Hugo X Czarny

Szablon:Władca kraju infobox

Hugo X Czarny z Lusignan (ur. ok. 1185, zm. 1249 pod Damiettą) - senior Lusignan, hrabia La Marche (od 1219) i Angoulême (od 1220), syn Hugona IX.

Jeden z przywódców opozycji możnowładczej przeciw rządom regencyjnym królowej Blanki w okresie małoletności jej syna Ludwika Świętego. Potem przywódca buntu przeciw władzy królewskiego brata Alfonsa w Akwitanii, który skończył się jego klęską i upokorzeniem w bitwie pod Taillebourgiem, w lipcu 1242 roku. Zmarł w czasie wyprawy krzyżowej do Egiptu, w bitwie pod Damiettą w 1249 roku. Jego małżeństwo z Izabelą pozwoliło rozszerzyć posiadłości rodu o hrabstwo Angoulême, którego była ona ostatnią dziedziczką.

Życiorys

Po śmierci swego ojca w 1219 roku objął we władanie hrabstwo La Marche. W 1220 roku ożenił się z Izabelą, wdową po Janie bez Ziemi (zm. 1216), a córką Aimera Taillifer, hrabiego Angoulême. Uczynił to mimo tego, że w 1214 roku zaręczył się z jej córką z pierwszego małżeństwa. Poza tym nim Izabela wyszła za mąż za Jana, była wcześniej zaręczona z ojcem Hugona Hugonem IX. W każdym razie związek z Izabelą pozwolił mu objąć władzę w Angoulême[1]. W 1224 złożył hołd Ludwikowi VIII, a wkrótce po tym dowodził nieudaną wyprawą króla na Gaskonię[2]. W 1226 roku wziął udział w wyprawie królewskiej na Langwedocję, opuścił jednak armię po upływie czterdziestu dni obowiązkowej służby, w czasie oblężenia Awinionu[3].

Po śmierci Ludwika VIII, Hugo znalazł się w obozie możnowładców wrogich królowej-wdowie Blance, sprawującej regencję w imieniu małoletniego Ludwika IX. Opozycjoniści, oprócz Hugona byli to przede wszystkim Piotr Mauclerc hrabia Bretanii, Ryszard z Kornwalii (brat króla Anglii Henryka III) oraz Tybald IV z Szampanii, który jednak wkrótce przeszedł na stronę dworu, zgromadzili armię pod Thouars w 1227 roku. Nie doszło jednak do bitwy, zawarto traktat w Vendôme, którego jednym z postanowień było małżeństwo pomiędzy córką Hugona (prawdopodobnie Izabelą) a bratem Ludwika IX Alfonsem[4]. Hugon otrzymał za to, jako rękojmię L'Aunis i Saint-Jean-d'Angély[5].

Hugon najpewniej nie brał udziału w próbie odbicia Blance młodego króla, podjętej w tym samym roku pod Montlhéry. Natomiast w walce z kolejną koalicją możnowładców (1228-1231) wspomagał króla[6]. Postanowienia traktatu paryskiego z 1229 roku zerwały zaręczyny córki Hugona z Alfonsem z Poitiers, gdyż ten miał się ożenić z Joanną, spadkobierczynią Rajmunda VIII z Tuluzy. W 1230 roku uzgodniono, że w ramach zadośćuczynienia, najstarszy syn Hugona, również o imieniu Hugo pojmie za żonę siostrę Ludwika IX Izabelę. Do tego stadła również nie doszło, gdyż młodszy Hugo poślubił Jolantę, córkę Piotra z Bretanii[7].

Po objęciu w 1241 roku we władanie przepisanych przez ojca Poitou i Owernii Alfons z Poitiers stał się seniorem Hugona, który niechętnie złożył mu hołd. Hugon nie był zadowolony z nowego układu sił, tym bardziej, że król domagał się oddania miejscowości nadanych w chwili zaręczyn córki Hugona z Alfonsem[5]. Wkrótce Hugon zbuntował się przeciw Alfonsowi, grupując wokół siebie baronów i miasta Poitou oraz Langwedocji, w tym Rajmunda VII[5], cieszył się też poparciem królów Anglii, Niemiec, Aragonii i Kastylii[8]. Zerwał w Boże Narodzenie 1241 roku hołd złożony Alfonsowi, zburzył także dom, w którym składał Alfonsowi hołd[5]. Sąd królewski ogłosił konfiskatę lenn Hugona[8]. Przybycie Anglików skończyło się klęską pod Saintes i Taillebourg (lipiec 1242 roku), najdłużej walczył Rajmund VII, poddał się dopiero w październiku 1243 roku. Hugon poddał się po klęsce Henryka III, 26 lipca przybył do obozu królewskiego wraz z żoną i synami, i błagał króla o przebaczenie. Ten zgodził się mu wybaczyć, pod warunkiem, że odda wszystko co zagrabił Alfonsowi oraz trzy zamki jako rękojmię[9]. Musiał też złożyć hołd Ludwikowi z Angoulême, a Alfonsowi z La Marche i Lusignan[10]. Ponadto jedynie swemu otoczeniu oraz królewskiej łasce zawdzięczał życie, gdyż Ludwik uchronił go od pojedynku z jednym z młodych rycerzy, który rzucił Hugonowi rękawicę. Bunt przeciw Alfonsowi kosztował Hugona utratę honoru[9]. Według niektórych przekazów, Izabela nie mogąc znieść upokorzenia, próbowała otruć obu Kapetyngów - króla i Alfonsa, a gdy to jej się nie udało, próbowała popełnić samobójstwo, również bezskutecznie[10].

W listopadzie 1246 roku przyłączył się do antypapieskiej ligi baronów francuskich, wspólnie wydali manifest, w którym uskarżali się na naruszanie świeckiej jurysdykcji przez sądy kościelne i inne nadużycia. Innocenty IV, który był w trakcie sporu z cesarzem Fryderykiem II, potrzebował poparcia Ludwika IX, który z kolei popierał w części postulaty swych możnych[11]. Spór przyćmiła wyprawa krzyżowa podjęta w 1249 roku przez króla Ludwika IX. Wśród wielu baronów udział w wyprawie wziął także Hugo, który zginął w czasie walk pod Damiettą. Został pochowany w opactwie Valence. Po jego śmierci większość tytułów przejął najstarszy syn Hugo XI Czarny.

Potomstwo

Z małżeństwa z Izabelą z Angoulême Hugo doczekał się dziewięciorga dzieci:

Wywód genealogiczny[12]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Hugo VIII (zm. po 1164), hr. La Marche
 
 
 
 
 
 
 
Hugo (zm. 1169), s. Lusignan
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Burgunda z Rancon (zm. przed 1169)
 
 
 
 
 
 
 
Hugo IX (zm. 1219), hr. La Marche
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
NN
 
 
 
 
 
 
 
Orengarda (zm. przed 1166)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
NN
 
 
 
 
 
 
 
Hugo X Czarny
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
NN
 
 
 
 
 
 
 
Piotr, hr. Preuilly
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
NN
 
 
 
 
 
 
 
Agata (?)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
NN
 
 
 
 
 
 
 
NN
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
NN
 
 
 
 
 
 
  1. E. M. Hallam, J. Everard, Francja w czasach..., s. 182.
  2. Nie udało się osiągnąć głównego celu wyprawy - zdobycia Bordeaux; E. M. Hallam, J. Everard, Francja w czasach..., s. 183-184 i 243.
  3. J. Le Goff, Święty Ludwik , s. 66-67 i 243.
  4. J. Le Goff, Święty Ludwik , s. 82.
  5. a b c d J. Le Goff, Święty Ludwik , s. 121.
  6. J. Le Goff, Święty Ludwik , s. 86.
  7. J. Le Goff, Święty Ludwik , s. 120-121.
  8. a b E. M. Hallam, J. Everard, Francja w czasach..., s. 277.
  9. a b J. Le Goff, Święty Ludwik , s. 124.
  10. a b E. M. Hallam, J. Everard, Francja w czasach..., s. 278.
  11. E. M. Hallam, J. Everard, Francja w czasach..., s. 280-281.
  12. Wywód utworzony na podstawie: Foundation for Medieval Genealogy

Bibliografia