Jokne’am

Ten artykuł dotyczy miasta w Izraelu. Zobacz też: moszawa Jokneam.
Jokne’am
יקנעם
Ilustracja
Widok na miasto Jokne’am
Herb Flaga
Herb Flaga
Dewiza: brak
Państwo  Izrael
Dystrykt Północny
Poddystrykt Poddystrykt Jezreel
Burmistrz Simon Alfasi
Powierzchnia 7,39 km²
Wysokość 166 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

19524
2642 os./km²
Nr kierunkowy +972 4
Kod pocztowy 20692
Położenie na mapie Izraela
Mapa lokalizacyjna Izraela
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}
Strona internetowa
Portal Portal Izrael

Jokne’am (hebr. יקנעם; arab. یقنعم; ang. Yokneam, lub także Yokneam Illit) - miasto położone w Dystrykcie Północnym w Izraelu. Ze względu na bliskość Technionu w Hajfie, miasto rozwija się jako centrum przedsiębiorstw nowych technologii.

Położenie

Widok na Jokne’am od strony góry Karmel. W tle widoczna Dolina Jezreel

Jokne’am leży na północno wschodnich stokach płaskowyżu Wyżyny Menassesa, powyżej Doliny Jezreel w północnej części Izraela. W jego otoczeniu znajdują się miejscowości Dalijat al-Karmel, Isfija i Kirjat Tiv'on, kibuc HaZorea, moszawy Sede Ja’akow, Jokneam, Ein HaEmek i Eliakim, oraz wioska edukacyjna Oranim. Osady wiejskie należą do Samorządu Regionu Megiddo, Samorządu Regionu Doliny Jezreel i Samorządu Regionu Zevulun[1].

Podział administracyjny

Jokne’am jest położone w Poddystrykcie Jezreel, w Dystrykcie Północnym Izraela.

Środowisko naturalne

Miasto Jokne’am jest położone na wysokości 166 metrów n.p.m. na północno wschodnich stokach płaskowyżu Wyżyny Menassesa, u zbiegu południowo wschodniej krawędzi masywu górskiego Karmel z północno zachodnią częścią intensywnie użytkowanej rolniczo Doliny Jezreel w Dolnej Galilei. Miasto rozciąga się na południowych zboczach głębokiego wadi strumienia Jokneam. Na północnym zachodzie spływa do niego ze zbocz góry Karmel strumień Rakefet. Strumień Jokneam spływa wadi w kierunku północno wschodnim, i już na obszarze Doliny Jezreel wpada do rzeki Kiszon. Miasto przecinają także wadi strumieni Keret, Sanin i ha-Sznajim. Wzgórza położone na północ i południowy wschód od miasta porośnięte są dużymi kompleksami leśnymi[1].

Historia

Pozostałości kościoła krzyżowców na Tell Jokne’am

Starożytne miasto Jokne’am było położone w strategicznym punkcie, w którym droga handlowa prowadząca z równiny przybrzeżnej przechodziła przez masyw górski Karmel i docierała do Doliny Jezreel. W miejscu tym jest położony niewielki kopiec Tell Jokne’am, który górował 70 metrów nad doliną. Badania archeologiczne odkryły pozostałości osadnictwa ludzkiego sięgające wczesnej epoki brązu (lata 3500-2000 p.n.e.). Jednak liczba odkrytych artefaktów jest tak niewielka, że badacze nie mogli określić wiele faktów. Wiadomo, że na kopcu istniało miasto, otoczone murami obronnymi z wieżami. Warstwy z późnej epoki brązu (lata 1600-1200 p.n.e.) wskazują, że miasto zostało spalone. Z tego też okresu pochodzi najstarsza zapisana informacja o Jokne’am. Znajduje się ona (miasto "Ankam") na liście 119 miast podbitych około 1458 roku p.n.e. przez egipskiego faraona Totmesa III po zwycięskiej dla niego bitwie pod Megiddo[2]. Później Jokne’am jest wymieniane w Biblii jako miasto podbite przez Żydów prawdopodobnie w drugiej połowie XIII wieku p.n.e.[a]. Odkrycia archeologiczne wskazują, że na początku epoki żelaza miasto Jokneam zostało zniszczone przez duży pożar (warstwa spalenizny ma grubość jednego metra). Kolejne warstwy ukazują odbudowę miasta, które prawdopodobnie zostało wzmocnione[2]. Było to wówczas miasto lewickie położone na ziemiach żydowskiego pokolenia Zabulona[b][c]. Z tego okresu pochodzą odkryte pozostałości budynku wykorzystywanego do produkcji oleju oliwkowego. Warstwa ta jest również zakończona dużym pożarem, który jest przypisywany na okres panowania izraelskiego króla Dawida (ok. 1010-970 p.n.e.). Następnie na wzgórzu istniała niewielka osada o charakterze rolniczym, która początkowo nie była ufortyfikowana. Około IX wieku p.n.e. wybudowano mury obronne i wodociągi miejskie. Miasto zostało zniszczone podczas wojny syro-efraimska w 732 roku p.n.e. Na przełomie VIII i VII wieku p.n.e. miasto zostało odbudowane, jednak nie odzyskało już swojej wielkości[2]. Wszystko wskazuje na to, że istniało ono jako niewielka osada w okresie hellenistycznym (332 p.n.e. – 63 p.n.e.) i okresie rzymskim (63 p.n.e. do 395 n.e.). Rzymianie zmienili nazwę osady na Cimona. Z okresu panowania Bizancjum (lata 395-637) zachowały się pozostałości nielicznych budowli. Gdy w 637 roku Palestyna przeszła pod panowanie arabskie istniała tutaj już tylko niewielka wioska Kira. W okresie panowania krzyżowców była nazywana Kain Mons. Wynikało to z legendy, według której w miejscu tym Kain zamordował Abla. Z tego okresu zachowały się pozostałości chrześcijańskiego kościoła. W XVIII wieku na tutejszym wzgórzu Tell Jokneam beduiński szejk Dhaher al-Omar wybudował twierdzę, której pozostałości są widoczne do dzisiaj. Później istniała tutaj niewielka arabska wioska Kira[3].

Obóz imigrantów ma'abarot Jokne’am, 26 kwietnia 1952 r.

Pod koniec I wojny światowej w 1918 roku cała Palestyna przeszła pod panowanie Brytyjczyków, którzy w 1922 roku formalnie utworzyli Brytyjski Mandat Palestyny. W następnych latach organizacje syjonistyczne rozpoczęły intensywną akcję osadnictwa żydowskiego w Dolinie Jezreel. W 1935 roku w sąsiedztwie arabskiej wioski Kira powstała żydowska moszawa Jokneam[4]. Rozwijające się osadnictwo żydowskie było jednym z czynników pobudzających konflikt izraelsko-arabski. W poszukiwaniu skutecznego rozwiązania, w dniu 29 listopada 1947 roku została przyjęta Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 181. Zakładała ona między innymi, że tutejsza arabska wioska Kira miała znaleźć się w granicach nowo utworzonego państwa żydowskiego[5]. Arabowie odrzucili tę Rezolucję i dzień później doprowadzili do wybuchu wojny domowej w Mandacie Palestyny. W trakcie walk, w dniu 1 marca 1948 roku żydowskie oddziały Hagany wysiedliły i zniszczyły wioskę Kira[3]. Współczesna osada Jokne’am została założona w 1950 roku. Początkowo był to prowizoryczny obóz dla imigrantów żydowskich (ma'abarot), który powstał przy istniejącym od 1935 roku moszawy Jokneam. Na początku w obozie zamieszkało 250 rodzin. Obóz jednak bardzo szybko się rozrastał i w 1952 roku osiągnął wielkość 400 rodzin imigrantów. Po kilku miesiącach podjęto decyzję o utworzeniu nowej miejscowości, która według wstępnych planów miała pomieścić około 15 tys. mieszkańców. Przystąpiono wówczas do budowy pierwszych domów. Pod koniec 1951 roku w nowych domach zamieszkało pierwszych 285 rodzin. W 1964 roku rozpoczęto budowę nowego osiedla mieszkaniowego w górach. Dwa lata później mieszkańcy moszawy Jokneam i nowej osady Górne Jokne’am (Jokne’am Illit) zwrócili się do władz państwowych z prośbą o rozdzielenie ich osiedli. Prośba ta została przychylnie rozpatrzona, i w 1967 roku Jokne’am przyznano status samorządu lokalnego. Nowo powstała miejscowość rozwijała się niezależnie od sąsiedniego moszawu, i zwyczajowo była nazywana Górne Jokne’am. Jednak wszystkie oficjalne nazwy i dokumenty urzędowe podają nazwę Jokneam. W latach 70. XX wieku w miejscowości osiedliła się duża grupa imigrantów żydowskich z ZSRR, dając kolejny impuls do dalszego rozwoju miejscowości. We wrześniu 1980 roku w miejscowości doszło do katastrofy lotniczej. Rozbił się tutaj izraelski samolot wojskowy A-4 Skyhawk. W katastrofie zginęła jedna mieszkanka miejscowości, pilot ocalał[6]. W latach 90. XX wieku do miejscowości przybyła kolejna fala imigrantów, pochodzących z krajów byłego ZSRR i Etiopii. W kolejnych latach podjęto duże inwestycje tworząc strefy przemysłowe i nowe miejsca pracy. W dniu 18 grudnia 2006 roku Jokne’am otrzymało prawa miejskie[7].

Demografia

Według danych Izraelskiego Centrum Danych Statystycznych w 2011 roku w Jokne’am żyło ponad 19,5 tys. mieszkańców, z czego 92,9% Żydzi (reszta to inne narodowości). Jest to niewielkie miasteczko, którego populacja charakteryzuje się niewielkim stałym wzrostem liczebności. Wskaźnik wzrostu populacji wyniósł w 2011 roku 0,6%. Według danych z 2011 roku, przyrost naturalny w porównaniu do poprzedniego roku wyniósł 0,6%. W roku tym urodziło się 351 dzieci, a zmarły 74 osoby (odnotowano 2 zgony niemowląt). Według danych za 2010 rok liczba zatrudnionych pracowników wynosiła 9149, a liczba osób pracujących na własny rachunek wynosiła 466. Średnie miesięczne wynagrodzenie w 2010 roku wynosiło 8790 ILS (średnia krajowa 7522 ILS). Zasiłki dla bezrobotnych pobierało 206 osób, w tym 96 mężczyzn (średni wiek: 42. lata). Świadczenia emerytalne oraz renty pobierało 1531 osób, a zapomogi społeczne 533 osoby[8].

Populacja pod względem wieku (2011)
Wiek (w latach) Procent populacji w %
0 – 4 9,6
5 – 9 10,0
10 – 14 9,6
15 – 19 7,1
20 – 29 11,2
30 – 44 24,4
45 – 59 16,3
60 – 64 4,0
65 – 7,8


Źródło danych: Central Bureau of Statistics.

Symbole

Herb Jokne’am został przyjęty w 1961 roku. Przedstawia góry będące w otoczeniu miasta. Do starożytnej historii nawiązuje wizerunek wieży, natomiast współczesność reprezentuje poprowadzony na dole kabel światłowodowy. Dodatkowo na oficjalnym herbie widnieje charakterystyczny dla tej okolicy kwiat cyklamen, oraz nazwa miasta w języku hebrajskim i angielskim[9].

Polityka

Burmistrzem miasta jest Simon Alfasi. Ratusz miejski znajduje się przy ulicy ha-Ce’elim w centralnej części miasta. Tuż obok jest położony sąd miejski[7].

Współpraca międzynarodowa

Jokne’am ma zawarte umowy partnerskie z następującymi miastami[7]:

Gospodarka

Miasto rozwinęło się jako duże centrum biznesowe położone w pobliżu Instytutu Technologii Technion we wschodniej Hajfie. Zostało ono objęte rządowym planem rozwoju inwestycji, w ramach którego otworzono tutaj "Narodowy Obszar Priorytetowy". Dzięki temu, nowo powstające w Jokne’am przedsiębiorstwa mogą korzystać z licznych ulg podatkowych i dotacji inwestycyjnych. Ponadto firmy rozwijające swoją działalność mogą ubiegać się u lokalnych władz miejskich o zwolnienia podatkowe na okres trzech lat. Dzięki temu miasto jest ważnym ośrodkiem przemysłowym zaawansowanych technologii. Z jednego zakładu Marvell Semiconductor w Jokne’am pochodzi 10% eksportu izraelskiego high-tech[10].

Przemysł

Główna kwatera Given Imaging i Mellanox Technologies w Jokne’am
Główna kwatera Naiot Venture Accelerator w Jokne’am

Tutejszy Park Przemysłu i Nauki Jokne’am (ang. Yokneam Industry & Science Park) dzieli się na trzy części: północną, centralną i południową. Nie wszystkie z istniejących tutaj spółek odnosi sukces. Niektóre są przejmowane przez międzynarodowe koncerny, a następnie przechodzą one różne przekształcenia. Na przykład, w 2005 roku spółka Intel przejęła izraelską firmę Oplus Technologies w Jokne’am. Od tego momentu w tutejszej strefie przemysłowej działał zakład Intel Aoflas Yokneam, który był ważnym centrum rozwoju technologii high-tech, specjalizującym się w procesorach i wyświetlaczach. W 2008 roku zakład został jednak zamknięty, a jego pracownicy przeniesieni do innych ośrodków Intela w kraju[11].

  • W części północnej strefy przemysłowej mieści się głównie zakład zbrojeniowy Soltam Systems. Firma rozwija i produkuje zaawansowane systemy artyleryjskie, amunicję dla artylerii i moździerzy. Wśród głównych klientów spółki są Siły Obronne Izraela, United States Army i armie członkowskie NATO[12].
  • W części centralnej mieszczą się liczne spółki technologii medycznych. Firma Pneumedicare projektuje i rozwija nowatorskie urządzenia dla pacjentów wymagających ciągłego, nieinwazyjnego monitorowania czynności oddechowych[13]. Medigal Imports Ltd. dostarcza specjalistyczny sprzęt medyczny w obszarach przechowywania krwi, transfuzji krwi, bioterapii, medycyny komórek macierzystych, dializ, diagnostyki itp.[14]. Latem 1997 roku powstała tutaj filia firmy DiaMed Israel Ltd., która specjalizuje się w produkcji sprzętu medycznego dla potrzeb immunoterapii[15]. Zakład Galil Medical rozwija unikalne technologie krioterapii[16]. Syneron Dental Lasers jest wiodącym na świecie dostawcą urządzeń stomatologii laserowej[17]. MediVision Medical Imaging Ltd. jest liderem w produkcji innowacyjnych, zaawansowanych klinicznie urządzeń cyfrowego obrazowania dla potrzeb okulistów[18]. Given Imaging jest firmę technologii medycznych, która produkuje sprzęt diagnostyczny do wizualizacji i wykrywania zaburzeń przewodu pokarmowego. Swoje wyroby obecnie sprzedaje do 60 państw na całym świecie[19]. Z branży high-tech od 2008 roku działa tutaj firma HighSecLabs Ltd., która dostarcza zaawansowane technologie do izolacji i ochrony sieci informatycznych, wykorzystywanych przez komercyjne firmy, rządy i wojsko[20]. Zakład Arad Metering Technologies jest liderem w rozwoju i produkcji bezprzewodowych systemów automatycznego odczytu liczników na świecie[21]. Panasonic Avionics dostarcza systemy komunikacji i rozrywki dla pasażerów linii lotniczych[22]. Spółka CoreFlow opracowuje i produkuje zaawansowane rozwiązania dla płaskich wyświetlaczy wiodących marek na świecie (Sony, LG, Samsung, Panasonic, Philips i Sharp)[23]. Założona w 2000 roku spółka MicroAssembly Technologies Ltd. (MAT) specjalizuje się w dostarczaniu rozwiązań dla matryc wykorzystywanych w przemyśle[24]. SURF Communication Solutions tworzy zintegrowane technologie multimedialnych serwerów dla potrzeb operatorów internetowych na całym świecie[25].
  • W części południowej mieszczą się głównie firmy high-tech. Firma Marvell specjalizuje się w rozwoju technologii sieci lokalnych LAN[26]. Firma Advanced Dicing Technologies (ADT) rozwija i produkuje urządzenia wykorzystywane przy produkcji krzemowych układów scalonych[27]. Naiot Venture Accelerator jest działającym od 1997 roku inkubatorem technologicznym, w którym działa 60 firm koncentrujących swoją działalność na technologiach medycznych, informacyjnych, oprogramowaniu i aplikacjach internetowych[28]. Mellanox Technologies powstała w 1999 roku i zajmuje się produkcją sieci ethernetu i Host Bus Adapterów InfiniBand. Firma dostarcza swoje produkty do takich koncernów jak Hewlett-Packard, IBM, Oracle Corporation i Intel[29]. Zbliżoną w profilu działalność prowadzi spółka MRV Communications[30]. Założona w 1977 roku spółka Solcon Industries Ltd. produkuje i serwisuje pełne zespoły silnikowe[31]. Firma Keter Plastic Ltd. produkuje meble i sprzęty wyposażenia domowego. Zakład Mediline Ltd. produkuje leki (dla potrzeb onkologii, hematologii, psychiatrii, dermatologii i urologii) oraz kosmetyki. W 2010 roku firma przejęła produkty marki "Natural Sea Beauty" od koncernu L'Oréal[32]. Firma Biosense Webster jest częścią międzynarodowego koncernu Johnson & Johnson. Swoją siedzibę ma tutaj także jeden z największych izraelskich producentów żywności, koncern Osem. Zakład w Jokneam otworzono w 1974 roku, i w kolejnych latach powiększano jego produkcję. Od 1997 roku posiada on trzy linie produkcyjne wypieków (krakersy, herbatniki, ciastka itp.)[33].

Handel i usługi

W północnej części miasta znajduje się centrum handlowe Kanion ha-Derachim należące do sieci Gazit-Globe[34]. Drugie duże nowe centrum handlowe otworzono w osiedlu Amidar. Przy nowo powstałym osiedlu mieszkaniowym Givat ha-Kalanijot otworzono duże centrum handlowe BIG Jokneam [35].

Infrastruktura

Remiza straży pożarnej znajduje się w centralnej strefie przemysłowej przy ulicy ha-Kidma. W mieście nie ma szpitala. Najbliższymi są Centrum Medyczne Doliny w Afuli, oraz szpitale w Hajfie i Nazarecie. Poza tym, międzynarodowy koncern medyczny Medtronic posiada w Jokne’am jeden ze swoich specjalistycznych ośrodków. Oferuje on pacjentom najnowocześniejsze technologie medyczne w leczeniu chorób przewlekłych. Ośrodek współpracuje z centrami medycznymi na całym świecie, umożliwiając chorym dostęp do leczenia w placówkach w innych państwach[36].

Transport

Miasto Jokne’am jest położone przy ważnym regionalnym węźle komunikacji drogowej Izraela.

Transport drogowy

Wzdłuż północno zachodniej granicy miasta przebiega droga ekspresowa nr 70, która łączy przybrzeżną równinę z Doliną Jezreel i Galileą. Przy wlocie do Doliny Jezreel znajduje się ważne skrzyżowanie Tiszbi z prowadzącą na południowy wschód drogą nr 66. Jadąc drogą ekspresową nr 70 na południowy zachód przez Wyżynę Menassesa dojeżdża się do skrzyżowania z drogą nr 672 przy moszawie Eliakim i dalej do węzła drogowego z autostradą nr 6. Natomiast jadąc drogą nr 70 w kierunku północno zachodnim dojeżdża się do skrzyżowania z drogą nr 75 przy miejscowości Kirjat Tiv'on. Druga najważniejsza w mieście droga, to droga nr 66, którą można dojechać na południowy wschód do kibucu HaZorea i dalej do skrzyżowania z drogą nr 65 przy kibucu Megiddo. W kierunku północno wschodnim z Jokneam wychodzi jeszcze drogę nr 722, którą można dojechać do moszawu Sede Ja’akow w pobliżu skrzyżowania drogi nr 75 z drogą nr 77. Przez samo centrum miasta Jokneam przechodzi główna dwujezdniowa ulica Ichaka Rabina, która na północy wychodzi na drogę ekspresową nr 70 przy centrum handlowym Kanion ha-Derachim, a na południu wychodzi na drogę nr 672. Jadąc nią na zachód dojeżdża się do węzła drogowego z drogą ekspresową nr 70 przy moszawie Eliakim, lub jadąc na południowy wschód dojeżdża się do moszawu Ein HaEmek. Lokalna droga łączy miasto z sąsiednim moszawem Jokneam[1].

W 2011 roku w Jokne’am było zarejestrowanych 5931 pojazdów silnikowych, w tym 5250 samochodów osobowych (średnia wieku samochodów prywatnych wynosiła 7 lat). W roku tym w mieście doszło do 13 wypadków[8].

Zbiorowy transport publiczny

Głównym środkiem transportu są dalekobieżne autobusy linii Egged i lokalne autobusy linii Kavim. Przez cały dzień autobusy regularnie odjeżdżają do Hajfy, Afuli, Jerozolimy i Tel Awiwu. W samym śródmieściu Jokne’am znajduje się dworzec autobusowy[1].

Transport lotniczy

W odległości 12 km na południowy wschód od miasta znajduje się port lotniczy Megiddo. Mogą na nim lądować niewielkie prywatne samoloty[37]. Natomiast 14 km na północny znajduje się duży port lotniczy Hajfa obsługujący połączenia międzynarodowe[38].

Architektura

Nowe osiedla Jokne’am widziane od południa
Jeden z parków w Jokne’am

Miasto posiada znaczne tereny pod dalszą zabudowę, dzięki czemu od końca lat 90. XX wieku szybko się rozwija. Ze względu na intensywne budownictwo mieszkaniowe, Jokne’am dwukrotnie powiększyło swoją wielkość przesuwając się w kierunku zachodnim. Stoki okolicznych wzgórz pokrywają systemy drenażowe, dzięki czemu zatrzymywane są duże ilości wody w celu ponownego wykorzystania. Ścieki miejskie odprowadzane są do oczyszczalni ścieków. Woda stanowi ważny element architektury zieleni, obecny w parkach miejskich (Gandhi Park, Jaldei Jakneam Park, Keret Stream-Pool Park, Icchak Rabin Park, HaBanim Garden i planowany Ja'aranei Plaland Park). Okoliczne osiedla mieszkaniowe to w zdecydowanej większości wielokondygnacyjne budynki o nowoczesnej architekturze. Jokne’am posiada kilka osiedli mieszkaniowych: Nof HaEmek, Amidar, Ramat Jokneam, Vered HaAmakim, Givat Ja'ara, Givat Alonim i najmłodsze Givat HaKalanijot.

Kultura

W centralnej strefie przemysłowej znajduje się centrum kultury Tarbuta. Oferuje ono bogatą działalność kulturalną dla wszystkich grup wiekowych. Są tu organizowane spektakle, koncerty, wykłady, warsztaty, konferencje, wystawy i inne[39].

Edukacja i nauka

Zgodnie z danymi Centralnego Biura Statystyki Izraela w Jokne’am jest 6 szkół, w tym 5 podstawowych. Uczy się w nich 3,4 tys. uczniów. Jest tu także konserwatorium muzyczne. Ważną instytucją naukową jest Edukacyjne Centrum Nauki (ang. Educational Science Center), które promuje naukę i edukację technologiczną. Jest ono rozwijane dzięki pomocy finansowej żydowskich fundacji z Saint Louis i Atlanty.

Turystyka

W północnej części miasta wznosi się wzgórze Tell Jokne’am. Miejsce to stanowi dużą atrakcję archeologiczną. Rozciąga się stąd także widok na okolicę i położoną na wschód od niego dolinę Jizreel.

Sport i rekreacja

Miasto posiada własny basen kąpielowy, kompleks kortów tenisowych oraz kilka sal sportowych z boiskami.

Wojsko

W położonym na północny zachód od miasta wadi strumienia Rakefet znajduje się niewielka baza wojskowa Sił Obronnych Izraela. Prawdopodobnie są to podziemne magazyny jakiś części zapasowych. Natomiast na południowym zachodzie znajduje się szkoleniowa baza wojskowa Eljakim[1].

Uwagi

  1. Zobacz: Księga Jozuego 12,21: „król Kadesz, jeden, król Jokneam na Karmelu, jeden”. Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  2. Zobacz: Księga Jozuego 19,10-11: „(10) Trzeci los padł na potomków Zabulona według ich rodów: dział ich dziedzictwa sięgał aż do Sarid. (11) Granica ich biegła na zachód od Marala i dotykała Dabbaszet, dochodząc do potoku po wschodniej stronie Jokneam”. Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  3. Zobacz: Księga Jozuego 21,34: „Rodom potomków Merariego, reszcie lewitów, przyznano od pokolenia Zabulona: Jokneam z jego pastwiskami, Karta z jego pastwiskami”. Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  1. a b c d e Opis na podstawie map Google.
  2. a b c Tel Yokneam (hebr.). W: Bible Age [on-line]. [dostęp 2013-12-07].
  3. a b Welcome To Qira (ang.). W: Palestine Remembered [on-line]. [dostęp 2012-11-21].
  4. Kolonia Jokneam (hebr.). W: Bet Alon [on-line]. [dostęp 2013-12-07].
  5. Oficjalna mapa podziału Palestyny opracowana przez UNSCOP (ang.). W: United Nations [on-line]. 1948. [dostęp 2013-12-07].
  6. Mordecai Naor: The 20th Century in Eretz Israel. Kolín n.Rýnem: Könemann, 1998, s. 479. ISBN 3-89508-595-2.
  7. a b c Historia miasta (hebr.). W: Municipality Yokneam [on-line]. [dostęp 2013-12-07].
  8. a b Dane statystyczne Jokneam (hebr.). W: Israel Central Bureau of Statistics [on-line]. [dostęp 2013-12-07].
  9. Mo'atza Mekomit Yoqne'am Illit (ang.). W: Flags of the World [on-line]. [dostęp 2012-11-21].
  10. Sigal Ben-David: President Peres Visits Yokneam on January 14, 2008 (ang.). W: The Jewish Agency for Israel [on-line]. 2008-01-14. [dostęp 2012-11-22].
  11. Assaf Gilad: Intel zamyka Centrum Rozwoju Jokneam (hebr.). W: YnetNews [on-line]. 2008-06-11. [dostęp 2012-11-22].
  12. Soltam Systems (ang.). W: Soltam Systems [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  13. Pneumedicare (ang.). W: Pneumedicare Ltd. [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  14. Medigal (ang.). W: Medigal Imports Ltd. [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  15. DiaMed Israel (ang.). W: DiaMed Israel Ltd. [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  16. Galil Medical (ang.). W: Galil Medical [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  17. Syneron Dental Lasers (ang.). W: Syneron Dental Lasers [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  18. About Medivision (ang.). W: MediVision Medical Imaging Ltd. [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  19. Given Imaging (ang.). W: Given Imaging [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  20. HighSecLabs (ang.). W: HighSecLabs Ltd. [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  21. About Us (ang.). W: Arad Metering Technologies [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  22. Panasonic Avionics (ang.). W: Panasonic Avionics [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  23. About Us (ang.). W: CoreFlow [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  24. About Us (ang.). W: MicroAssembly Technologies Ltd. [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  25. Company Overview (ang.). W: SURF Communication Solutions [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  26. Marvell (ang.). W: Marvell Technology Group [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  27. Advanced Dicing Technologies (ang.). W: Advanced Dicing Technologies [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  28. Naiot Venture Accelerator (ang.). W: Naiot Venture Accelerator [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  29. Mellanox Technologies (ang.). W: Mellanox Technologies [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  30. About MRV (ang.). W: MRV Communications [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  31. Solcon (ang.). W: Solcon Industries Ltd. [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  32. About Us (ang.). W: Mediline Ltd. [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  33. O Osem (hebr.). W: Osem [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  34. Gazit Globe Israel G-6 (ang.). W: Gazit Globe Israel [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  35. BIG Yokneam (ang.). W: BIG Yokneam [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  36. Medtronic Israel (hebr.). W: Medtronic [on-line]. [dostęp 2012-11-22].
  37. Megiddo Airfield (ang.). W: Airports-Worldwide [on-line]. [dostęp 2013-12-07].
  38. Haifa Airport (ang.). W: Airports-Worldwide [on-line]. [dostęp 2013-12-07].
  39. Tarbuta (hebr.). W: Tarbuta [on-line]. [dostęp 2012-11-22].

Linki zewnętrzne