Hanami


Przyjęcia hanami na Zamku Himeji.

Hanami (jap. 花見, dosł. „oglądanie kwiatów”) – tradycyjny japoński zwyczaj podziwiania urody kwiatów, w szczególności kwiatów ozdobnych wiśni piłkowanych (Cerasus serrulata) (Szablon:Jap. 桜 lub 櫻, sakura). Hanami praktykowane jest od kilkuset lat i nadal cieszy się w Japonii sporą popularnością. Kwitnienie wiśni trwa od jednego do dwóch tygodni, zazwyczaj w marcu lub kwietniu, jest relacjonowane przez media i wyczekiwane przez większość Japończyków.

Pełnia kwitnienia (jap. 満開, mankai) następuje zazwyczaj tydzień po otwarciu pierwszych kwiatów (開花 kaika). Po kolejnym tygodniu drzewa zaczynają powoli przekwitać[1]. W Japonii funkcjonuje również wcześniejsza, bardziej starożytna forma hanami, popularna wśród starszych osób, w której obiektem podziwu są kwiaty śliwy (jap. 梅, ume). Ceremonie te mają spokojniejszy charakter niż często hałaśliwe i zatłoczone imprezy pory kwitnienia wiśni.

Do słowa hanami dodaje się często prefiks honoryfikatywny (o, お), co tworzy słowo o-hanami (お花見).[2].

Historia

Ilustracja ukiyo-e do Genji monogatari, autorstwa Kunisady (1852).

Zwyczaj hanami ma kilkaset lat. Najstarsze jego formy pojawiły się w okresie Nara (710-784), a jego źródła można doszukiwać się dworskim zwyczaju hana-no-en (花宴, dosł. „uczta kwiatowa”), powstałym pod wpływem dworskiej kultury Chin okresu Dynastii Tang[3] oraz w istniejącej przynajmniej od VIII w. religijnej ceremonii oddawania czci bóstwom rezydującym w drzewach sakury. Rozróżnienie między dworskim zwyczajem a ceremonią religijną pojawia się jeszcze w XIV w., a wspomina o nim Yoshida Kenkō w swoich Zapiskach dla zabicia czasu, powstałych w okresie od 1330 do 1332 r[4]

Początkowo obiektem podziwu był kwiat moreli japońskiej (Prunus mume). W okresie Heian (794-1185), większą popularność zaczęły zdobywać kwiaty wiśni (sakury). Zwyczaj ten został spopularyzowany przez cesarza Sagę (嵯峨天皇 Saga-tennō, 786-842), który pod kwitnącymi drzewami wiśni w cesarskiej siedzibie w Kioto wydawał przyjęcia połączone z oglądaniem kwiatów i piciem sake[5]. Uważa się, że w ten sposób zapoczątkował praktykowane hanami w postaci zbliżonej do dzisiejszej. Również w okresie Heian pojawiła się poezja opisująca urodę delikatnych kwiatów, które były postrzegane jako metafora samego życia – krótkotrwałe piękno; uznawanie życia za coś „tymczasowego” było i jest bardzo popularne w kulturze japońskiej. Do dzisiaj kwiaty wiśni są jednym z kulturalnych symboli Japonii[6].

Cquote1.png Gdyby na tym świecie nie było kwiatów wiśni
Jakże spokojne byłyby nasze serca na wiosnę.
Cquote2.png

Hanami ma również korzenie w obrzędzie mającym na celu wywróżenie zbiorów i otwierającym porę sadzenia ryżu. Jego uczestnicy składali ofiary u korzeni drzewa, a po ceremonii brali udział w przyjęciu; wierzono, że wraz z pojawieniem się kwiatów wiśni, w drzewo wstępuje Sagami, górskie bóstwo, oznajmiające rozpoczęcie sadzenia ryżu[4]

Genji monogatari, japońska powieść powstała w XI w. (szczyt okresu Heian) była pierwszym utworem literackim, w którym pojawiło się określenie „podziwiania kwiatów wiśni” (rozdział 8, 花宴, Hana no En, Pod kwiatami wiśni)[8] . W późniejszej poezji haiku i tanka, „kwiaty” zawsze oznaczały „kwiaty wiśni”, a terminy hanami i kwiatowa uczta używane były wyłącznie w odniesieniu do „oglądania kwiatów wiśni”. Początkowo, zwyczaj hanami praktykowany był jedynie na cesarskim dworze, jednak w okresie Azuchi Momoyama (1568-1600) rozpowszechnił się wśród samurajów. Toyotomi Hideyoshi (1536-1598) wydawał wielkie przyjęcia hanami w Yoshino i Daigo, co znacznie przyczyniło się do popularności zwyczaju w Japonii[9]. Niedługo później, wśród chłopstwa pojawił się zwyczaj odwiedzania pobliskich gór i spożywania obiadów pod kwitnącymi tam wiśniami, określany mianem „wiosennej wycieczki w góry”. Połączył się on ze zwyczajem praktykowanym wśród szlachty, dając początek współczesnej, „miejskiej” wersji hanami. W okresie Edo (1600-1867) hanami rozpowszechniło się w całym społeczeństwie japońskim, po części dzięki shōgunowi Tokugawie Yoshimune, który dla rozwoju handlu stworzył wiśniowe sady na przedmieściach Edo[10][11][4].

Obecnie

Hanami w parku Ueno w Tokio.

W Japonii tradycja hanami jest nadal żywa. W okresie kwitnienia wiśni tysiące ludzi zapełnia parki, bawiąc się pod ukwieconymi drzewami, przy czym niekiedy zabawa przeciąga się do późnych godzin nocnych. Dla ponad połowy terytorium Japonii dzień kwitnięcia wiśni zbiega się z początkiem roku szkolnego oraz roku podatkowego, w związku z czym uroczystości otwarcia często rozpoczynają się od hanami. Najlepsze miejsca w parkach zajmowane są na kilka godzin, a niekiedy nawet na kilka dni przed samym wydarzeniem. W miastach takich jak Tokio popularne są nocne zabawy pod drzewami wiśni (yozakura, 夜ノ桜,, dosłownie „nocna sakura”), niekiedy, jak np. w tokijskim parku Ueno, przy świetle papierowych lampionów.

Prognoza hanami na 2006 r., z przewidywanymi datami kwitnienia. Cyfry oznaczają daty (np. 3.22 oznacza 22 marca). Na ilustracji widoczne jest przesuwanie się „frontu płatków wiśni” z południa na północ.

Prognoza kwitnienia (桜前線, sakurazensen, dosł. „front płatków wiśni”) ogłaszana jest co roku przez Japońską Agencję Meteorologiczną i z uwagą śledzona przez osoby planujące hanami. Pierwsze wiśnie kwitną na subtropikalnej wyspie Okinawa; na wysuniętej najbardziej na północ wyspie Hokkaido kwitną dużo później. W większości wielkich miast, jak Tokio, Kioto czy Osaka, pora kwitnienia wiśni przypada na przełom marca i kwietnia. Tak telewizja, jak i gazety, uważnie śledzą „front płatków wiśni”, w miarę jak przesuwa się on z południa na północ[12].

Świętowanie hanami wiąże się ze spożywaniem tradycyjnych japońskich potraw takich jak dango (kulki ryżowe), powszechnie pije się też sake. Japońskie przysłowie „raczej dango niż kwiaty” (花より団子, hana yori dango) dotyczy osób, które wolą ucztować niż podziwiać wiśnie. Inne popularne powiedzenie związane z hanami – " Ciała zmarłych pochowane są pod drzewami wiśni " (jap. 桜の樹の下には屍体が埋まっている! Sakura no ki no shita ni wa shitai ga umatte iru!) pochodzi z pierwszego wersu opowiadania Motojiro Kajiego „Pod drzewami wiśni” z 1925 r[13][14].

Najpopularniejsze miejsca oglądania

  • W Tokio: Park Ueno, Shinjuku gyoen, Chidorigafuchi, Park Sumida, Cmentarz Aoyama, Koishikawa korakuen, Inokashira,
  • W Kioto: Maruyama, Świątynia Heian, Arashiyama, Kamogawa, Świątynia Daigoji, Góra Orashi,
  • W Osace: Park wokół Mennicy Japońskiej, Park przy Zamku Osaka,

Poza Japonią

Zwyczaj hanami w ograniczonym stopniu jest do dzisiaj kultywowany w Korei, na Filipinach i w Chinach[16]. W ostatnich latach stał się popularny również w innych krajach, m.in. w Stanach Zjednoczonych. W 1912 r. Japonia podarowała Stanom Zjednoczonym 3000 drzew wiśniowych jako dar przyjaźni pomiędzy narodami. Drzewa te, wraz z kolejnymi 3800 z 1956 r., posadzone zostały w Dystrykcie Kolumbii, gdzie co roku odbywa się Narodowy Festiwal Kwiatów Wiśni (ang. National Cherry Blossom Festival)[17]. Do zwyczaju hanami nawiązuje tak tytułem, jak i treścią niemiecki film z 2008 r. Kirschblüten – Hanami w reżyserii Doris Dörrie, nagrodzony m.in. złotą nagrodą Niemieckiej Akademii Filmowej[18].

Galeria

  1. A beginner's guide to Hanami. Japan-guide.com. [dostęp 15 września 2007].
  2. Paul Varley: Japanese Culture. Wyd. 4. University of Hawaii Press, 2000, s. 73. ISBN 978-0-82482-152-4. (ang.)
  3. Paul Varley: Japanese Culture. Wyd. 4. University of Hawaii Press, 2000, s. 73-74. ISBN 978-0-82482-152-4. (ang.)
  4. a b c Seasonal Calendar of April (ang.). Bite Japan. [dostęp 20 grudnia 2008].
  5. Paul Varley: Japanese Culture. Wyd. 4th. 2000, s. 75-78. ISBN 978-0-82482-152-4. (ang.)
  6. Gempei Akasegawa: Sennin no sakura, zokujin no sakura: Nippon kaibo kiko. JTB Nihon Kotsu Kosha Shuppan Jigyokyoku, 2000. ISBN 978-4-53301-983-8. (jap.)
  7. Cherry Blossom Viewing. Japan Mint. [dostęp 14 września 2007].
  8. Murasaki Shikibu: Genji monogatari. Penguin Classics, 2006, s. 86-87. ISBN 0-1430-3949-0. (ang.)
  9. Paul Varley: Japanese Culture. Wyd. 4. University of Hawaii Press, 2000, s. 75-79. ISBN 978-0-82482-152-4. (ang.)
  10. MIT Japanese: Culture notes – Ohanami. Massachusetts Institute of Technology. [dostęp 17 września 2007].
  11. Paul Varley: Japanese Culture. Wyd. 4. 2000, s. 79-80. ISBN 978-0-82482-152-4. (ang.)
  12. Gempei Akasegawa: Sennin no sakura, zokujin no sakura: Nippon kaibo kiko. JTB Nihon Kotsu Kosha Shuppan Jigyokyoku, 2000. ISBN 978-4-53301-983-8. (jap.)
  13. Cyber Sakura Watching. Osaka Seikei University, Kyoto, Japan. [dostęp 17 września 2007].
  14. Van C. Gessel, Matsumoto, Tomone: The Showa Anthology: Modern Japanese Short Stories. Kodansha International, 1993, s. 24. ISBN 4-7700-1708-1. (ang.)
  15. Popular Hanami Spots (ang.). W: Travel [on-line]. japan-guide.com. [dostęp 2009-01-04].
  16. Spring flower festival events (ang.). Seoul Metropolitan Government. [dostęp 18 września 2007].
  17. oficjalna strona National Cherry Blossom Festival (ang.). [dostęp 20 grudnia 2008].
  18. Kirschblüten – Hanami (ang.). IMDb. [dostęp 22 grudnia 2008].

Szablon:Link FA