Kodeks 070

Szablon:Manuskrypt biblijny infobox Kodeks 070 (GregoryAland no. 070), ε 6 (von Soden)[1] – bilingwiczny grecko-koptyjskim kodeksem uncjalny Nowego Testamentu, paleograficznie datowany na VI wiek. Większa część kodeksu zaginęła. Zachowane partie kodeksu odnajdywane były stopniowo i przechowywane są dziś w 14 kolekcjach, pod 11 symbolami, w pięciu bibliotekach czterech miast Europy[2].

Grecki tekst kodeksu pochodzi z kilku tradycji tekstualnych i ma charakter mieszany. Zaklasyfikowany został do III kategorii. Tekst grecki nie zawsze jest zgodny z koptyjskim.

W XIX wieku bywał łączony z kodeksem Borgiańskim.

Opis

Do dnia dzisiejszego zachowały się jedynie pewne partie Ewangelii Łukasza i Ewangelii Jana, na 44 pergaminowych kartach (37 cm na 28 cm). Tekst pisany jest w dwóch kolumnach na stronę, 35 linijkach w kolumnie[2][3], wielką, okrągłą uncjałą, daleką od późnej prostokątnej uncjały (dlatego nie może być datowany na później niż VI wiek). Stosuje czarny atrament. Strony są ponumerowane i noszą koptyjskie numery. Przydechy i akcenty są stosowane, ale często w niewłaściwy sposób[4]. Częstym jest błąd itacyzmu[5].

Tekst koptyjski reprezentuje dialekt saidzki, litery są pionowe i regularne, cytaty ze Starego Testamentu są oznakowane przez serię znaków na marginesie (>) w kolorze czerwonym, żółtym, lub czarnym[6].

Właściwy kodeks 070 ma zaledwie 13 kart i stanowił niegdyś część tego samego rękopisu co kodeksy: 0110 (1 karta), 0124 (22 karty), 0178 (1), 0179 (1), 0180 (1), 0190 (1), 0191 (1), 0193 (1), 0194 (= 0124) i 0202 (2 karty)[2].

Zawartość

070 (13 folios) — Łukasz 9,9-17; 10,40-11,6; 12,15-13,32; Jan 5,31-42; 8,33-42; 12,27-36
0110 (1 folio) — Jan 8,13-22
0124 + 0194 (22 folios) — Łukasz 3,19-30; 10,21-30; 11,24-42; 22,54-65; 23,4-24,26; Jan 5,22-31; 8,42-9,39; 11,48-56; 12,46-13,4
0178 (1 folio) — Łukasz 16,4-12
0179 (1 folio) — Łukasz 21,30-22,2
0180 (1 folio) — Jan 7,3-12
0190 (1 folio) — Łukasz 10,30-39
0191 (1 folio) — Łukasz 12,5-14
0193 (1 folio) — Jan 3,23-32
0202 (2 folios) — Łukasz 8,13-19; 8,55-9,9[2].

Tekst

Grecki tekst kodeksu przekazuje tekst mieszany. Kurt i Barbara Alandowie zaklasyfikowali go do kategorii III[2], co oznacza, że nie jest pomocny w pracach nad odtworzeniem oryginalnego tekstu Nowego Testamentu, ale jest on ważny dla poznania historii tekstu Nowego Testamentu. Tekst koptyjski nie zawsze jest identyczny z greckim[2].

Tekst koptyjski nie zawiera Pericope adulterae (J 7,53-8,11), tekst grecki ma w tym miejscu lukę[7].

W Łukaszu 23,34 brakuje frazy: "A Jezus powiedział: Ojcze przebacz im, bo nie wiedzą co czynią." Frazy tej nie mają również następujące rękopisy: Papirus 75, Sinaiticusa, B, D*, W, Θ, 1241, ita, d, syrs, copsa, copbo[8].

Niektóre warianty
Łk 12,20 – απαιτουσιν ] αιτουσιν – wespół z kodeksami p75, B, L, Q, 33[9].
Łk 12,22 – ψυχη ] ψυχη υμων – wespół z kodeksami p45, Ψ, f13, Byz[9].
Łk 12,31 – ταυτα ] ταυτα παντα – wespół z kodeksami Sinaiticus A D K N Γ Θ Ψ f1 f13[10].
Łk 12,38 – εκεινοι ] οι δουλοι εκεινοι – wespół z kodeksami Α Q W Θ Ψ f1 f13[11].
Łk 12,41 – ειπεν δε ] ειπεν δε αυτω – wespół z kodeksami Sinaiticus A Q W Θ Ψ f1 f13[11].
J 7,3 – θεωρησουσιν ] θεωρησωσιν – wespół z kodeksami p66 B2 Θ Ψ f1 f13[12].
J 7,3 – σου τα εργα α ] τα εργα σου α – wespół z kodeksami Sinaiticus2 L W Ψ 0105 0250 f13[12].

Historia

Kodeks sporządzony został przez koptyjskiego skrybę, który nie znał greckiego. Wskazują na to błędy, takie jak βαβουσα zamiast λαβουσα (biorąca) w Łk 13,21, δεκαι zamiast δεκα και (dziesięć i [osiem] – osiemnaście) w 13,16[13]. C. R. Gregory przypuszczał, że rękopis pochodzi z Fajum[14].

Dziewięć kart z tekstem Łukasza 12,15-13,32; Jan 8,33-42 należały niegdyś do Carla Gottfrieda Woide (1725-1790)[15], który otrzymał je z Egiptu (z Achmim)[4]. Znane są one jako Fragmentum Woideanum i były dawniej oznaczane symbolem Ta albo Twoi. Woide opublikował ich tekst wraz z Kodeksem Aleksandryjskim. Tregelles przypuszczał, że należały one do tego samego rękopisu co Kodeks Borgiański[16], który to rękopis również zachował się we fragmentach rozproszonych w kilku bibliotekach Europy. Tischendorf, opisując Fragmentum Woideanum w IX tomie Monumenta sacra inedita (1870), podtrzymał ten punkt widzenia. Bp Lightfoot w 1889 roku wykazał, że są to dwie grupy grecko-koptyjskich fragmentów, które nie mogły należeć do tego samego rękopisu[13].

0124 ε 78 przywieziony został z Białego Klasztoru Shenoudi, na zachodnim brzegu Nilu[14]. Tekst wydał Amélineau[17][18].

Gregory na początku XX wieku Fragmentum Woideanum, dwie karty z BnF oraz dwie karty przechowywane w Luwrze oznakował pod symbolem 070 jako pochodzące z tego samego kodeksu[1]. Inne części kodeksu otrzymały numery 0110[19] i 0124[20]. Edgar Goodspeed informował Gregory'ego listownie o 0110 i Gregory nadał mu numer 0110, sądząc, że jest to inny rękopis[21]. Stopniowo odkrywane były dalsze części kodeksu, wciągane były osobno na listę rękopisów NT i otrzymywały odrębne numery.

Karl Wessely, austriacki paleograf, opublikował w 1912 roku przechowywane w Austriackiej Bibliotece Narodowej fragmenty kodeksu. Uzyskały one później numery 0178, 0179, 0180, 0190, 0191[22]. G. Horner w 1911 skolacjonował koptyjski tekstu fragmentu, który później otrzymał numer 0193 (w jego wydaniu nosi siglum ε)[23]. 0194 opublikowany został przez Amélineau jeszcze w 1895[24]. Przez biblistów został zauważony nieco później.

Ernst von Dobschütz wciągnął na listę rękopisów następujące numery: 0178, 0179, 0180, 0190, 0191, 0193, 0194 i 0202[25]. Później okazało się, że należały do tego samego rękopisu co 070[a]. W chwili obecnej rozmaite części kodeksu są oznakowane pod jedenastoma siglami na liście Gregory–Aland. W 2007 roku U. B. Schmid, D. C. Parker oraz W. J. Elliott wydali grecki tekst kodeksu w Ewangelii Jana. Wykorzystano wszystkie dostępne fragmenty[26]. W 2008 roku Stanley E. Porter oraz Wendy J. Porter opublikowali pełny grecki tekst zachowanych fragmentów kodeksu[27].

Miejsca przechowywania

Kodeks podzielony został na 14 części, oznakowanych pod 11 symbolami i przechowywany jest dziś w 5 bibliotekach, czterech miast:

  • Fragmentum Woideanum, część 070, przechowywane jest w Clarendon Press, b. 2 Oksford - 9 kart z napisem "Coptic and Sahidic Manuscripts from Cairo"
  • inna część 070 przechowywana jest w Bibliothèque nationale de France, Copt. 132,2 Paryż - 2 karty
  • pozostała część 070 przechowywana jest w Luwrze MSE 10014, 10092k - 2 karty
  • 0110 przechowywany jest w British Library, Add. 34274, 1 f., Londyn
  • 0194 (=0124) i 0202 przechowywane są w British Library, Or. 3579 B [29], fol. 46, 47, 2 ff.
  • 0124 przechowywany jest w Bibliothèque nationale de France, Copt. 129,7 Paryż,
  • 0178 przechowywany jest w Österreichische Nationalbibliothek (Pap. K. 2699), Wiedeń.
  • 0179 przechowywany jest w ÖNB (Pap. K. 2700)
  • 0180 przechowywany jest w ÖNB (Pap. K. 15)
  • 0190 przechowywany jest w ÖNB (Pap. K. 9007)
  • 0191 przechowywany jest w ÖNB (Pap. K. 9031)
  • 0193 przechowywany jest w BnF (Copt. 132,2, fol. 92)[2][3].

Zobacz też

  1. UBS3 z 1983 roku traktuje 0124, 0178, 0179, 0180, 0190, 0191, 0193 i 0202 jako odrębne rękopisy (UBS3, ss. XVII-XVIII), ale 0124 i 0194 jako ten sam. UBS4 z 1993 roku traktuje je wszystkie jako części tego samego rękopisu (UBS4, s. 12*). NA26 z 1991 też je traktuje jako jeden rękopis (NA26, ss. 694-695).
  1. a b Caspar René Gregory: Die griechischen Handschriften des Neuen Testament. Leipzig: J. C. Hinrichs'sche Buchhandlung, 1908, s. 38.
  2. a b c d e f g K. Aland, B. Aland: The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism. przeł. Erroll F. Rhodes. Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 1995, s. 119. ISBN 978-0-8028-4098-1.
  3. a b INTF: Kodeks 070 (GA). W: Liste Handschriften [on-line]. Münster Institute. [dostęp 2012-01-26].
  4. a b Caspar René Gregory: Textkritik des Neuen Testaments. T. 1. Leipzig: J. C. Hinrichs’sche Buchhandlung, 1900, s. 75. [dostęp 2010-03-18]. (niem.)
  5. Caspar René Gregory: Textkritik des Neuen Testaments. T. 1. Leipzig: J. C. Hinrichs’sche Buchhandlung, 1900, s. 69. [dostęp 2010-03-18]. (niem.)
  6. W. E. Crum, Catalogue of the Coptic manuscripts in the British Museum. (British Museum: London 1905), ss. 15-16.
  7. Uncial 070 at the Wieland Willker, "Textual Commentary".
  8. K. Aland, M. Black, B. Metzger, A. Wikren: The Greek New Testament (3. wyd.). Stuttgart: United Bible Societies, 1983, s. 311.
  9. a b E. Nestle, K. Aland (pod red.): Novum Testamentum Graece. Wyd. 26. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1991, s. 201.
  10. E. Nestle, K. Aland (pod red.): Novum Testamentum Graece. Wyd. 26. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1991, s. 202.
  11. a b E. Nestle, K. Aland (pod red.): Novum Testamentum Graece. Wyd. 26. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1991, s. 203.
  12. a b E. Nestle, K. Aland (pod red.): Novum Testamentum Graece. Wyd. 26. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1991, s. 269.
  13. a b Frederick Henry Ambrose Scrivener, Edward Miller: A Plain Introduction to the Criticism of the New Testament. Wyd. 4. T. 1. London: George Bell & Sons, 1894, s. 147.
  14. a b Wieland Willker, Noteworthy fragmentary parchment manuscripts of the Gospels
  15. Urodził się w Lesznie.
  16. S. P. Tregelles, "An Introduction to the Critical study and Knowledge of the Holy Scriptures", London 1856, p. 180.
  17. E. Amélineau, Notice des manuscrits coptes de la Bibliothèque nationale renfermant des textes bilingues du Nouveau Testament, Paris 1895, pp. 366-369, 380-390.
  18. Hermann von Soden, Die Schriften des Neuen Testaments, p. 129.
  19. Caspar René Gregory: Die griechischen Handschriften des Neuen Testament. Leipzig: J. C. Hinrichs'sche Buchhandlung, 1908, s. 40.
  20. Caspar René Gregory: Die griechischen Handschriften des Neuen Testament. Leipzig: J. C. Hinrichs'sche Buchhandlung, 1908, s. 40.
  21. Caspar René Gregory: Textkritik des Neuen Testaments. T. 1. Leipzig: J. C. Hinrichs’sche Buchhandlung, 1900, s. 40. [dostęp 2010-03-18]. (niem.)
  22. K. Wessely, Studien zur Paläographie und Papyruskunde (Amsterdam 1966) [reprint z 1912]
  23. G. Horner, The Coptic Version of the New Testament in the Southern Dialect, vol. 3, ss. 34-37, 348.
  24. E. Amélineau, Notice des manuscrits coptes de la Bibliothèque nationale renfermant des textes bilingues du Nouveau Testament (Paris: 1895), ss. 380–399.
  25. K. Aland, B. Aland: The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism. przeł. Erroll F. Rhodes. Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 1995, s. 74. ISBN 978-0-8028-4098-1.
  26. U. B. Schmid, D. C. Parker, W. J. Elliott, The Gospel according to St. John: The majuscules (Brill 2007), ss. 61-65.
  27. Bibliografia kodeksu na stronie LDAB

Bibliografia

Wydania tekstu

Szablon:Bibliografia start

Szablon:Bibliografia stop

Krytyczne wydania greckiego NT

Szablon:Bibliografia start

  • K. Aland, M. Black, C. M. Martini, B. Metzger, A. Wikgren: The Greek New Testament. Wyd. 3. Stuttgart: United Bible Societies, 1983. [UBS3]
  • B. Aland, K. Aland, J. Karavidopoulos, C. M. Martini, B. Metzger, A. Wikgren: The Greek New Testament. Wyd. 4. Stuttgart: United Bible Societies, 1993. ISBN 978-3-438-05110-3. [UBS4]
  • Eberhard et Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: K. Aland, M. Black, C. M. Martini, B. M. Metzger, A. Wikgren. Wyd. 26. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1991. [NA26]
  • Eberhard et Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: B. et K. Aland, J. Karavidopoulos, C. M. Martini, B. M. Metzger. Wyd. 27. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2001. [NA27]

Szablon:Bibliografia stop

Opracowania kodeksu

Szablon:Bibliografia start

  • E. Amélineau: Notice des manuscrits coptes de la Bibliothèque nationale renfermant des textes bilingues du Nouveau Testament. Paris: 1895, s. 366–369, 380–399. — Kodeks 0124 i 194
  • Caspar René Gregory: Textkritik des Neuen Testaments. T. 1. Leipzig: J. C. Hinrichs’sche Buchhandlung, 1900, s. 69 (0124), 75 (070). [dostęp 2010-03-18]. (niem.)

Szablon:Bibliografia stop

Linki zewnętrzne