Hala Mała Łąka

Szablon:PropozycjaDobregoArtykułu

Żółty szlak prowadzący dnem Doliny Małej Łąki – dolna część Wielkiej Polany
Żółty szlak prowadzący dnem Doliny Małej Łąki – górna część Wielkiej Polany stopniowo zarastająca lasem

Hala Mała Łąka lub po prostu Mała Łąka – dawna hala pasterska na Dolinie Małej Łąki w Tatrach Zachodnich, na którą górale mówili Małałąka, ku Małołące. Nieznane jest pochodzenie tej nazwy, być może nazwa jest żartobliwa, przekorna, ponieważ główna polana hali – Wielka Polana Małołącka – jest w istocie jedną z największych polan w Tatrach. Na polanie tej stały niegdyś zabudowania pasterskie. Bronisław Gustawicz w 1885 pisał: „Szopy na siano, obory dla krów i szałasy nadają Małej Łące pozór małej osady pośród Tatr[1]. Oprócz Wielkiej Polany istniała jeszcze poniżej Przełęczy w Grzybowcu dużo mniejsza Mała Polanka, zaznaczana dziś jeszcze na niektórych mapach[2].

Hala zajmowała środkową i górną część doliny Małej Łąki, sięgając pasterskimi obszarami po szczyty Giewontu, Kopy Kondrackiej i Małołączniaka[3][4]. Ogólna jej powierzchnia przed przejęciem przez TPN wynosiła 248,14 ha, z tego pastwiska stanowiły 15,3 ha, halizny 15,0 ha, nieużytki 101,56 ha, lasy 36,28 ha, kosodrzewina 80 ha. Dodatkowa powierzchnia serwitutów w lasach państwowych wynosiła 129,79 ha. W 1960 wypas na tej hali (przeliczony w owcach) wynosił 550 szt.[5]

Najstarsze znane dokumenty wspominają o tej hali już w XVI w., kiedy dzierżawcą dóbr szaflarskich i nowotarskich był Jan Pieniążek. On to w 1593 dał „Małą łąkę” Krzysztofowi Stochowi, sołtysowi wsi Pieniążkowice. W 1701 nabyli ją Budzowie ze wsi Groń. Z czasem w wyniku podziałów majątkowych przy dziedziczeniu stała się ona współwłasnością licznych rodów góralskich, głównie z Gronia i Murzasichla[3] (w latach 60. XX w. miała 22 właścicieli[1]).

Wielka Polana jest jedną z najżyźniejszych polan tatrzańskich. Powstała na terenie dawnego jeziora polodowcowego, które z czasem zapełnione zostało kilkoma stożkami napływowymi. Grubość osadów dennych sięga 65 m. Polana była koszona, siano zwożono zimą na saniach[1]. Wypas natomiast odbywał się na zboczach otaczających dolinę, w żlebach, na haliznach, w lesie i w górnych piętrach doliny – Niżniej i Wyżniej Świstówce. Na początku XX w. liczba wypasanych tutaj owiec przekroczyła możliwości wypasowe tej hali. Nadmierny wypas płoszył żyjące tu świstaki, niszczył bogatą roślinność alpejską porastającą masyw Czerwonych Wierchów i spowodował silną erozję wschodnich zboczy doliny[5]. Wypas trwał do lat 1961-64, kiedy to TPN w wyniku wykupów lub wywłaszczeń przejął od górali teren całej hali[1]. Po zniesieniu pasterstwa zerodowane zbocza zregenerowały się, a bezleśne obszary hali, w tym również Wielka Polana stopniowo zarastają lasem.

Szlaki turystyczne

Na terenie hali znajduje się skrzyżowanie szlaków turystycznych[2].

szlak turystyczny żółty – żółty prowadzący Doliną Małej Łąki na Przełęcz Kondracką (1 godz. 50 min, ↓ 1 godz. 20 min) i dalej na szczyt Kopy Kondrackiej
szlak turystyczny żółty – żółty w dół Doliny Małej Łąki do gajówki nieopodal przysiółka Gronik (45 min, ↑ 55 min)
szlak turystyczny czarny – znakowana czarno Ścieżka nad Reglami z Doliny Kościeliskiej przez Przysłop Miętusi (1 godz. 05 min)
szlak turystyczny czarny – znakowana czarno Ścieżka nad Reglami, prowadząca przez Przełęcz w Grzybowcu na Polanę Strążyską (1 godz.)

Zobacz też

  1. a b c d Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XIII. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2003. ISBN 83-915859-1-3.
  2. a b Tatry. Zakopane i okolice. Mapa w skali 1:27 000. Warszawa: ExpressMap Polska, 2005. ISBN 83-88112-35-X.
  3. a b Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka Encyklopedia Tatrzańska. Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  4. Tatry Zachodnie. Mapa turystyczna 1: 20 000. Warszawa: Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 2005/06. ISBN 83-7329-645-X.
  5. a b Władysław Szafer: Tatrzański Park Narodowy. Zakład Ochrony Przyrody PAN, 1962.
Obszary dawnej Hali Mała Łąka