Henio Żytomirski

Henio Żytomirski
Henryk Żytomirski
Ilustracja
Henio Żytomirski 5 lipca 1939
Data i miejsce urodzenia 25 marca 1933
Lublin
Data i miejsce śmierci 9 listopada 1942
Majdanek
Przyczyna śmierci egzekucja w komorze gazowej
Miejsce zamieszkania Lublin
Narodowość Żyd
Rodzice Szmuel Żytomirski, Sara Żytomirska

Henio Żytomirski (hebr. הניו ז'יטומירסקי, ur. 25 marca 1933 w Lublinie, zm. 9 listopada 1942 w obozie zagłady na Majdanku w Lublinie) – dziecko żydowskie, jedna z ofiar Holocaustu.

Życiorys Henia

Henio Żytomirski urodził się 25 maja 1933 w Lublinie. Był jedynym dzieckiem w rodzinie. Od września 1937 rozpoczął naukę w przedszkolu. Wakacje w lipcu 1938 spędził na wsi Rudy koło Puław. Kuzynka pisze o nim jako o żywym i energicznym dziecku[1]. Zachowane są zdjęcia praktycznie z każdego roku życia Henia (w wieku do sześciu lat). Jego ostatnie zdjęcie zostało zrobione 5 lipca 1939 na schodach jednego z banków w Lublinie. Na nim Henio, ubrany w białą koszulkę, szorty w kratkę i skarpetki w paski, nieśmiało uśmiecha się do zdjęcia[2].

W lecie 1939 roku chłopiec uczył się jeździć na swoim nowym rowerze i przygotowywał do pójścia do szkoły[3]. Jego ojciec chciał, aby Henio uczył się hebrajskiego, żeby później wyjechać do Palestyny[1]. Jednak 1 września wybuchła II wojna światowa.

Na początku wojny ojciec Henia, Szmuel, na pewien czas pojechał do Lwowa, starając się uzyskać zgodę dla rodziny na opuszczenie kraju. Ta próba zakończyła się niepowodzeniem, a on wrócił do Lublina. 24 marca 1941 Żytomirskim kazano opuścić mieszkanie na ul. Szewskiej 3 i przenieść się do getta, gdzie zamieszkali na ul. Kowalskiej 11. Szmuel został pracownikiem Judenratu i pracownikiem poczty w getcie. Ciotki Henia, Rachela i Estera, pracowały w getcie, a jego matka w domu. Dziadek Froim 10 listopada 1941 zmarł na tyfus[4]. Przed śmiercią poprosił a pochówek w pobliżu bramy cmentarza, aby był "pierwszym, który zobaczy wyzwolenie Lublina". Jednak w 1943 roku, podczas likwidacji cmentarza, grób i nagrobek Froima Żytomirskiego zostały zniszczone[5].

W nocy z 16 na 17 marca 1942 roku Niemcy rozpoczęli likwidację lubelskiego getta. Najprawdopodobniej do 20 kwietnia 1942, wszystkie kobiety z rodziny Żytomirskich zostały deportowane do obozu zagłady w Bełżcu w ramach operacji Reinhard. Henio z ojcem zostali przeniesieni do getta na Majdanie Tatarskim[4].

W maju 1942 roku Szmuel Żytomirski napisał do brata do Palestyny list, w którym znajduje się ostatnia informacja o Heniu[6]:

Kochany Leonie! Pozdrowienia otrzymałem. Niezmiernie wzruszony. Ojciec zmarł 10 listopada 1941 r. Ja z Heniusiem jesteśmy razem. Pozdrów Chanę i całą moją rodzinę.
Samuel[7]

Po likwidacji getta na Majdanie Tatarskim 9 listopada 1942, jego więźniów przetransportowano do obozu koncentracyjnego na Majdanku. Najprawdopodobniej tego samego dnia Henio został zamordowany w komorze gazowej wraz z innymi dziećmi i starszymi jako niezdolny do pracy.

Jego ojciec został wysłany do obozu pracy na Wieniawie, gdzie budowano stadion sportowy w miejscu zniszczonego cmentarza żydowskiego[4]. W swoim ostatnim liście do krewnych, wysłanym 19 marca 1943, Szmuel Żytomirski pisał tylko o sobie, co oznacza, iż inni członkowie rodziny w tym czasie już nie żyli[1]. Szczegóły śmierci Szmuela nie są znane. Najprawdopodobniej został rozstrzelany podczas akcji Erntefest[4].

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Froim Żytomirski
 
 
 
Chaya (Mełamed)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Szmuel
 
Sara (Oxman)
 
Sonia
 
Józef Kornberg
 
Esther
 
Leon
 
Chana (Hochberg)
 
Rachela
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Henryk
 
 
 
 
 
Abraham
 
 
 
Netta
 
Nachum Avidar
 
Jakob
 
Erela
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Yuwal
 
Szmuel
 
Jakob
 
Dganit

W roku 2007 odwiedziła Lublin izraelska graficzka Neta Żytomirska-Avidar, kuzynka Henia, w związku z wystawą jej grafik. Przywiozła ze sobą album z rodzinnymi fotografiami, wśród nich zdjęciami Henia, jego rodziców i dziadka.

Postacią Henia Żytomirskiego zainteresował się historyk Piotr Brożek z lubelskiego ośrodka Brama Grodzka i w dniu 18 sierpnia 2009 założył mu profil w Facebooku, czynny w językach polskim, hebrajskim, angielskim i niemieckim.

Profil Henia na Facebooku wzbudził gorące dyskusje.

  1. a b c Netta Żytomirska-Avidar: Henio Żytomirski – życiorys (pol. • ang.). Teatr NN, 21.01.2002. [dostęp 2015-01-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (24.01.2015)].
  2. Teresa Dras. Henio, Chaim. „Kurier Lubelski”, 19.04.2008. [dostęp 2015-02-08]. 
  3. Magdalena Fijałkowska, Waldemar Sulisz. Tak tęsknię za Heniem. „Dziennik Wschodni”, 15 czerwca 2007. [dostęp 2015-02-08]. 
  4. a b c d Monika Śliwińska, Jakub Popiel-Popielec: Rodzina Żytomirskich z Lublina. Teatr NN, 10.12.2010. [dostęp 2015-01-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (24.01.2015)].
  5. «Listy do Henia» — doświadczenie pustki po Zagładzie (Lublin). Uczyć się z historii, 2006. [dostęp 2015-01-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (24.01.2015)].
  6. Henio Żytomirski - kalendarium życia. Teatr NN, 2006. [dostęp 2015-01-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (24.01.2015)].
  7. Korespondencja Leona Żytomirskiego. Biblioteka Multimedialna Teatrnn.pl, 1942/1943. [dostęp 2015-01-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (24.01.2015)].

Bibliografia

Linki zewnętrzne