Hawker Sea Hawk

Hawker Sea Hawk
Ilustracja
Hawker Sea Hawk FGA.6
Dane podstawowe
Państwo  Wielka Brytania
Producent Hawker Siddeley
Typ pokładowy samolot myśliwsko-bombowy
Konstrukcja metalowa
Załoga 1
Dane techniczne
Napęd 1 silnik turboodrzutowy Rolls-Royce Nene 101 lub 103
Ciąg 2268 kg (Mk.1 - 4)
2359 kg (Mk.5 - 6)
Wymiary
Rozpiętość 11,89 m
Długość 12,09 m
Wysokość 2,64 m
Powierzchnia nośna 25,83 m²
Masa
Własna 4672 kg
Startowa 6895 kg
Paliwa 1796 l
Osiągi
Prędkość maks. 945 km/h (Mk.6)
Pułap praktyczny 13 565 m
Zasięg 1287 km (dodatkowe zbiorniki paliwa)
Dane operacyjne
Uzbrojenie
4 działka 20 mm
2 bomby o masie do 227 kg lub
wyrzutnie 20 niekierowanych pocisków rakietowych 76 mm
Użytkownicy
Wielka Brytania, Indie, Holandia, RFN

Hawker Sea Hawkbrytyjski odrzutowy pokładowy samolot myśliwsko-bombowy z lat 50., skonstruowany w wytwórni Hawker Siddeley.

Historia

Firma Hawker, będąca jednym z głównych producentów myśliwców brytyjskich z czasów II wojny światowej, rozpoczęła projektowanie swojego pierwszego myśliwca odrzutowego jeszcze pod koniec wojny, z własnej inicjatywy. Początkowo za punkt wyjścia wzięto klasyczny myśliwiec Hawker Sea Fury, tworząc w listopadzie 1944 projekt P.1035, z takimi samymi eliptycznymi skrzydłami, kabiną wysuniętą do przodu i silnikiem pośrodku kadłuba z bocznymi chwytami powietrza i długą dyszą wylotową pod usterzeniem[1]. Nie wyszedł on poza stadium projektu, lecz został następnie przeprojektowany pod oznaczeniem P.1040. Napęd nadal stanowił pojedynczy silnik turboodrzutowy ze sprężarką odśrodkową Rolls-Royce Nene, umieszczony pośrodku kadłuba, z dwoma chwytami powietrza u nasady skrzydeł, lecz nietypowo rozwiązano dyszę wylotową – rozdwajającą się po obu bokach kadłuba, w przykadłubowej części krawędzi spływu skrzydeł. Uniknięto przez to strat energii w długiej dyszy[2]. Umożliwiło to także zastosowanie wydłużonego kadłuba za silnikiem odrzutowym, mieszczącego zbiorniki paliwa, co z kolei pozwoliło na zastosowanie cieńszych skrzydeł pozbawionych zbiorników[1]. Skrzydła o obrysie eliptycznym zostały zastąpione przez proste trapezowe. Zastosowano też, po raz pierwszy w konstrukcjach Hawkera, trójkołowe podwozie[1].

Samolot był przewidywany jako myśliwiec przechwytujący dla lotnictwa brytyjskiego (Royal Air Force)[3], które jednak ostatecznie nie wyraziło nim zainteresowania, w obliczu zbliżającego się końca wojny i posiadania myśliwców odrzutowych Gloster Meteor i de Havilland Vampire. W styczniu 1946 Hawker zaproponował samolot jako myśliwiec pokładowy dla lotnictwa marynarki wojennej (Fleet Air Arm). Sztab Morski dostrzegł potencjał samolotu i zlecił budowę prototypu P.1040, dwóch dalszych w wersji morskiej według specyfikacji N.7/46 z maja 1946, oraz płatowca do prób statycznych[4]. Prototyp P.1040 (nr VP401) został oblatany 2 września 1947[4].

Prototyp wersji morskiej (VP413), uzbrojony i wyposażony m.in. w składane skrzydła i hak do lądowania, został oblatany 3 września 1948, a w kwietniu 1949 rozpoczęto jego próby na lotniskowcu HMS "Illustrious"[5]. Na skutek prób zwiększono rozpiętość o 76,2 cm[5]. Pierwszy prototyp VP401 został w listopadzie 1950 przebudowany dla eksperymentów z pomocniczym silnikiem rakietowym AS Snarler w ogonie, dla przyspieszenia wznoszenia, otrzymując nowe oznaczenie projektu P.1072[6].

Produkcja seryjna i wersje

22 listopada 1949 Marynarka zamówiła pierwsze 151 samolotów, które zgodnie z tradycją nazewnictwa myśliwców lądowych adaptowanych dla lotnictwa morskiego, otrzymały nazwę Sea Hawk (pol. morski jastrząb)[5]. Pierwszym modelem produkcyjnym był Sea Hawk F.Mk 1 (w skrócie F.1, gdzie F oznaczało fighter - myśliwiec, a Mk - mark - model). Ich wdrożenie do produkcji jednak się przeciągało, zwłaszcza, że priorytetowym projektem Hawkera był w tym czasie Hawker Hunter. Pierwszy produkcyjny Sea Hawk wzleciał 14 listopada 1951, kolejny w lutym[7]. Cześć samolotów pierwszej serii została jednak użyta do różnych prób i do służby weszły one dopiero w 1953[8].

Z uwagi na przeciążenie macierzystych zakładów produkcją i rozwojem samolotu Hunter, jedynie 35 samolotów Sea Hawk zostało zbudowanych w zakładach Hawkera w Kingston, a produkcja i rozwój Sea Hawka została w 1952 roku przeniesiona do fabryki Armstrong Whitworth Aircraft w Baginton koło Coventry, należącej do grupy Hawker Siddeley. Finalny montaż i oblot miał miejsce w Bitteswell[7]. Powstało tam do końca 1953 roku dalsze 60 samolotów F.1[8]. Wyprodukowano następnie w 1954 roku 40 samolotów nieco ulepszonego wariantu F.Mk 2, w którym zastosowano wspomaganie lotek[8].

Następny wariant FB.Mk 3 (Fighter-Bomber Mark 3) był klasyfikowany już jako myśliwsko-bombowy i posiadał wzmocnioną konstrukcję skrzydeł, dostosowaną do przenoszenia uzbrojenia podwieszanego lub dodatkowych 400-litrowych zbiorników paliwa na czterech węzłach (maksymalnie cztery bomby po 227 kg albo 20 niekierowanych pocisków rakietowych 76 mm)[8]. Wyprodukowano ich 116 (pierwszy lot 13 marca 1954)[9]. Mimo to, wariant ten nie otrzymał dopuszczenia do służby operacyjnej z uzbrojeniem na czterech węzłach[10]. Kolejny wariant FGA.4 (Fighter Ground-Attack) był lepiej dostosowany do ataków na cele naziemne, będąc dopuszczony do służby z czterema podwieszeniami. Wyprodukowano ich 97 (pierwszy lot 26 sierpnia 1954)[10].

Ostatnie warianty dla marynarki brytyjskiej powstały przez modernizację samolotów FB.3 i FGA.4, polegającą na zastosowaniu w 1956 roku nieco mocniejszego silnika Rolls-Royce Nene 103[3]. Prędkość maksymalna nie uległa zwiększeniu, lecz dzięki ciągowi większemu o 4% polepszyły się charakterystyki na małych prędkościach oraz przy starcie[10]. Około 50 samolotów FB.3 przebudowano na wersję FGA.Mk 5, a niewielką liczbę FGA.4 na FGA.Mk 6[10]. Zbudowano ponadto 86 nowych FGA.Mk 6[11].

Oprócz marynarki brytyjskiej, produkowano wersję eksportową Mk 50 jako pokładowy samolot myśliwsko-bombowy dla marynarki holenderskiej, sfinansowane z funduszy NATO. Od brytyjskich FGA.6 różniły się radiostacją UHF Philips, z krótką płetwową anteną na grzbiecie kadłuba[12]. W późniejszym okresie przystosowano je do przenoszenia dwóch pocisków powietrze-powietrze Philco Sidewinder IA[12]. Zbudowano 22 samoloty, w służbie w latach 1957-1964). Samolotem zainteresowała się także marynarka Niemiec zachodnich (Bundesmarine), mimo nieposiadania lotniskowców, dla używania z baz lądowych. Dla Niemiec zbudowano ostatnie warianty: Sea Hawk Mk 100 i Mk 101. Mk. 100 był odpowiednikiem zasadniczej wersji myśliwsko-bombowej, a Mk. 101 był przystosowany do działań w trudnych warunkach atmosferycznych dzięki możliwości przenoszenia zasobnika z radarem Ekco pod wewnętrznym prawoskrzydłowym pylonem[12]. Wersje te odróżniały się ponadto wyższym statecznikiem[12]. Zbudowano po 32 samoloty obu wersji[12].

Służba

Na wyposażenie lotnictwa marynarki samoloty Sea Hawk weszły od marca 1953 roku, zaczynając od 806. Dywizjonu, przetransferowanego następnie na lotniskowiec HMS "Eagle"[8]

Używane samoloty w wersji FGA.6 zakupiły ponadto w latach 60. Indie[12].

  1. a b c Mason 1966 ↓, s. 3.
  2. Buttler 2002 ↓, s. 2.
  3. a b Post-war Carrier Aircraft, War Machine 55
  4. a b Mason 1966 ↓, s. 4.
  5. a b c Mason 1966 ↓, s. 5.
  6. Buttler 2002 ↓, s. 12.
  7. a b Buttler 2002 ↓, s. 14-15.
  8. a b c d e Mason 1966 ↓, s. 6.
  9. Mason 1966 ↓, s. 6,9.
  10. a b c d Mason 1966 ↓, s. 7-8.
  11. Mason 1966 ↓, s. 8.
  12. a b c d e f Mason 1966 ↓, s. 9-10.

Bibliografia

  • Post-war Carrier Aircraft. „War Machine”. Vol.5, Issue 55, s. 1085, 1984. Londyn: Orbis Publishing (ang.). 
  • Francis K. Mason: The Hawker Sea Hawk. Profile Publications, 1966, seria: Profile. No.71. (ang.)
  • Tony Buttler: Hawker Sea Hawk. Hall Park Books, 2000, seria: Warpaint. No.29. (ang.)