, Andriej Lipgart, opracował w zakreślonym terminie oryginalny projekt. Nadwozie, podążające za amerykańską modą tego okresu, zaprojektował Lew Jeremiejew[2]. Do napędu wykorzystano sześciocylindrowy silnik rzędowy GAZ-12, będący zmodernizowaną odmianą silnika ciężarówki GAZ-51. Charakteryzował się się zwiększonym stopniem sprężania, aluminiową głowicą i podwójnym gaźnikiem[1][2]. Z powodu ograniczonej mocy silnika, konstruktorzy podejmowali starania obniżenia masy samochodu, czego efektem stało się zastosowanie bezramowej konstrukcji samonośnej – po raz pierwszy dla tak długiej limuzyny[1]. W układzie przeniesienia napędu zastosowano przekładnię hydrokinetyczną zapewniającą miękką i płynną pracę, szczególnie przy ruszaniu z miejsca. Maska silnika mogła być otwierana na lewo lub prawo lub zdejmowana w całości. Samochód miał we wnętrzu przednią i tylną kanapę, a między nimi dwa rozkładane siedzenia, zamontowane na przegrodzie. Przednie drzwi były zawieszone zostały na przedniej krawędzi (słupku A), tylne zaś na tylnej (słupku C)[1]. Dzięki hipoidalnej przekładni tylnego mostu, łamany wał napędowy mógł być poprowadzony nisko, przez co nie wymagał tunelu wystającego nad poziom podłogi[3]. Ze względu na dużą masę własną samochodu oraz zastosowanie kół z 15 calowymi felgami, zdecydowano się na użycie hamulców bębnowych z układem współbieżnych szczęk (Duplex) na obydwu osiach[4].

W celu przeprowadzenia testów i badań elementów układu jezdnego, napędowego oraz innych komponentów, które miały zostać wykorzystane w nowej limuzynie, w 1948 roku wykonano przedłużone o 50 cm egzemplarze modelu GAZ-M20 Pobieda[5]. Pojazdy te powstały poprzez przecięcie seryjnej Pobiedy na wysokości słupka B i wstawienie dodatkowego fragmentu nadwozia[5]. Przedłużone Pobiedy były pierwszymi prototypowymi samochodami stworzonymi w ramach programu opracowania ZIMa-12. Pierwszy prototyp został zaprezentowany w Gorki 7 listopada 1949 roku - na rocznicę rewolucji październikowej[2]. 15 lutego 1950 roku samochód zademonstrowano Stalinowi, uzyskano wówczas aprobatę władz[1]. Nowy model oceniono wysoko, a konstruktorzy A. Lipgart i N. Juszmanow otrzymali nagrody państwowe.

W latach 30. zakłady GAZ otrzymały imię Mołotowa, stąd wszystkie samochody osobowe nosiły oznaczenia liczbowe z literą M. W przypadku nowego samochodu wyższej klasy władze fabryki zdecydowały oznaczyć go skrótem ZIM-12 (Zawod imieni Mołotowa) przez analogię do ZIS (Zawod imieni Stalina). W 1957 roku roku jednak, w związku z odwilżą polityczną Chruszczowa, Mołotow wraz z innymi funkcjonariuszami stalinowskimi został odsunięty od władzy i odbierano różnym zakładom jego imię. Od tego roku samochód był oznaczany jako GAZ-12, zamieniono też napisy na kierownicy, atrapie chłodnicy czy kołpakach. Jednakże potocznie samochód wciąż znany był jako ZIM (nie było innych samochodów oznaczonych tym skrótem)[1].

Produkcja i wersje

Pierwsza partia seryjnych ZIM-12 została zbudowana 13 października 1950 roku. Prestiżowy samochód o ładnej linii szybko stał się "przedmiotem pożądania" urzędników, zwłaszcza niższych rangą, co było nawet przedmiotem satyrycznych felietonów w prasie[1]. Samochód w podstawowej wersji produkowany był do 1959 roku. Zastąpił go wówczas GAZ-13 Czajka, chociaż już nie wszystkim państwowym użytkownikom ZIM-ów przysługiwały nieco bardziej luksusowe Czajki[1] – większość musiała przesiąść się na mniejsze Wołgi. Ciekawostką było, że ZIM jako jedyny z radzieckich samochodów luksusowych, był dostępny w wolnej sprzedaży dla użytkowników prywatnych. Co więcej, mimo reglamentacji rynku samochodów prywatnych w ZSRR od połowy lat 50., ZIM-a można było kupić bez kolejek. Jako samochód prywatny cieszył się jednak małą popularnością, głównie z powodu wysokiej ceny (40 000 rubli, w porównaniu z ceną Pobiedy 16 000 rubli)[6]. W większej liczbie na rynek prywatny trafiły później używane samochody, wyprzedawane przez urzędy. Zdecydowana większość samochodów wersji podstawowej była lakierowana na czarno[1].

Oprócz podstawowej wersji, produkowano wariant taksówki ZIM-12A, który większe zastosowanie znalazł w komunikacji międzymiastowej. Oprócz wyposażenia w taksometr i innego wykończenia wnętrza, lakierowane były na kolor szary, z bocznymi paskami z szachownic. W latach 1951-1960 była produkowana także karetka ZIM-12B, o takim samym nadwoziu – nosze wsuwane były przez bagażnik, a obok nich po prawej stronie były dwa rozkładane siedzenia[1]. Za fotelami kierowcy i pasażera była w tej wersji przegroda. Samochód był wyposażony w reflektor z podświetlanym czerwonym krzyżem na dachu oraz reflektor-szperacz, nadwozie lakierowano na kolor jasnobeżowy lub biały. Część samochodów podstawowego modelu była później przerabiana na karetki lub taksówki[2]. Dwa prototypy wykonano w wersji faeton (kabriolet), lecz z powodu małej sztywności nadwozia, nie trafiła ona do produkcji. Niektóre ZIM-y przerabiano na drezyny wąskotorowe. Zbudowano łącznie 21 527 egzemplarzy samochodu[1][7].

Dane techniczne

Główne źródło:[1]
  • Nadwozie: samonośne, stalowe, 4-drzwiowe, 6-miejscowe (faktycznie mieściło się 7 osób)
  • Długość/szerokość/wysokość: 5530 / 1900 / 1660 mm
  • Rozstaw osi: 3200 mm
  • Rozstaw kół przednich/tylnych: 1460 / 1500 mm
  • Szerokość kanapy z przodu/tyłu: 1400 / 1490 mm
  • Masa własna: 1940 kg
  • Masa całkowita: 2390 kg (6 pasażerów)
  • Prześwit pod osiami: 200 mm
  • Silnik: GAZ-12 - gaźnikowy, 4-suwowy, 6-cylindrowy rzędowy, chłodzony cieczą, umieszczony podłużnie z przodu, napędzający koła tylne
  • Pojemność skokowa: 3480 cm³
  • Średnica cylindra x skok tłoka: 82 x 110 mm
  • Moc maksymalna: 90 KM przy 3600 obr/min
  • Stopień sprężania: 6,7:1
  • Kolejność zapłonu: 1-5-3-6-2-4[7]
  • Maksymalny moment obrotowy: 211 Nm przy 1600-1800 obr/min. (21,5 kgf • m)[3]
  • Gaźnik: podwójny K-21 - dolnossący[7]
  • Skrzynia przekładniowa mechaniczna 3-biegowa, z dźwignią na kolumnie kierownicy
  • Sprzęgło: suche jednotarczowe[7]
  • Przełożenia[7]:
    • I bieg: 3,115:1
    • II bieg: 1,772:1
    • III bieg: 1,000:1
    • Wsteczny: 4,005:1 (3:738:1 od końca 1951)
    • Tylny most: 4,55:1
  • Pojemność zbiornika paliwa: 80 l[3]
  • Pojemność układu chłodzenia: 13 l
  • Zawieszenie przednie: niezależne, poprzeczne wahacze resorowane sprężynami, hydrauliczne amortyzatory ramieniowe podwójnego działania
  • Zawieszenie tylne: zależne, sztywna oś na podłużnych resorach półeliptycznych, hydrauliczne amortyzatory ramieniowe podwójnego działania
  • Hamulce: przednie i tylne bębnowe, hydrauliczne; hamulec ręczny mechaniczny na koła tylne
  • Ogumienie o wymiarach: 7,00x15"
  • Promień skrętu: 7,4 m[7]
  • Prędkość maksymalna: 120 km/h
  • Zużycie paliwa: 15,5 l/100 km przy 50-60 km/h
  • Przyspieszenie 0-80 km/h: 37 s
  1. a b c d e f g h i j k l ZIM-12, Awtolegiendy SSSR Nr. 3
  2. a b c d GAZ-12B..., s.11-13
  3. a b c Ju. Dołmatowskij, I. Triepienienkow, Traktory i awtomobili, Moskwa, 1957, s.129-132 (ros.)
  4. Mieżdu Pobiedoj i ZISom (ros.). Modielist-Konstruktor. [dostęp 18 grudnia 2010].
  5. a b Pobieda - prototip ZIMa (ros.). gaz20.spb.ru. [dostęp 18 grudnia 2010].
  6. Igor Girszowicz, Poczemu ja jezżu po dowieriennosti w: Igruszki Dla Bolszych, nr 22/2003, s.44

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

  • Lew M. Szugurow, Awtomobili Rossii i SSSR. Cz.1, Moskwa, 1993, s. 195-197 (ros.)
  • ZIM-12, Awtoliegiendy SSSR Nr.3, DeAgostini, 2009, ISSN 2071-095X, (ros.)
  • GAZ-12B skoraja pomoszcz, Awtomobil Na Służbie, No.1, DeAgostini, 2010, ISBN 978-5-9774-0418-1, (ros.)

Szablon:Bibliografia stop