Hieronim (Ekziemplarski)

Hieronim
Ilja Ekziemplarski
arcybiskup warszawski i nadwiślański
Ilustracja
Kraj działania  Rosja
Data urodzenia 20 czerwca 1831 lub 1836
Data i miejsce śmierci 2 listopada 1905
Warszawa
arcybiskup warszawski i nadwiślański
Okres sprawowania 16 czerwca 1905 - 2 listopada 1905
Wyznanie prawosławne
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Śluby zakonne 27 lipca 1885
Prezbiterat 19 września 1871
Nominacja biskupia 1885
Chirotonia biskupia 3 listopada 1885

Hieronim, imię świeckie Ilja Tichonowicz Ekziemplarski[a] (ur. 20 lipca 1836 w Dmitrijewych Gorach, zm. 2 listopada 1905 w Warszawie) – arcybiskup Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.

Życiorys

Młodość i działalność naukowa

Był synem kapłana prawosławnego służącego w Dmitrijewych Gorach w guberni włodzimierskiej, i jego małżonki, również pochodzącej z rodziny kapłańskiej. Miał starszego brata Fiodora[1]. W 1852 ukończył szkołę duchowną we Włodzimierzu, a pięć lat później seminarium duchowne w tym samym mieście. W czasie nauki był solistą-tenorem w chórze eparchii włodzimierskiej i suzdalskiej. Następnie podjął studia teologiczne na Kijowskiej Akademii Duchownej, którą ukończył w 1861 jako jeden z najlepszych absolwentów. W październiku tego samego roku został zatrudniony w seminarium duchownym w Czernihowie jako wykładowca historii biblijnej, liturgiki i prawa kanonicznego. Kilka dni po wydaniu pierwotnej decyzji o jego zatrudnieniu w Czernihowie została ona zmieniona, a Ilja Ekziemplarski został wykładowcą historii Kościoła oraz historii ogólnej, a także historii biblijnej, prawa kanonicznego i liturgiki w seminarium duchownym w Kijowie. 4 lutego 1862 ożenił się z A. Pilipiejewą, sierotą po profesorze seminarium duchownego w Kijowie[1]. W 1864 krótko pełnił obowiązki asystenta inspektora seminarium. Dwa lata później mianowano go kierownikiem szkoły niedzielnej przy seminarium oraz katedry pedagogiki, a następnie katedry homiletyki. Szczególnym przedmiotem jego zainteresowań były zagadnienia pedagogiki czytania i pisania, języka ojczystego, arytmetyki, historii i geografii, śpiewu oraz nauczania religii[1]. Opracowywał podręcznik pedagogiki dla seminarium duchownego[1]. Od 1867 do 1885 nauczał pedagogiki, a od 1869 do 1885 także historii w szkole żeńskiej dla dziewcząt z rodzin duchownych[1].

Regularnie publikował w piśmie Rukowodstwo dla sielskich pastyriej. Ukazywały się w nim jego artykuły o tematyce pedagogicznej, historycznej i bieżącej. W latach 1863-1870 był p.o. sekretarza redakcji, a w 1870 - pomocnikiem redaktora, odpowiadał także za dział bibliografii[1]. Jego teksty były również drukowane w pismach "Kijewskije Jeparchialnyje Wiedomosti, Woskriesnoje cztienije oraz Kijewlanin[1]. 30 czerwca 1870 otrzymał, za całokształt pracy naukowej, stopień naukowy magistra teologii[1].

Służba kapłańska w eparchii kijowskiej

Gdy jego żona poważnie zachorowała, Ilja Ekziemplarski złożył prywatny ślub, by w razie jej wyzdrowienia poświęcić resztę życia służbie Cerkwi prawosławnej. 14 września 1871 został wyświęcony na diakona, zaś pięć dni później przyjął z rąk metropolity kijowskiego Arseniusza święcenia kapłańskie. Hierarcha ten skierował go do służby w szkolnej cerkwi św. Pawła przy kolegium Pawła Gałagana, jak również powierzył mu stanowiska katechety i wychowawcy uczniów kolegium. Ks. Ekziemplarski był następnie również katechetą w I gimnazjum w Kijowie, w gimnazjum żeńskim ministerstwa oświaty oraz w żeńskim gimnazjum Funduklejewa. Oprócz tego był prywatnym katechetą dzieci generał-gubernatora kijowskiego Aleksandra Dondukowa-Korsakowa oraz P. Antonowicza, opiekuna kijowskiego okręgu szkolnego[1]. Był współorganizatorem kijowskiego przytułku dla niewidomych. W latach 1872 i 1873 ks. Ekziemplarski otrzymywał propozycje objęcia stanowiska rektora najpierw w seminarium duchownym w Czernihowie, a następnie w Symferopolu. Obydwie odrzucił[1].

1 września 1876 małżonka duchownego zmarła. W tym momencie pod jego opieką pozostało pięcioro dzieci, w wieku od czternastu lat do półtora roku. Ilja Ekziemplarski kontynuował służbę kapłańską jako biały duchowny. Od 1877 nosił tytuł protojereja, zaś od 1882 był dziekanem cerkwi na Padole. Gdy w 1885 jego najmłodszy syn rozpoczął naukę w gimnazjum, duchowny za radą metropolity kijowskiego Platona postanowił złożyć śluby mnisze. Jego postrzyżyn dokonał 27 lipca tegoż roku namiestnik Ławry Pieczerskiej archimandryta Juwenaliusz, w cerkwi św. Antoniego w kompleksie Ławry. Kapłan przyjął wówczas imię zakonne Hieronim. Dzień później metropolita Platon nadał mu godność archimandryty i mianował przełożonym monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach[1].

Biskup

3 listopada 1885 w soborze Mądrości Bożej w Kijowie przyjął z rąk metropolity kijowskiego Platona chirotonię biskupią, po której został wikariuszem eparchii kijowskiej z tytułem biskupa czehryńskiego, z zachowaniem wcześniejszych obowiązków w monasterze św. Michała Archanioła. Biskup Hieronim był również odpowiedzialny za nauczanie religii w szkołach na terenie eparchii kijowskiej, kierowanie Bractwem Objawienia Pańskiego przy Kijowskiej Akademii Duchownej i prowadzenie szkół parafialnych[1].

W 1886 hierarcha otworzył bezpłatną szkołę dla śpiewaków cerkiewnych przy monasterze św. Michała Archanioła, na urządzenie której sam przekazał ofiarę pieniężną. Dwa lata później przeprowadził szeroko zakrojony remont całego klasztoru, w ramach którego wymieniono ikonostas w jego głównym soborze, zainstalowano kaloryfery, wymieniono okna i podłogę, odsłonięto zabytkowe freski, odnowiono cerkiew refektarzową oraz mniejszą świątynię Św. Ducha. W latach 90. XIX w. w kompleksie monasterskim wzniesiono nowe budynki mieszkalne i powiększono dom pielgrzyma. W tym samym okresie pogorszyły się relacje między biskupem Hieronimem a metropolitą kijowskim Platonem, czego przyczyną były oszczerstwa pod adresem biskupa czehryńskiego. W jego obronie wystąpili jednak oberprokurator Świątobliwego Synodu Rządzącego Konstantin Pobiedonoscew oraz metropolita moskiewski i kołomieński Leoncjusz[1].

3 listopada 1885 został biskupem pomocniczym eparchii kijowskiej, następnie w 1890 biskupem tambowskim i szackim, zaś w 1894 – wileńskim i litewskim. 14 maja 1896 otrzymał prawo noszenia krzyża napierśnego z ozdobami za zasługi dla Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Dwa lata później został arcybiskupem chełmskim i warszawskim, a w 1905 po podziale tejże eparchii na chełmską i warszawską i nadwiślańską pozostał biskupem ordynariuszem tej ostatniej[2].

Jako arcybiskup warszawski angażował się w prowadzoną przez prawosławnych działalność dobroczynną, wspierał przytułki dla sierot prowadzone przez monaster w Teolinie i w Wirowie[3]. Kontynuował wznoszenie na terenie eparchii nowych świątyń, zarówno dla parafii cywilnych, jak i wojskowych[4]. W odróżnieniu od swojego poprzednika, arcybiskupa Flawiana, odnosił się z większą tolerancją do żyjących jeszcze na ziemiach zaboru rosyjskiego uporstwujuszczych unitów[5]. Popierał działalność Galicyjsko-Russkiego Towarzystwa Dobroczynnego[6]. W 1904, gdy w warszawskich kościołach katolickich odbywały się uroczystości z okazji 50. lat ogłoszenia dogmatu o niepokalanym poczęciu Maryi, nakazał organizację uroczystych nabożeństw w cerkwiach i głoszenie antykatolickich kazań. Mimo to jego stosunek do katolicyzmu był mniej wrogi niż np. postawa biskupa lubelskiego Eulogiusza. Aby umacniać i propagować prawosławie, wzywał przede wszystkim do aktywnej pracy jego kapłanów[7].

W Warszawie wzniósł z własnych funduszy (40 tys. rubli) cerkiew św. Jana Klimaka, mającą upamiętniać jego syna Jana, zmarłego w 1902. W 1905 dokonał jej uroczystego poświęcenia. Miesiąc później zmarł. Zgodnie z wyrażoną wcześniej wolą został pochowany w cerkwi św. Jana Klimaka. W jego pogrzebie uczestniczył ówczesny biskup lubelski Eulogiusz, biskup wileński Nikander oraz późniejszy zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Dionizy (Waledyński), siostrzeniec zmarłego, jak i przedstawiciele innych obecnych w Warszawie wyznań[3].

  1. Nazwisko w dokładnej transkrypcji z języka rosyjskiego (zapis oryginalny - Илья Тихонович Экземплярский). W literaturze polskojęzycznej spotykane są różne błędne transkrypcje - Egzemplarski, Ekzemplarski.
  1. a b c d e f g h i j k l m Bertasz A.: Ijeronim (ros.). Prawosławnaja Encikłopiedija, 2 lipca 2014. [dostęp 2014-09-07].
  2. A. Mironowicz, Kościół prawosławny..., s.57
  3. a b Błąd w przypisach: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie klimak
    BŁĄD PRZYPISÓW
  4. A. Mironowicz, Kościół prawosławny..., s.55
  5. A. Mironowicz, Kościół prawosławny..., s.56
  6. W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 522. ISBN 978-83-227-2672-3
  7. T. Stegner, Cerkiew prawosławna w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX w. [w:] red. A. Szwarc, P. Wieczorkiewicz, Unifikacja za wszelką cenę. Sprawy polskie w polityce rosyjskiej na przełomie XIX i XX wieku. Studia i materiały, DiG, Warszawa 2002, 83-7181-260-4, s.144 i 149

Bibliografia

Szablon:Poprzednik Następca Szablon:Poprzednik Następca Szablon:Poprzednik Następca Szablon:Poprzednik Następca