Hassan Konopacki

Hassan Konopacki
Гасан Канапацкі
Ilustracja
Hassan Konopacki w polskim mundurze
Data i miejsce urodzenia 25 lutego 1879
Mińsk, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 11 maja 1953
Bydgoszcz, Polska
Dowódca białoruskich oddziałów w Wojsku Polskim, członek Białoruskiej Komisji Wojskowej
Okres od 22 października 1919
do 9 lub 17 kwietnia 1920
Poprzednik stanowisko utworzone
Wiceprzewodniczący Tymczasowej Białoruskiej Rady
Okres od 21 września 1924
do kwietnia 1925
Poprzednik stanowisko utworzone
Odznaczenia
Order św. Anny (Imperium Rosyjskie) Order św. Anny II stopnia (Imperium Rosyjskie) Order św. Stanisława (Imperium Rosyjskie) Order św. Stanisława II stopnia (Imperium Rosyjskie) Order św. Włodzimierza IV stopnia (Imperium Rosyjskie)

Hassan Konopacki (biał. Гасан Амуратавіч Канапацкі, Hasan Amuratawicz Kanapacki; ur. 25 lutego 1879 w Mińsku, zm. 11 maja 1953) – białoruski, rosyjski i polski wojskowy, polityk i dziennikarz narodowości tatarskiej, blisko związany z białoruskim ruchem narodowym; pułkownik artylerii, uczestnik wojny japońsko-rosyjskiej 1904–1905 i I wojny światowej po stronie Rosji; w latach 1919–1920 dowódca białoruskich oddziałów wojskowych walczących po stronie Polski w wojnie polsko-bolszewickiej, członek Białoruskiej Komisji Wojskowej; w okresie międzywojennym polityk i dziennikarz białoruskiej mniejszości narodowej w II Rzeczypospolitej; zwolennik budowy państwa białoruskiego we współpracy i z pomocą Polski.

Biografia

Młodość i służba w wojsku rosyjskim

Urodził się 25 lutego 1879 roku w Mińsku, w Imperium Rosyjskim, w muzułmańskiej tatarskiej rodzinie szlacheckiej. Ukończył Połocki Korpus Kadetów i w 1897 roku Petersburską Szkołę Artyleryjską im. Konstantego[1][2]. Podjął służbę wojskową w stopniu podporucznika w szeregach Armii Imperium Rosyjskiego. W 1904 roku został wysłany do obwodu zabajkalskiego, gdzie tworzona była I Syberyjska Brygada Artyleryjska. Został tam mianowany starszym oficerem 1 baterii[2]. W latach 1904–1905 brał udział w wojnie rosyjsko-japońskiej[1][2]. W bitwie pod Liaoyang w sierpniu 1904 roku został ranny. W 1906 roku jego brygada przeniosła się do Nerczyńska. Będąc oficerem 1. baterii pełnił szereg funkcji: członka Sądu Honorowego, członka Komisji Pożyczkowego Kapitału Oficerskiego, kierownika biblioteki oficerskiej. W 1909 roku został awansowany do stopnia kapitana. Zmienił miejsce pobytu z Nerczyńska na Błagowieszczeńsk nad Amurem, gdzie formować, a następnie dowodził 2. baterią 10. Syberyjskiej Brygady Artylerii Polowej. 8 września 1912 roku został odkomenderowany do Chabarowska w celu ćwiczenia rekrutów. Stamtąd na własną prośbę 13 października 1912 roku przeniósł się do 3. Brygady Artylerii Polowej do Kaługi. 18 lipca 1914 roku został mianowany dowódcą 5. baterii 57. Brygady Artylerii Polowej[3].

Hassan Konopacki brał udział w I wojnie światowej[1]. Po 30 lipca 1914 roku został dowódcą 1. parku 57. Brygady Artylerii Polowej. 10 listopada 1916 roku mianowano go na dowódcę 6. baterii 69. Brygady Artylerii Polowej Frontu Zachodniego. Awansował do stopnia podpułkownika. 23 stycznia 1917 roku objął dowództwo nad 69. Brygadą Artylerii Polowej. 6 listopada 1917 roku awansował na pułkownika. W czasie walk na froncie został porażony gazami bojowymi, w związku z czym przeniesiono go do Mińska na tyłowy punkt ewakuacyjny. 10 maja 1918 roku w związku z reformowaniem 69. Brygady Artylerii Polowej przekazał dokumenty i finanse Moskiewskiemu Obwodowemu Komisariatowi Spraw Wojskowych[4].

Działalność w białoruskim ruchu narodowym

Będąc w Mińsku Hassan Konopacki związał się ze środowiskiem działaczy białoruskiego ruchu narodowego. Po zajęciu tego miasta w połowie 1919 roku przez Wojsko Polskie stał się zwolennikiem budowy państwa białoruskiego z pomocą II Rzeczypospolitej. Wchodził w skład białoruskiej delegacji, która spotkała się z Józefem Piłsudskim, zwracając się do niego z prośbą o zgodę na tworzenie białoruskiego wojska. Został członkiem Białoruskiej Komisji Wojskowej (BKW), najpierw jako kierownik wydziału wojskowego, a później komisji organizacyjnej[5]. 22 października 1919 roku dekretem Józefa Piłsudskiego został mianowany dowódcą białoruskich oddziałów wojskowych walczących po stronie Polski w wojnie polsko-bolszewickiej, a także zatwierdzony jako członek Białoruskiej Komisji Wojskowej[1][6].

Jako priorytet podczas tworzenia białoruskich oddziałów Hassan Konopacki uważał przygotowanie kadr oficerskich i podoficerskich poprzez skierowanie ich na powtórne kursy oficerskie i kursy białorusoznawstwa, szczególnie w zakresie języka białoruskiego i przetłumaczonej nań terminologii wojskowej[6]. Wraz z Pawłem Aleksiukiem i Alaksandrem Pruszynskim uczestniczył w rozmowach z polskimi władzami wojskowymi, w wyniku których w marcu 1920 roku otwarto 9-miesięczne kursy w Szkole Podchorążych w Warszawie i 3-miesięczne w Szkole Podoficerskiej w Ostrowi dla 100–120 Białorusinów. 17 kwietnia 1920 roku poinformował władze polskie i BKW o rezygnacji ze stanowiska dowódcy oddziałów białoruskich, argumentując decyzję złym stanem zdrowia. Zdaniem historyk Heleny Głogowskiej prawdziwą przyczyną dymisji były nieporozumienia między Hassanem Konopackim i politycznymi członkami BKW, którzy zarzucali mu nieudolność oraz błędną politykę personalną[7] (według innego źródła rezygnacja miała miejsce 9 kwietnia[1]).

Od lata 1920 roku mieszkał w Wilnie, gdzie kontynuował działalność w białoruskim ruchu narodowym[1]. Pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego Rady Starszych Białoruskiego Kółka Muzyczno-Dramatycznego i sekretarza Białoruskiego Zgromadzenia Obywatelskiego (BZO). Po rozłamie w BZO 21 września 1924 roku był wiceprzewodniczącym nowo utworzonej Tymczasowej Białoruskiej Rady (TBR)[a]. Skupiała ona zwolenników lojalnej współpracy z Polską, występując przeciwko Białoruskiemu Klubowi Poselskiemu i innym białoruskim organizacjom stojącym w opozycji do państwa polskiego. W kwietniu 1925 roku Hassan Konopacki wraz z J. Bekiszem i A. Łappo-Starzenieckim opuścił TBR, zarzucając na łamach prasy jej przewodniczącemu awanturnictwo, samowolę i zaniechanie walki o prawa Białorusinów. W odpowiedzi TBR stwierdzała, że żadnych wewnętrznych rozbieżności, czy to o pryncypialnym, czy to o taktycznym charakterze w Radzie nie było; były tylko nieporozumienia personalne, nie mające nic wspólnego z ideologią. Jednocześnie TBR zarzucała Hassanowi Konopackiemu, który wówczas pełnił funkcję strażnika skarbnika w organizacji, brak sprawozdania finansowego[8].

Hassan Konopacki wchodził w skład towarzystwa „Białoruska Chatka” w Wilnie[1]. W zorganizowanym przez TBR zjeździe Zachodniej Białorusi 26–28 czerwca 1926 roku, uczestniczył jako przedstawiciel Towarzystwa „Praswieta” (pol. „Oświata”)[9]. Od 27 listopada 1927 roku do 2 kwietnia 1928 roku pracował jako szef redakcji czasopisma „Biełaruski radny[1].

W czasie II wojny światowej współpracował z gazetą „Biełaruski hołas” w Wilnie, która popierała politykę niemieckich władz okupacyjnych. Był przewodniczącym komitetu rodzicielskiego Gimnazjum Białoruskiego w Wilnie[1]. W 1946 roku, w ramach akcji przesiedleńczej Polaków w nowe granice Polski, przeprowadził się wraz z żoną Heleną, córką Tamarą i synem Maciejem do Bydgoszczy. Tam zmarł 11 maja 1953 roku[10].

Oceny

Historyk Helena Głogowska, oceniając działalność polityczną Hassana Konopackiego w okresie II Rzeczypospolitej, określiła go jako działacza białoruskiego lojalnego wobec państwa polskiego. Jego znaczenie w historii oceniła następująco[10]:

Hassan Konopacki nie był ani wybitnym dowódcą, ani też działaczem politycznym pierwszej wielkości. Tym niemniej, jego udział w białoruskim ruchu narodowym jest widomym dowodem tego, iż nie tylko Białorusini gotowi byli walczyć o niepodległą Białoruś.

Odznaczenia

  1. Drugim wiceprzewodniczącym był Wsiewołod Pawlukiewicz.
  1. a b c d e f g h i Encykłapiedyja... s. 82.
  2. a b c d e Hassan... . s. 162. 
  3. Hassan... . s. 162−163. 
  4. a b c d Hassan... . s. 163. 
  5. Hassan... . s. 163−164. 
  6. a b Hassan... . s. 164. 
  7. Hassan... . s. 165. 
  8. Hassan... . s. 165−166. 
  9. Hassan... . s. 167. 
  10. a b Hassan... . s. 168. 

Bibliografia