Josef Gerstmann

Szablon:Biogram infobox rozszerzony Josef Israel Gerstmann (ur. 17 lipca 1887 we Lwowie, zm. 23 marca 1969 w Nowym Jorku) – austriacko-amerykański neurolog pochodzenia żydowskiego. Przedstawił jeden z pierwszych opisów zespołu tętnicy kątowej (zespół Gerstmanna) i, wspólny z Scheinkerem i Sträusslerem, opis rzadkiej choroby neurologicznej o znanej od 1989 roku prionowej etiologii (zespół Gerstmanna-Sträusslera-Scheinkera).

Życiorys

Gerstmann (czwarty od prawej w pierwszym rzędzie) jako asystent w wiedeńskiej klinice Wagnera-Jauregga

Josef Israel[1] Gerstmann (drugiego imienia nie używał) urodził się 17 lipca 1887 roku we Lwowie (wówczas Lemberg)[2], jako syn Joachima Gerstmanna i Berthy z Zuckerów[3]. Uczęszczał do gimnazjum we Lwowie, w 1907 roku zdał maturę[4]. Następnie rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie Wiedeńskim i 29 listopada 1912 roku otrzymał tytuł doktora wszechnauk medycznych[4]. Podczas I wojny światowej służył jako lekarz wojskowy na froncie włoskim, w Reservespital w Innsbrucku, i za służbę został odznaczony. Następnie został asystentem w klinice neurologiczno-psychiatrycznej Juliusa Wagnera-Jauregga, pracował z nim od 1918 do 1930 roku. Habilitował się z psychiatrii i neurologii w 1921 roku, w 1929 roku został profesorem nadzwyczajnym[5]. W 1930 zastąpił Emila Redlicha na stanowisku dyrektora Lecznicy Chorób Nerwowych Marii Teresy (Nervenheilanstalt Maria-Theresien-Schlössel) w Wiedniu. Mieszkał w tym czasie przy Kochgasse 5[5]. Jego żoną od 1920 roku była Martha Sara z domu Stein, pochodząca z Pilzna (ur. 7 marca 1896, zm. w marcu 1981)[1][6].

Gerstmann w 1938 roku emigrował do Stanów Zjednoczonych na pokładzie Cunard White Star RMS Aquitania, razem z żoną Marthą i przyjacielem Ottonem Marburgiem. Statek wypłynął z Southampton i 14 czerwca 1938 roku dotarł do Nowego Jorku[5]. Wpierw pracował w Springfield/Ohio State Hospital[7], od 1940 do 1941 roku na stanowisku research assistant i jako neurolog konsultant w St. Elisabeth Hospital w Waszyngtonie, od 1941 research associate w Nowojorskim Instytucie Neurologicznym, od 1941 do 1946 attending neuropsychiatrist w Goldwater Memorial Hospital i od 1940 do 1941 w Postgraduate Hospital. Przez kolejne lata Gerstmann pracował w Nowym Jorku, praktykował przy 240 Central Park South[5]. Był członkiem honorowym American Psychiatric Association i Academy of Neurology, członkiem American Psychopathological Association, Psychotherapeutic Society, Pirquet Society i Rudolf Virchow Society[8]. Zmarł 23 marca 1969 w swoim nowojorskim mieszkaniu, uroczystość pogrzebowa odbyła się 25 marca[8].

Po jego śmierci część prac została zebrana i opublikowana przez Marthę Gerstmann przy pomocy Karla Gloninga[9]. Wymieniany jest wśród najwybitniejszych austriackich neurologów[10]. Krótki artykuł biograficzny autorstwa Lazarosa C. Triarhou ukazał się w 2008 roku na łamach "Journal of Neurology"[5].

Dorobek naukowy

Tytułowa strona artykułu Gerstmanna, Sträusslera i Scheinkera z 1937 roku

Gerstmann opublikował ponad 100 prac[5]. W 1918 roku przedstawił mało znany opis czystej, jednostronnej agnozji czucia dotyku[11]. Jego pacjentem był 34-letni żołnierz piechoty z raną postrzałową głowy i uszkodzonym zakrętem zaśrodkowym oraz dolną częścią płata ciemieniowego, pozbawiony zdolności rozpoznania dotykiem przedmiotów trzymanych w lewej ręce, mimo zachowanej percepcji somatosensorycznej[12].

W 1924 roku[13] opublikował pierwszą z prac poświęconych zespołowi, określanego dziś jako zespół tętnicy kątowej, zespół Gerstmanna albo zespół Gerstmanna-Badala (rzadko i głównie w piśmiennictwie francuskojęzycznym; wcześniejszy opis autorstwa Julesa Badala[14] uważany jest za niedokładny). Na cechy zespołu wg Gerstmanna składały się agnozja palców, agrafia, mylenie stron prawej i lewej, akalkulia lub dyskalkulia[15][16][17]. We wrześniu 1930 roku przedstawił referat na ten temat na 20. zjeździe Deutsche Gesellschaft für Neurologie w Dreźnie[18]. Sam Gerstmann nie był przeświadczony o tym, że opisany zespół faktycznie jest osobną jednostką nozologiczną; współcześni i późniejsi neurolodzy często kwestionowali jego istnienie, wskazując np. statystyczną rzadkość koincydencji wszystkich czterech cech zespołu[19][20]. Istnieje natomiast jednomyślność co do lokalizującej wartości każdego z czterech objawów zespołu dla uszkodzeń płata skroniowego[21].

Przedstawił modyfikację testu Romberga ("test Gerstmanna"): tendencja do przewracania się, po kilkukrotnym zgięciu i wyprostowaniu tułowia z zamkniętymi oczami i złączonymi stopami wskazuje na ataksję móżdżkową[22][23][24].

Zajmował się razem z Wagnerem-Jaureggiem metodą leczenia paraliżu postępującego gorączką, uzyskiwaną przez zakażanie pacjentów malarią[25]. Wagner-Jauregg otrzymał za te prace Nagrodę Nobla w 1927 roku. Wagner-Jauregg napisał wstęp do monografii Gerstmanna "Die Malariabehandlung der progressiven Paralyse" (Springer, Wiedeń 1925)[26].

18 czerwca 1935 roku Gerstmann, razem z Isaakiem Scheinkerem i Ernstem Sträusslerem przedstawił na spotkaniu Wiedeńskiego Towarzystwa Neurologii i Psychiatrii przypadek choroby, znanej dziś jako zespół Gerstmanna-Sträusslera-Scheinkera i zaliczanej obecnie do chorób prionowych[27]. Praca ukazała się drukiem w następnym roku[28]; Scheinker podał w niej jedynie inicjał swojego imienia, obawiając się ujawnić swoje pochodzenie w sytuacji rosnącego wpływu nazistów[29] (wszyscy trzej neurolodzy byli zmuszeni w nieodległej przyszłości emigrować i po wojnie praktykowali w Stanach Zjednoczonych). Gerstmann wcześniej, w marcu 1928 roku, przedstawił na spotkaniu Wiedeńskiego Towarzystwa Psychiatrii i Neurologii przypadek 25-letniej "panny H" z tej samej rodziny z zaburzeniami równowagi i chodu oraz zmianami charakteru. Opisał u niej niezwykły objaw, polegający na tym, że przy biernym lub czynnym zwróceniu głowy w bok wyprostowane prosto przed siebie ręce pacjentki krzyżowały się, i zawsze wyżej była ręka po stronie przeciwnej niż kierunek w którym została odwrócona głowa[30].

W 1942 roku opisał rzadkie zaburzenie schematu ciała, które nazwał somatoparafrenią[31][32]. W dwóch przypadkach prawostronnych uszkodzeń mózgu, obok znanych objawów anozognozji deficytów ruchowych i somatosensorycznych opisał urojenia dotyczące lewej strony ciała, dotyczące świadomości posiadania tych części ciała. Gerstmann odróżnił somatoparafrenię od dobrze poznanej wcześniej autosomatognozji (autosomatoamnezji) – "agnostycznej (amnestycznej) nieświadomości części ciała, od prostego zaniedbywania ich obecności po doświadczenie ich nieistnienia". Wg Gerstmanna somatoparafrenię charakteryzują objawy pozytywne (wytwórcze): "złudzenia lub zniekształcenia postrzegania i konfabulacje lub urojenia odnoszące się do dotkniętej połowy ciała lub kończyn"[33][31].

Inne zagadnienia, którymi się zajmował, to: nieprawidłowości kory mózgowej w padaczce, opóźnienie umysłowe, porażenie młodzieńcze, schizofrenia, astereognozja, zaburzenia czucia, zaburzenia równowagi po ranach postrzałowych głowy. Razem z Ottonem Kaudersem badał zaburzenia psychiatryczne u dzieci po zapaleniu mózgu[34], z Schilderem zajmował się zaburzeniami pisma (mikrografia) u afatyków[35], ze Sträusslerem korelacje kliniczno-patologiczne w zapaleniu mózgu i rdzenia oraz w stwardnieniu rozsianym. Uczniem Gerstmanna był Viktor Frankl[36].

Wybrane prace

O ile nie zaznaczono inaczej, jedynym autorem jest Josef Gerstmann.
  • Beiträge zur Pathologie des Rückenmarks. Zur Frage der Meningitis serosa und serofibrosa circumscripta spinalis. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 29 (1), s. 97–167, 1915. DOI: 10.1007/BF02897494. 
  • Beitrag zur Kenntnis der Entwicklungsstörungen in der Hirnrinde bei genuiner Epilepsie, Idiotie, juveniler Paralyse und Dementia praecox. „Arbeiten Neurol Inst Wiener Univ”. 21, s. 286–313, 1916. 
  • Zur Kenntnis der Störungen des Körpergleichgewichtes nach Schußverletzungen des Stirnhirns. „Monatsschrift für Psychiatrie und Neurologie”. 40 (354-377), 1916. DOI: 10.1159/000190911. 
  • Weiterer Beitrag zur Frage der kortikalen Sensibilitätsstörungen von spino-segmentalem Typus. „Monatsschrift für Psychiatrie und Neurologie”. 39, s. 198–208, 1916. DOI: 10.1159/000190932. 
  • Reine taktile Agnosie. „Monatsschrift für Psychiatrie und Neurologie”. 44, s. 329-343, 1918. DOI: 10.1159/000190776. 
  • Über einige Störungen im Bereiche des Zentralnervensystems in Fällen von Lawinenverschüttung nach deren Wiederbelebung. Monatsschrift für Psychiatrie und Neurologie 43:271-295 Szablon:Doi (1918)
  • Gerstmann J, Schilder P. Zur Kenntnis der Bewegungsstörungen der Pseudosklerose. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 58 (1), s. 33-41, 1920. DOI: 10.1007/BF02902023. 
  • Über die Einwirkung der Malaria Tertiana auf die progressive Paralyse. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 60 (1), s. 328-359, 1920. DOI: 10.1007/BF02894199. 
  • Gerstmann J, Schilder P. Zur Klinik pseudoskleroseähnlicher Krankheitstypen. Szablon:Doi
  • Gerstmann J, Schilder P. Studien über Bewegungsstörungen. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 70 (1), s. 35-54, 1921. DOI: 10.1007/BF02867524. 
  • Gerstmann J, Schilder P. Studien über Bewegungsstörungen. VII Mitteilung. Das Fallen der Spätencephalitiker. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 85, 1, 44-51 Szablon:Doi
  • Fingeragnosie. Eine umschriebene Störung der Orientierung am eigenen Körper. „Wiener Klin Wochenschr”. 37, s. 1010–1012, 1924. 
  • Fingeragnosie. „Wiener Klin Wochenschr”. 40, 1924. 
  • Zur Frage der Umwandlung des klinischen Bildes der Paralyse in eine halluzinatorisch-paranoide Erscheinungsform im Gefolge der Malariaimpfbehandlung. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 93 (1), s. 200-218, 1924. DOI: 10.1007/BF02900053. 
  • Gerstmann J, Schilder P. Studies in Motor Disturbances. I. Peculiar Forms of Extrapyramidal Motor Disturbances. „Journal of Nervous & Mental Disease”. 60 (1), s. 96, 1924.  [3]
  • Gerstmann J, Schilder P. Motor Disturbances of Pseudosclerosis. „Journal of Nervous & Mental Disease”. 60 (1), s. 83, 1924. 
  • Grundsatzlisches zur Frage der Akinesen und Hyperkinesen bei Erkrankungen des strio-pallidaren.... „Monatsschrift für Psychiatrie und Neurologie”, 1924. 
  • Gerstmann J, Kauders O. Über den Mechanismus der postencephalitischen "psychopathieähnlichen" Zustandsbilder bei Jugendlichen. „Archiv für Psychiatrie und Nervenkrankheiten”. 71 (1), s. 165-182, 1924. DOI: 10.1007/BF01813371. 
  • Die Malariabehandlung der progressiven Paralyse. Wien: 1925. (2. wydanie 1928)
  • Mikrographie bei Sensorisch-Aphasischen. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 74 (1), s. 150-158, 1925. DOI: 10.1007/BF01814177. 
  • Uber eine besondere Gangstorung bei Stirnhirnerkrankung. „Wiener Medizinische Wochenschrift”, 1926. 
  • Korperrotation um die Längsachse bei cerebellarer Erkrankung. Archiv für Psychiatrie und Nervenkrankheiten 76, 1, 635-641, 1926 Szablon:Doi
  • Fingeragnosie und isolierte Agraphie; ein neues Syndrom. „Zeitschr Gesamte Neurol Psychiatr”. 108, s. 152–177, 1927. 
  • Über ein noch nicht beschriebenes Reflexphänomen bei einer Erkrankung des zerebellaren Systems. „Wiener Med Wochenschr”. 78, s. 906–908, 1928. 
  • Über ein neuartiges hirnpathologisches Phänomen. „Wiener Klin Wochenschr”. 50, s. 294-296, 1928. 
  • Beitrag zum Problemgebiet der Encephalomyelitis und der multiplen Sklerose. 1930 Szablon:Doi
  • Gerstmann J, Kestenbaum A. Monokuläres Doppeltsehen bei cerebralen Erkrankungen. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 128 (1-4), s. 42-56, 1930. DOI: 10.1007/BF02864243. 
  • Zur Symptomatologie der Hirnläsionen im Ubergangsgebiet der unteren Parietal- und mittleren Occipitalwindung (Das Syndrom: Fingeragnosie, Rechts-Links Störung, Agraphie, Akalkulie). „Nervenarzt”. 3, s. 691-695, 1930. 
    • tłum. ang. On the Symptomatology of Cerebral Lesions in the Transitional Area of the Lower Parietal and Middle Ocipital Convolutions (The Syndrome: Finger Agnosia, Right-Left Confusion, Agraphia and Acalculia). [w:] Neurological Classics. Robert H. Wilkins, Irwin A. Brody (red.). Thieme, 1997 ISBN 1-879284-49-9 s. 157
  • Gerstmann J, Sträussler E. Zum Problemgebiet der Encephalomyelitis und der multiplen Sklerose. „Arch Psychiatr Nervenkrankh”. 93 (1), s. 182-211, 1931. DOI: 10.1007/BF01814424. 
  • Zur Symptomatologie der Stirnhirnerkrankungen. „Monatsschrift für Psychiatrie und Neurologie”. 93, s. 102-110, 1936. DOI: 10.1159/000148805. 
  • Gerstmann J, Sträussler E, Scheinker I. Über eine eigenartige hereditär-familiäre Erkrankung des Zentralnervensystems. Zugleich ein Beitrag zur Frage des vorzeitigen lokalen Alterns. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 154, s. 736-762, 1936. DOI: 10.1007/BF02865827. 
  • Über ein neuartiges hirnpathologisches Phänomen. „Wiener Klin Wochenschr”. 50, s. 294–296, 1937. 
  • The Phenomenon Of Body Rotation In Frontal Lobe Lesions. „The Journal of Nervous and Mental Disease”. 92 (1), s. 36-40, 1940.  [4]
  • Syndrome of finger agnosia, disorientation for right or left, agraphia and acalculia : local diagnostica value. „Arch Neurol Psychiat”. 44. s. 389-408. 
  • Problem of imperception of disease and of impaired body territories with organic lesions. „Arch Neurol Psychiatry”. 48, s. 890–913, 1942. 
  • Some notes on the Gerstmann syndrome. „Neurology”. 7, s. 866–869, 1957. PMID: 13483851. 
  • Psychological And Phenomenological Aspects Of Disorders Of The Body Image. „The Journal of Nervous and Mental Disease”. 126 (6), s. 499-512, 1958. PMID: 13564228.  [5]
  • Right-Left Discrimination and Finger Localization. „The Journal of Nervous and Mental Disease”. 131 (4), s. 367, 1960.  [6]
  • On the symptomatology of cerebral lesions in the transition of aphasia. Cortex, 1964
  1. a b Michael Hepp, Hans Georg Lehmann: Expatriation Lists As Published in the Reichsanzeiger, 1933-45. T. vol.1. Saur, 1985, s. 566. ISBN 3-598-10538-X. [1]
  2. Fischer I: Biographisches Lexikon der hervorragenden Arzte der letzten funfzig Jahre. T. 1. Monachium-Berlin: Urban & Schwarzenberg, 1962, s. 495.
  3. Harry Schneiderman: Who's who in World Jewry. Pitman Pub Corp, 1981, s. 245.
  4. a b Josef Gerstmann (1887-1969). W: Bauer-Merinsky J: Die Auswirkungen der Annexion Österreichs durch das Deutsche Reich auf die medizinische Fakultät der Universität Wien im Jahre 1938: Biographien entlassener Professoren und Dozenten (dysertacja doktorska). Wiedeń: 1980, s. 71-73b. PDF
  5. a b c d e f Triarhou LC. Josef Gerstmann (1887-1969). „J Neurol”. 255. 4, s. 614-5, 2008. DOI: 10.1007/s00415-008-0851-5. PMID: 18463777. 
  6. Hasło "MARTHA GERSTMANN" w Social Security Death Index Search Results
  7. Peiffer J. Die Vertreibung deutscher Neuropathologen 1933–1939. „Nervenarzt”. 69. 2, s. 99-109, 1998. DOI: 10.1007/s001150050245. PMID: 9551453. 
  8. a b Dr. Josef Gerstmann, 81, Dies; Did Neuropsychiatric Research. „New York Times”, 24 marca 1969. 
  9. Gerstmann MM. Some posthumous notes on the Gerstmann syndrome by J. Gerstmann. „Wiener Zeitschr Nervenheilk”. 28, s. 12–19, 1970. 
  10. Jellinger KA. A short history of neurosciences in Austria. „Journal of neural transmission (Vienna, Austria : 1996)”. 3 (113), s. 271–82, marzec 2006. DOI: 10.1007/s00702-005-0400-7. PMID: 16453085. 
  11. Gerstmann J. Reine taktile Agnosie. „Monatsschrift für Psychiatrie und Neurologie”, 1918. 
  12. Benke T. Early concepts of tactile object recognition: An historical synopsis and appraisal of Josef Gerstmann's Reine taktile Agnosie (1918). „Cognitive Neuropsychology”. 18. 3, s. 263-266, 2001.  [2]
  13. Gerstmann J. Zur Frage der Umwandlung des klinischen Bildes der Paralyse in eine halluzinatorisch-paranoide Erscheinungsform im Gefolge der Malariaimpfbehandlung. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 93. 1, s. 200-218, 1924. DOI: 10.1007/BF02900053. 
  14. Badal J: Influence du diamètre de la pupille et des cercles de diffusion sur l’acuité visuelle. Paryż: 1888.
  15. Gerstmann J. Fingeragnosie und isolierte Agraphie; ein neues Syndrom. „Zeitschr Gesamte Neurol Psychiatr (Berlin)”. 108, s. 152–177, 1927. 
  16. Pearce JM. Gerstmann's syndrome. „Journal of neurology, neurosurgery, and psychiatry”. 1 (61), s. 56, lipiec 1996. PMID: 8676161.  PDF
  17. Gerstmann's syndrome w bazie Who Named It (ang.)
  18. Gerstmann J. Zur Symptomatologie der Hirnläsionen im Ubergangsgebiet der unteren Parietal- und mittleren Occipitalwindung (Das Syndrom: Fingeragnosie, Rechts-Links Störung, Agraphie, Akalkulie). „Nervenarzt”. 3, s. 691-695, 1930. 
  19. Benton AL. The fiction of the "Gerstmann syndrome". „Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry”. 24. 2, s. 176-181, 1961.  PDF
  20. Benton AL. Reflections on the Gerstmann syndrome. „Brain and language”. 1 (4), s. 45–62, styczeń 1977. PMID: 318903. 
  21. Stanley Finger: Origins of Neuroscience: A History of Explorations into Brain Function. Oxford University Press, s. 407. ISBN 0-19-514694-8.
  22. Gerstmann J. Über ein noch nicht beschriebenes Reflexphänomen bei einer Erkrankung des zerebellaren Systems. „Wiener Med Wochenschr”. 78, s. 906–908, 1928. 
  23. Gerstmann J. Über ein neuartiges hirnpathologisches Phänomen. Wiener Klin Wochenschr. 50: 294–296 (1937).
  24. Gerstmann's test w bazie Who Named It (ang.)
  25. Whitrow M. Wagner-Jauregg and fever therapy. „Med Hist”. 34, s. 294–310, 1990.  PDF
  26. Gerstmann J: Die Malariabehandlung der progressiven Paralyse. Wiedeń: 1925.
  27. Herbert Budka: Portrait des Gerstmann-Sträussler-Scheinker Syndroms (GSS). [w:] Prionen und Prionkrankheiten. Beat Hörnlimann, Detlev Riesner, Hans A. Kretzschmar (red.) Walter de Gruyter, 2001 ISBN 3-11-016361-6
  28. Gerstmann J, Sträussler E, Scheinker I. Über eine eigenartige hereditär-familiäre Erkrankung des Zentralnervensystems. Zugleich ein Beitrag zur Frage des vorzeitigen lokalen Alterns. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 154, s. 736-762, 1936. 
  29. Paweł P. Liberski: Choroba Creutzfeldta-Jakoba i inne choroby wywoływane przez priony - pasażowalne encefalopatie gąbczaste człowieka. Lublin: Wydawnictwo Czelej, 2003, s. 60. ISBN 83-89309-06-8.
  30. Gerstmann J. Über ein noch nicht beschriebenes Reflexphänomen bei einer Erkrankung des zerebellaren Systems. „Wiener Med Wochenschr”. 78, s. 906–908, 1928. 
  31. a b Gerstmann J. Problem of imperception of disease and of impaired body territories with organic lesions. „Arch Neurol Psychiatry”. 48, s. 890–913, 1942.  Cytat za: Vallar & Ronchi, 2008
  32. Vallar G, Ronchi R. Somatoparaphrenia: a body delusion. A review of the neuropsychological literature. „Experimental brain research. Experimentelle Hirnforschung. Experimentation cerebrale”, wrzesień 2008. DOI: 10.1007/s00221-008-1562-y. PMID: 18813916. 
  33. "illusions or distortions concerning the perception of and confabulations or delusions referring to the affected limbs or side"
  34. Gerstmann J, Kauders O. Über den Mechanismus der postencephalitischen "psychopathieähnlichen" Zustandsbilder bei Jugendlichen. „Archiv für Psychiatrie und Nervenkrankheiten”. 71. 1, s. 165-182, 1924. DOI: 10.1007/BF01813371. 
  35. Alexandra Adler. The work of Paul Schilder. „Bull N Y Acad Med”. 41. 8, s. 841–853, 1965.  PDF
  36. Frankl V: Recollections: An Autobiography. Basic Books, 2000, s. 54, 73. ISBN 0-7382-0355-6.

Linki zewnętrzne