Impierator

Impierator
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Klasa Statek pasażerski, kanonierka
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia A. Alhström, Warkaus, Wielkie Księstwo Finlandii
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Wodowanie 1914
 Imperium Rosyjskie
Nazwa Impierator Aleksandr III
ros. Император Александр III
Wejście do służby 1914
 Carska MW
Nazwa Impierator (ros. Император)
Priezidient (ros. Президент)
Wejście do służby 9 września 1915
 Eesti Merevägi
Nazwa Vanemuine
Wejście do służby 14 stycznia 1919
 MW ZSRR
Nazwa Issa (ros. Исса)
Wejście do służby 13 sierpnia 1940
Wycofanie ze służby 11 sierpnia 1941
 III Rzesza
Nazwa Vanemuine
Wejście do służby 1941
Wycofanie ze służby sierpień 1944
Los okrętu zezłomowany
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność pełna: 264 ton
normalna: 200 ton
inne dane: 175 ton
Długość całkowita: 37,8 m
na KLW: 36,1 m
Szerokość 6,2–6,3 m
Zanurzenie 1,9 m
Napęd
dwie 2-cylindrowe maszyny parowe (300 lub 406 KM)
Prędkość 9–10 węzła
Zasięg 220 mil morskich przy 9 węzłach
Uzbrojenie
Jedna z konfiguracji:
2 × działo 75 mm
2 × km Maxim
Załoga 4 oficerów, 26 marynarzy

Impierator ros. Император – statek pasażersko-towarowy oraz okręt służący w marynarkach wojennych Imperium Rosyjskiego, obu stron rosyjskiej wojny domowej (jako „Priezidient”), Republiki Estońskiej (jako „Vanemuine”), ZSRR (jako „Issa”) oraz III Rzeszy (pod estońską nazwą). Brał udział w obu wojnach światowych i wojnie estońsko-bolszewickiej działając na wodach jeziora Pejpus. Kilkakrotnie zatapiany i ostatecznie zezłomowany po 1953 roku.

Budowa i opis techniczny

Parowiec został wybudowany w w 1914 roku przez stocznię A. Alhström w Warkaus jako statek pasażersko-towarowy[1][2].

Statek miał 37,8 metra całkowitej długości (na linii wodnej 36,1 metra), szerokość wynosiła 6,2[2] lub 6,3[1], zaś zanurzenie 1,9 metra. Wyporność jednostki to według Ehlersa 264 (pełna) i 200 (normalna) ton[2], podczas gdy Vercamer podaję liczbę 175 ton[1].

Napęd stanowiły dwie sprzężone maszyny parowe o dwóch cylindrach zasilane przez jeden kocioł opalany drewnem, którego zapas wynosił 50 m³. Moc siłowni wynosiła 300 (lub 406[3]) KM, co pozwalało na rozpędzenie jednostki do 10 (lub 9[1]) węzłów. Przy 9 węzłach mogła ona pokonać 220 mil morskich[2].

Początkowym uzbrojeniem okrętu były dwa działa kalibru 75 mm uzupełnione dwoma karabinami maszynowymi Maxim (kaliber 7,62 mm)[2][1].

Służba

Pod nazwą „Impierator Aleksandr III” (ros. Император Александр III, czyli Imperator Aleksander III Romanow)[4] wykorzystywany był przez Liflandzką Kompanię Żeglugową, której był własnością. W sierpniu 1915 roku został zarekwirowany przez Marynarkę Wojenną Imperium Rosyjskiego, która rozpoczęła uzbrajanie jednostki, już pod skróconą nazwą „Impierator”[2].

Po zakończeniu uzbrajania „Impierator” został 9 września 1915 roku wcielony do Czudzkiej Flotylli Wojennej, która formalnie utworzona została 6 dni później. Cywilna załoga jednostki rozpoczęła przeszkolenie wojskowe, otrzymała również umundurowanie[4]. W jej skład po mobilizacji wchodziło 27 osób (bosmanmat, 2 sterników i działonowych, sygnalista, sanitariusz, kuk, saper, 6 palaczy i 12 innych marynarzy). Dowódcą jednostki mianowany został lejtnant W. Moczulski[3]. Po rewolucji lutowej jego nazwa nie była już stosowna, więc została 16 czerwca (lub 23 kwietnia[4]) 1917 roku zmieniona na „Priezidient” (ros. Президент)[a]. Po rewolucji październikowej przejęty przez bolszewików (26 października)[5].

Wieczorem 28 października 1918 oficer D. Nielidow wyprowadził z bazy „Priezidienta”, „Narodnika” i „Dielfina” i przekazał okręty Białym. Okręty uszły przed ofensywą Czerwonych na rzekę Emajõgi, gdzie 20 grudnia zostały przejęte przez bolszewików. Odbitych jednostek nie przebazowano i wraz ze zdobyciem Tartu przez kontrofensywę estońską 14 (lub 4[1]) stycznia 1919 roku okręty wpadły w ręce narodowych sił Estonii[6]. Jeszcze w tym samym miesiącu wszedł on jako jednostka flagowa do nowo utworzonego Dywizjonu Kanonierek Jeziora Pejpus. Zewidencjonowano go pod nazwą „Wanemuine”, po reformie języka estońskiego zapisywana jako „Vanemuine”[b]. Nazwa ta odnosiła się do boga tańca, muzyki i zabawy z estońskiego narodowego eposu Kalevipoeg[7][5]. Z działań wojennych okręt został wyłączony przez silną eksplozję – miała ona nastąpić między 13 a 20 maja na skutek ostrzału przez jednostki bolszewików[8] lub 17 października 1919 roku[9].

Kanonierkę wyremontowano w Tartu, nie wzięła już jednak dalszego udziału w wojnie o niepodległość. Po zakończeniu działań wojennych została rozbrojona. Od 23 lutego 1920 do 1931 roku statek podlegał Ministerstwu Handlu i Przemysłu[c], które wykorzystywało go do transportu ludzi i towarów. W 1931 roku został uzbrojony w trzy działa kalibru 47 mm – był to bowiem maksymalny kaliber dopuszczony dla okrętów jeziornych przez warunki układu pokojowego z Tartu – i powrócił do Dywizjonu. W 1933 roku został przeniesiony do rezerwy[10][11].

W wyniku zajęcia Estonii przez ZSRR „Vanemuine” został 13 sierpnia 1940 przejęty przez władze radzieckie. Był wykorzystywany jako okręt szkolny w Czudzkiej Wojennej Flotylli. Od 22 marca 1941 roku nosił imię „Issa” (ros. Исса)[d]. Z powodu agresji niemieckiej na ZSRR został 30 czerwca 1941 przeklasyfikowany na kanonierkę – uzbrojono go w dwa działa kalibru 76 mm[e] wymontowane z krążownika „Aurora” oraz dwa karabiny maszynowe. Bazował u ujścia Rannapungerji. Wraz z kanonierkami „Narwa” i „Embach” 20 lipca ostrzeliwał wojska niemieckie w okolicy wsi Mustvee. Tam też został 22 lipca zaatakowany przez Luftwaffe – atak przeprowadzały prawdopodobnie samoloty Messerschmitt Bf 110 z II/ZG 26. Zginęło wielu marynarzy, zaś uszkodzenia były na tyle poważne, że załoga 11 sierpnia zatopiła „Issę” w ujściu Rannapungerji[12][5].

Okręt został podniesiony z dna przez Niemców we wrześniu 1941 roku. Przywrócono mu estońską nazwę „Vanemuine” i wcielono do niemieckiej Floty Jeziora Pejpus. Pływał pod banderą Służby Rzeszy, był wykorzystywany głównie do transportu wojska. W sierpniu 1944 został zatopiony przez lotnictwo ZSRR. Jednostka została podniesiona po wojnie, lecz zezłomowano ją (po 1953 roku[13]) ze względu na zbyt poważne uszkodzenia[5][1][14].

Zobacz też

  1. Vercamer 2014a ↓, s. 55 podaje, że zmiana to została dokonana przez siły Białych 16 czerwca. Nie jest jednak konsekwentny w tym twierdzeniu, w dodatku nie wyjaśnia skąd Biali mieliby się wziąć w czerwcu, ani dlaczego mieliby zmieniać nazwę na bardziej republikańską.
  2. W dostępnych opracowaniach występuje wyłącznie pod nazwą pisaną według nowszych zasad. Starsza forma imienia widnieje natomiast na zdjęciu znajdującym się w sekcji linki zewnętrzne.
  3. Według Vercamer 2014a ↓, s. 52 została ona ministerstwu sprzedana.
  4. Na stronie 54 Vercamer 2014a ↓ podaje z kolei, iż nazwę zmieniono już we wrześniu 1940 roku, czemu przeczy na stronie 55.
  5. Stronę wcześniej Ehlers 2012 ↓, s. 54 podaje, że w czasie wojny na okręcie zamontowane były działa 120 mm L/60.
  1. a b c d e f g Vercamer 2014a ↓, s. 55.
  2. a b c d e f Ehlers 2012 ↓, s. 54.
  3. a b Michajłow 2003 ↓, s. 116.
  4. a b c Vercamer 2014a ↓, s. 8.
  5. a b c d Ehlers 2012 ↓, s. 55.
  6. Michajłow 2003 ↓, s. 119.
  7. Zubiński 2011 ↓, s. 107.
  8. Michajłow 2003 ↓, s. 120.
  9. Vercamer 2014a ↓, s. 52.
  10. Ehlers 2012 ↓, s. 54–55.
  11. Vercamer 2014a ↓, s. 52–55.
  12. Vercamer 2014a ↓, s. 54–55.
  13. ТИП ИССА (ros.). W: СОВИНФОРМБЮРО [on-line].
  14. Vercamer 2014b ↓, s. 52.

Bibliografia

  • Hartmut Ehlers. Marynarka Wojenna i Paramilitarne Siły Morskie Estonii 1918-1940. „Okręty Wojenne”, s. 51–58, 2012. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 2/2012 (112) (pol.). 
  • Arvo Lennart Vercamer. Pole bitwy: jezioro Pejpus od 5000 lat przed naszą erą do 1945 roku. „Okręty Wojenne”, 2014. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 1/2014 (123) (pol.). 
  • Arvo Lennart Vercamer. Pole bitwy: jezioro Pejpus od 5000 lat przed naszą erą do 1945 roku. „Okręty Wojenne”, s. 52–58, 2014. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 2/2014 (124) (pol.). 
  • Tadeusz Zubiński: Mitologia estońska i liwska. Sandomierz: Armoryka, 2011. ISBN 978-83-62661-11-4. (pol.)
  • Andriej Michajłow: Чудская флотилия в 1915-1925 гг.. W: Псковичи в истории Российского флота. Psków: Администрация г. Пскова, Управление культуры, 2003. ISBN 5-94542-062-X. (ros.)

Linki zewnętrzne

Eesti Meremuuseum: Zdjęcie pod banderą Estonii. W: Eesti Muuseumide Veebivärav [on-line].