Jurjew (1897)

Jurjew
Klasa Parowiec, kanonierka
Oznaczenie NATO {{{oznaczenie NATO}}}
Historia
Stocznia Lange & Söhne, Ryga
Początek budowy {{{początek budowy}}}
Wodowanie 1897
 Carska MW
Nazwa Jurjew (ros. Юрьев)
Wejście do służby 9 września 1915
Wycofanie ze służby 20 maja 1919
 Kaiserliche Marine
Nazwa Graf Kirchbach
Wejście do służby 1918
Wycofanie ze służby 1918
 Flota Czerwona
Wejście do służby 20 grudnia 1918
Wycofanie ze służby 14 stycznia 1919
 Eesti Merevägi
Nazwa Tartu
Wejście do służby 1920
 MW ZSRR
Nazwa Narowa (ros. Нарова) lub Narwa (ros. Нарва)
Wejście do służby 13 sierpnia 1940
Wycofanie ze służby 22 lipca 1941
 III Rzesza
Nazwa Heimat lub Heimatland
Wejście do służby 1941
Wycofanie ze służby sierpień 1944
Los okrętu zatopiony i zezłomowany
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 145 ton
Długość 39,2 m
Szerokość 5,3 m
Zanurzenie 1–1,2 m
Napęd
2-cylindrowa maszyna parowa (120 KM)
Prędkość 9 węzłów
Zasięg 280 mil morskich przy 8 węzłach
Uzbrojenie
Jedna z konfiguracji:
działo kalibru 47 mm
2 × km
Załoga 3 oficerów, 25 marynarzy

Jurjew ros. Юрьевstatek parowy oraz okręt służący w marynarkach wojennych Imperium Rosyjskiego, Cesarstwa Niemieckiego (jako „Graf Kirchbach”), Republiki Estońskiej (jako „Tartu”), ZSRR (jako „Narowa” lub „Narwa”) oraz III Rzeszy (jako „Heimat”). Brał udział w obu wojnach światowych i wojnie estońsko-bolszewickiej, działając na wodach jeziora Pejpus. Zezłomowany po II wojnie światowej.

Budowa i opis techniczny

Parowiec został wybudowany przez stocznię Lange & Söhne w Rydze, na zamówienie Ministerstwa Transportu Publicznego Imperium Rosyjskiego. Prace zakończono w 1897 roku[1][a].

Statek miał całkowitą długość 39,2 metra (37,9 na linii wodnej), szerokość wynosiła 5,3 metra zaś zanurzenie 1–1,2 metra. Wyporność jednostki to 145 ton[2][1].

Napęd stanowiła sprzężona maszyna parowa o dwóch cylindrach, zasilana przez jeden kocioł opalany drewnem, którego zapas wynosił 40 m³. Statek posiadał boczny napęd kołowy. Moc siłowni wynosiła 120 KM, co pozwalało na rozpędzenie jednostki do 9 węzłów. Przy 9 węzłach mogła ona pokonać 280 mil morskich[1].

Załogę w czasie pokoju stanowiło 2 oficerów i 19 marynarzy, a w czasie wojny 3 oficerów i 25 marynarzy[1][2].

Służba

Pod nazwą „Jurjew” ros. Юрьев (od ówczesnej nazwy miasta Tartu) eksploatowany był przez ministerstwo na jeziorze Pejpus. W sierpniu 1915 roku został zarekwirowany na rzecz Marynarki Wojennej Imperium Rosyjskiego[1].

Po osiągnięciu gotowości bojowej „Jurjew” został 9 września 1915 roku wcielony do Czudzkiej Flotylli Wojennej, która formalnie została utworzona 6 dni później. Cywilna załoga jednostki rozpoczęła przeszkolenie wojskowe, otrzymała również umundurowanie. Na okręcie zamontowano uzbrojenie; początkowo były to dwa karabiny maszynowe, zaś zimą zamontowano jeszcze działo kalibru 47 mm. Po rewolucji październikowej przejęty przez bolszewików (26 października)[1][2][3].

Niejasne są dzieje okrętu zaraz po przewrocie bolszewików. Według Vercamera w 1918 roku okręt został zdobyty przez niemieckie wojska lądowe. Został on jednostką flagową Schifffahrtsgruppe – niemieckiej flotylli na jeziorze Pejpus. Funkcjonował pod nazwą „Graf Kirchbach”, na cześć Günthera von Kirchbacha – byłego dowodzącego 8 Armią, działającą na terenach bałtyckich. W dniu podpisania rozejmu Niemcy przekazali okręt Estończykom, jego dowódcą był Ferdinand Wichman[4]. W innym miejscu podaje on, że Niemcy odsprzedali jednostkę prywatnemu armatorowi[5]. Ehlers podaje za to, że okręt został 28 października 1917 roku zdobyły w Pskowie przez siły „białych”, jednak nie precyzując kogo ma na myśli[1].

Armia Czerwona zdobyła jednostkę 20 grudnia 1918 roku w Tartu, ze względu na zimowe warunki musiała ją jednak pozostawić w mieście w trakcie ewakuacji 14 stycznia 1919 roku[1].

W marcu 1919 roku jednostka została wcielona do Dywizjonu Kanonierek Jeziora Pejpus pod nazwą „Tartu”. Jednostka przeszła remont generalny, zamontowano też na niej nowe uzbrojenie. Według jednej wersji były to trzy działa: dwa kalibru 47 milimetrów i jedno kalibru 40[1][b]; według drugiej zamontowano pojedyncze działa kalibru 57 i 47 milimetrów, które przy kolejnej modyfikacji zastąpiono jednym działem kalibru 40 milimetrów[2]. Kolejny większy remont okręt przeszedł w 1931 roku[1].

Okręt został zatopiony przez własnych załogantów 20 maja 1919 roku, gdy Armia Czerwona była zmuszona wycofać się z Raskopell pod wpływem estońskiej marynarki wojennej. W 1920 roku jednostkę podniesiono (dokonali tego Estończycy[6] lub Biali Rosjanie[5]) i przebazowano do Tartu. Otrzymała ona imię „Ilmatar”. Jako statek cywilny wykorzystywany był przez Ministerstwo Handlu i Przemysłu. Do służby militarnej powrócił w 1936 roku, kiedy to został włączony do [6][5].

W wyniku zajęcia Estonii przez ZSRR „Tartu” został przejęty przez Marynarkę Wojenną ZSRR 13 sierpnia 1940 roku. Wykorzystywany był jako jednostka szkolna pod estońską nazwą do 22 marca 1941 roku, kiedy to przemianowano go po raz kolejny. Jako „Narwa”[5] lub „Narowa”[6] (ros. Нарва lub ros. Нарова – warianty nazwy rzeki Narwa) został 30 czerwca 1941 roku przeklasyfikowany na kanonierkę. Wtedy też dotychczasowe uzbrojenie artyleryjskie zastąpiono trzema działami kalibru 45 milimetrów. W miesiąc od ataku Niemiec na ZSRR, 23 lipca 1941 roku, okręt został uszkodzony przez Luftwaffe. Został zatopiony przez załogantów w okolicach ujścia rzeki Omedu. We wrześniu 1941 roku po podniesieniu przez Niemców, przemianowany na „Heimat” (w niektórych opracowaniach pod nazwą „Heimatland”), pełnił funkcję hulku mieszkalnego. Zatopiony przez radzieckie lotnictwo w sierpniu 1944 roku[6][5][7].

Jednostka została podniesiona po wojnie, jednak zezłomowano ją ze względu na stopień zniszczeń[6][5].

  1. Co prawda Vercamer 2014a ↓, s. 55 podaje rok 1908, jednak na s. 8 tamże widnieje rok 1897.
  2. Ehlers 2012 ↓, s. 55 podaje jeszcze inną konfigurację: oprócz 2 karabinów maszynowych miało w nią wchodzić jedno działo kalibru 75 mm i 80 min Rybka. Konfiguracja ta miała być używana w okresie wojny.
  1. a b c d e f g h i j Ehlers 2012 ↓, s. 55.
  2. a b c d Vercamer 2014a ↓, s. 55.
  3. Vercamer 2014a ↓, s. 8.
  4. Vercamer 2014a ↓, s. 9.
  5. a b c d e f Vercamer 2014a ↓, s. 56.
  6. a b c d e Ehlers 2012 ↓, s. 56.
  7. Vercamer 2014b ↓, s. 77.

Bibliografia

  • Hartmut Ehlers. Marynarka Wojenna i Paramilitarne Siły Morskie Estonii 1918–1940. „Okręty Wojenne”, s. 51–58, 2012. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 2/2012 (112). 
  • Arvo Lennart Vercamer. Pole bitwy: jezioro Pejpus od 5000 lat przed naszą erą do 1945 roku. „Okręty Wojenne”, 2014. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 1/2014 (123). 
  • Arvo Lennart Vercamer. Pole bitwy: jezioro Pejpus od 5000 lat przed naszą erą do 1945 roku. „Okręty Wojenne”, 2014. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo „Okręty Wojenne”. ISSN 1231-014X. 2/2014 (124). 

Linki zewnętrzne