Jelcz PR110E

{{{nazwa}}}
[[Plik:{{{zdjęcie}}}|240x240px|alt=Ilustracja|{{{opis zdjęcia}}}]]
{{{opis zdjęcia}}}
Dane ogólne
Inne nazwy {{{inne nazwy}}}
Producent {{{producent}}}
Premiera {{{premiera}}}
Lata produkcji {{{lata produkcji}}}
Miejsce produkcji {{{miejsce produkcji}}}
Dane techniczne
Typy nadwozia {{{typy nadwozia}}}
Układ drzwi {{{układ drzwi}}}
Liczba drzwi {{{liczba drzwi}}}
Wysokość podłogi {{{wysokość podłogi}}}
Po zastosowaniu przyklęku {{{po zastosowaniu przyklęku}}}
Szerokość drzwi {{{szerokość drzwi}}}
Silniki {{{silniki}}}
Moc silników {{{moc silników}}}
Skrzynia biegów {{{skrzynia biegów}}}
Liczba przełożeń {{{liczba przełożeń}}}
Długość {{{długość}}}
Szerokość {{{szerokość}}}
Wysokość {{{wysokość}}}
Masa własna {{{masa własna}}}
Masa całkowita {{{masa całkowita}}}
Rozstaw osi {{{rozstaw osi}}}
Prędkość maksymalna {{{prędkość maksymalna}}}
Wnętrze
Liczba miejsc ogółem {{{liczba miejsc ogółem}}}
Liczba miejsc siedzących {{{liczba miejsc siedzących}}}
Informacje dodatkowe
ABS Nie
ASR Nie
EBS Nie
ESP Nie
Klimatyzacja {{{klimatyzacja}}}
Portal Portal Komunikacja miejska

Jelcz PR110Etrolejbus produkowany przez polskie firmy Jelcz z Jelcza-Laskowic oraz KPNA (wówczas w Słupsku) w latach 1980-1992. Konstrukcyjnie oparty został na bazie autobusu Jelcz PR110. Następcą tej serii był Jelcz 120MT, który opierał się na konstrukcji autobusu miejskiego Jelcz 120M.

Historia

Geneza

Na początku lat 70. XX wieku władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej podjęły decyzję o modernizacji taboru komunikacji miejskiej[1]. W tym celu już w latach 1970–1972 na warszawskich ulicach rozpoczęto testy modeli: węgierski Ikarus 242, zachodnioniemiecki Magirus-Deutz M170-S11H, francuski Berliet PR100, włoski FIAT 420A, brytyjsko-duński Leyland Lidrt 12/4 Worldmaster, hiszpański Pegaso 5023, japoński Hino RC620 i czechosłowacka Karosa SM11[2]. Zwycięzcą został Berliet PR100[3]. Od początku model ten był uważany za przejściowy, gdyż ze względu na większe potrzeby przewozowe planowano go wydłużyć poprzez dodanie jeszcze jednej pary drzwi. Nowy Jelcz PR110 był autobusem 12-metrowym wyposażonym w trzy pary drzwi[4]. Pojazdy te były wykonywane w 50% z części sprowadzanych z Francji[5].

W latach 70. polskie miasta zaczęły likwidować sieci trolejbusowe. W 1975 w Polsce pozostały tylko sieci gdyńska (wraz z Sopotem) i lubelska[6]. Mimo tego trendu w Gdyni komunikacja trolejbusowa wciąż się rozwijała. W 1977 powstał w Warszawie prototyp zbudowany na podstawie Jelcza PR100[3]. Tabor do polskich sieci trolejbusowych był kupowany w Czechosłowacji (Škoda) i w ZSRR (ZiU)[7].

Prototyp i przebudowa seryjna

Pierwszy prototypowy trolejbus przebudowany z Jelcza PR110U powstał w 1979 z inicjatywy WPK Gdańsk-Gdynia. Prototyp, który dostał nazwę Jelcz PR110ET, miał wyposażenie elektryczne z trolejbusu Škoda 9Tr[8].

Seryjną przebudowę rozpoczęto w 1980, używając jednak instalacji wyprodukowanej w gdańskiej firmie Elmor. Instalacja ta była tożsama ze stosowaną wcześniej w radzieckich trolejbusach[8]. W pierwszej serii powstało 20 egzemplarzy tego trolejbusu[9], testowanych następnie w ruchu na ulicach Gdyni i Lublina. Po testach dokonano wielu poprawek, jednakże postanowiono nie uruchamiać produkcji seryjnej[7]. Budowa trolejbusów zbiegła się w czasie z kłopotami organizacyjnymi WSK Mielec, które produkowały silniki spalinowe do autobusów Jelcz[5].

W latach 80. powstały nowe sieci w Tychach (1982), Warszawie (1983) i Słupsku (1985). Spowodowało to zwiększenie zapotrzebowania na tabor trolejbusowy[6]. Zwiększenie zapotrzebowania na trolejbusy nadal nie przekonało władz przedsiębiorstwa na uruchomienie produkcji seryjnej, mimo tego, że przy szacunkowym zapotrzebowaniu ok. 50 pojazdów rocznie ich produkcja byłaby opłacalna[7].

Jelcz jednak nie zamknął całkowicie projektu i w ofercie znalazły się nadwozia autobusów bez układu napędowego, które były przygotowane do założenia aparatury elektrycznej[10]. Dzięki temu w latach 1986-92 powstała druga seria trolejbusów Jelcz PR110E. Trolejbusy były przerabiane w słupskim Komunalnym Przedsiębiorstwie Napraw Autobusów (KPNA). W 1988 unowocześniono projekt dodając rozruch impulsowy wynaleziony w warszawskim Instytucie Elektroniki. Powstały 133 trolejbusy tej serii[8].

Model został w 1992 zastąpiony Jelczem 120E, który został zbudowany na bazie Jelcza 120M[11]. Pojazd ten jest jednak de facto zmodernizowanym projektem Jelcza PR110[12]. Koniec produkcji zbiegł się w czasie z końcem prymu transportu trolejbusowego[13].

Konstrukcja

Układy autobusu

Osobny artykuł: Jelcz PR110.

Nadwozie oraz część mechaniczna pochodzi z autobusu Jelcz PR110[8].

Układy przebudowane

Podczas przebudowy autobusu na trolejbus przerobiono napęd na elektryczny. W tym celu nastąpiła zmiana silnika na elektryczny, umieszczono go za tylną osią. W komorze silnika zamontowano styczniki uruchamiające silnik. W środkowej części dachu zamontowano tyczkowe odbieraki prądu, typowe dla trolejbusów[8]. Instalacja elektryczna zastosowana w tym projekcie była później wykorzystywana w następnych projektach przebudowy autobusów na trolejbusy w KPNA oraz w gdyńskim Trobusie[14].

  1. Marcin Stiasny: Atlas autobusów. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2008, s. 44. ISBN 978-83-920757-4-5.
  2. Wojciech Połomski: Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz 1952-1970. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 2012, s. 121-126. ISBN 978-83-206-1741-2.
  3. a b Łukasz Supel: Ocalić od zapomnienia - francuski Jelcz - InfoBus: (pol.). [dostęp 2012-03-08].
  4. Marcin Stiasny: Atlas autobusów. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2008, s. 106. ISBN 978-83-920757-4-5.
  5. a b Jerzy Kierecki. Autobus miejski Jelcz M110. „Transport miejski”. 3/1984. s. 65–70. ISSN 0203-0333. 
  6. a b Teofil Lijewski: Geografia Transportu Polski. Warszawa: PWE, 1986, s. 159. ISBN 83-208-0474-4.
  7. a b c Wojciech Połomski: Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz 1971-1983. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 2011, s. 260. ISBN 978-83-206-1817-4.
  8. a b c d e Marcin Stiasny: Atlas autobusów. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2008, s. 218. ISBN 978-83-920757-4-5.
  9. Łukasz Supel: Ocalić od zapomnienia: Jelcz PR 110 (2) - InfoBus (pol.). [dostęp 2012-03-08].
  10. Wojciech Połomski: Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz 1971-1983. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 2011, s. 261. ISBN 978-83-206-1817-4.
  11. Marcin Stiasny: Atlas autobusów. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2008, s. 219. ISBN 978-83-920757-4-5.
  12. Marcin Stiasny: Atlas autobusów. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2008, s. 108. ISBN 978-83-920757-4-5.
  13. Marcin Stiasny: Atlas autobusów. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2008, s. 215. ISBN 978-83-920757-4-5.
  14. Marcin Stiasny: Atlas autobusów. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2008, s. 219-222. ISBN 978-83-920757-4-5.

Linki zewnętrzne