Kodeks Macedoński

Szablon:Manuskrypt biblijny infobox Kodeks Macedoński, łac. Codex Macedoniensis albo Macedonianus oznaczany symbolami Y albo 034 (Gregory-Aland), ε 073 (von Soden)[1][2] – grecki kodeks uncjalny Nowego Testamentu pisany na pergaminie, paleograficznie datowany na IX wiek. Rękopis posiada marginalia, przystosowany został do czytań liturgicznych. Do naszych czasów nie zachował się w całości i ma pewne braki, jego tekst nie jest wysoko oceniany przez krytyków tekstu i rzadko cytowany w krytycznych wydaniach Nowego Testamentu.

Opis

Kodeks zawiera 309 pergaminowych kart (18 na 13 cm), z tekstem czterech Ewangelii z sześcioma lukami. Tekst pisany jest jedną kolumną na stronę, 16 linijek w kolumnie[3][4]. Litery są niewielkie, mają zaledwie 2 mm wysokości, pisane są ciemno-brunatnym atramentem. Pod względem paleograficznym pismo przypomina kodeksy 09, 036, 017 oraz lekcjonarz 150. Litery Ε Θ Ο Σ są wąskie, litera Μ jest szeroka, litera Ξ przypomina nieco Z i pod względem paleograficznym jest starsza od innych liter (kształt właściwy dla VIII wieku)[5].

Karty kodeksu ułożone zostały w octavo. Braithwaite oszacował, że oryginalny rękopis zawierał 42 foliałów, 674 stron, z których 66 zostało utraconych[6]. Rękopis nie zachował się w całości i ma następujące luki w tekście: Mat. 1,1-9,11; 10,35-11,4; Łk 1,26-36; 15,25-16,5; 23,22-34; Jan 20,27-21,17[7].

Tekst ewangeliczny dzielony jest według dwóch systemów, długich jednostek – κεφαλαια (rozdziały) oraz krótkich jednostek – Sekcji Ammoniusza. Na marginesie bocznym umieszczono numery Sekcji Ammoniusza oraz κεφαλαια. W górnym marginesie umieszczono τιτλοι (tytuły) owych κεφαλαια, natomiast pod numerami Sekcji Ammoniusza umieszczono odniesienia do Kanonów Euzebiusza. Przed każdą z Ewangelii umieszczono listy κεφαλαια (spis treści)[8].

Na marginesie umieszczono również noty liturgiczne oznaczające teksty wykorzystywane podczas czytań liturgicznych. Oznakowane zostały wszystkie lekcje przeznaczone do czytań na niedzielę i na sobotę na cały rok liturgiczny. System tych lekcji odbiegał nieco od powszechnie używanego w Bizancjum i jest charakterystyczny dla wczesnego okresu[9].

Stosuje przydechy oraz akcenty[8], które na ogół umieszczane są w poprawnych miejscach[5].

Pominięte zostały teksty Mt 16,2b-3 (znaki czasu) oraz Jan 7,53-8,11[8].

Tekst

Grecki tekst kodeksu reprezentuje tekst bizantyński, z niewielką liczbą oryginalnych wariantów. William Charles Braithwaite obliczył, że w 400 miejscach wspiera tekst z wydania Horta i Westcotta przeciwko Textus receptus[10].

Gregory ocenił, że reprezentuje późny tekst[8]. Kirsopp Lake zauważył jego pokrewieństwo z rodziną Π oraz Kodeksem Aleksandryjskim[11].

Kurt Aland dał mu profil tekstualny 1921, 951/2, 42, 6S, co oznacza że 192 razy wspiera tekst bizantyński przeciwko oryginalnemu, 95 razy zgodny jest z tekstem bizantyńskim i oryginalnym, 4 razy wspiera tekst oryginalny przeciwko bizantyńskiemu, posiada ponadto 6 sobie właściwych wariantów (Sonderlesarten). Aland zaklasyfikował go do Kategorii V[3]. Oznacza to, że tekst rękopisu zawiera niewiele starożytnych wariantów i jest nieprzydatny w rekonstrukcji oryginalnego tekstu[12].

Według Claremont Profile Method, tj. jest metody wielokrotnych wariantów, należy do grupy tekstualnej Π171 (wiodącymi rękopisami tej grupy są Π oraz minuskuł 171). Metodą tą badany był tylko w trzech rozdziałach Ewangelii Łukasza (Łk 1, Łk 10 i Łk 20)[13].

Historia

Pierwotnie datowany był na wiek IX lub X[14]. Braithwaite zwrócił uwagę na paleograficzne podobieństwo od innych rękopisów powstałych w IX wieku[5]. Odtąd rękopis datowany jest na wiek IX. Datował tak Gregory[8], następnie Aland[15]. Obecnie datowany jest przez INTF na wiek IX[3][4].

Papadopoulus Kerameus widział ten rękopis w 1882 roku w klasztorze Marii Dziewicy[8]. Według Edwarda Millera rękopis był przechowywany w klasztorze Hagia Mone (375) w Kosinitza, w Macedonii. Według Millera rękopis miał tylko jedną lukę (Mt 1,1-9,1)[14].

W 1900 roku Bevan Braithwaite nabył ten rękopis w Macedonii (Braithwaite nie podaje z jakiej miejscowości) i przywiózł go do Wielkiej Brytanii. Zaproponował nazwę Codex Macedoniensis. W 1901 William Charles Braithwaite skolacjonował tekst rękopisu, dokonał też pierwszego jego opisu[6]. Obecnie kodeks jest przechowywany w bibliotece Uniwersytetu Cambridge (Add. 6594)[3][4].

W 1908 Gregory skolacjonował w oparciu o wydanie Stefanusa z 1550 roku tekst rękopisu, poprawiając odczyt Braithwaite'a[8].

Na listę rękopisów Nowego Testamentu wciągnął go Edward Miller, który przygotował 4 wydanie Scrivenera A Plain Introduction..., dając mu siglum ד[14][16]. Rękopis był również oznaczany przy pomocy siglum ו[2][8]. W 1908 Gregory nadał mu siglum Y oraz 034 (rękopis, który dotychczas był oznaczany przez siglum Y otrzymał siglum 054)[1].

Metzger w 1963 odnotował, że rękopis zasługuje na bardziej dokładne zbadanie, niż dotychczasowe[17]. Jednak w swoim dziele „The Text of the New Testament” (1 wydanie w 1968, 4 wydanie w 2005), nie poświęcił mu ani jednego zdania[18][a].

Rękopis jest rzadko cytowany w NA27[19].

Zobacz też

  1. Metzger nie opisał następnych kodeksów uncjalnych oznaczanych literowymi siglami (grupa 01-045): 024, 026, 030, 034, 036.
  1. a b Gregory 1908 ↓, s. 36.
  2. a b Soden 1902 ↓, s. 132.
  3. a b c d Aland i Aland 1989 ↓, s. 123.
  4. a b c INTF Cod. 034 ↓.
  5. a b c Braithwaite 1901 ↓, s. 115.
  6. a b Braithwaite 1901 ↓, s. 114.
  7. Aland 1996 ↓, s. XXIV.
  8. a b c d e f g h Gregory 1909 ↓, s. 1027.
  9. Braithwaite 1904 ↓, s. 265.
  10. Braithwaite 1901 ↓, s. 116.
  11. Lake 1936 ↓, s. 57.
  12. Aland i Aland 1989 ↓, s. 117.
  13. Wisse 1982 ↓, s. 52.
  14. a b c Scrivener 1894 ↓, s. 377.
  15. Aland 1963 ↓, s. 40.
  16. Gregory 1900 ↓, s. 96.
  17. Metzger 1963 ↓, s. 38.
  18. Metzger i Ehrman 2005 ↓, s. 81.
  19. NA27 2001 ↓, s. 293.

Bibliografia

Krytyczne wydania Biblii greckiej
  • Eberhard et Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: B. et K. Aland, J. Karavidopoulos, C.M. Martini, B.M. Metzger. Wyd. 27. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2001. ISBN 978-3-438-05100-4. [NA27]
  • Kurt Aland: Synopsis Quattuor Evangeliorum. Locis parallelis evangeliorum apocryphorum et patrum adhibitis edidit. Wyd. 15. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1996. ISBN 3-438-05130-3.
Listy rękopisów
Introdukcje do krytyki tekstu Biblii greckiej
  • Kurt Aland, Barbara Aland: Der Text des Neues Testaments: Einfürung in die wissenschaftlichen Ausgaben sowie Theorie und Praxis der modernen Textkritik. Wyd. 2. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1989. ISBN 3-438-06011-6. (niem.)
  • C. R. Gregory: Textkritik des Neuen Testamentes. T. 1. Leipzig: J.C. Hinrichs, 1900, s. 96. (niem.)
  • C. R. Gregory: Textkritik des Neuen Testamentes. T. 3. Leipzig: J.C. Hinrichs, 1909, s. 1027-1037. (niem.)
  • Bruce M. Metzger, Bart D. Ehrman: The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration. Wyd. 4. Oxford University Press, 2005. ISBN 978-0-190516122-9. (ang.)
  • Frederick Henry Ambrose Scrivener: A Plain Introduction to the Criticism of the New Testament. ed. Edward Miller. Wyd. 4. T. 1. London: George Bell & Sons, 1894, s. 377. (ang.)
  • Hermann von Soden: Die Schriften des neuen Testaments, in ihrer ältesten erreichbaren Textgestalt / hergestellt auf Grund ihrer Textgeschichte. T. 1. Berlin: Verlag von Alexander Duncker, 1902.
Inne opracowania
  • W. C. Braithwaite. A New Uncial of the Gospels. „Expository Times”. XIII, s. 114-117, 1901. 
  • W. C. Braithwaite. The Lection-System of the Codex Macedonianus. „JTS”. V, s. 265-274, 1904. 
  • Kirsopp Lake. Family Π and the Codex Alexandrinus. The Text According to Mark. , 1936. London. 
  • Bruce M. Metzger: Chapters in the History of New Testament Textual Criticism. Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans, 1963, s. 38.
  • Frederik Wisse: The Profile Method for the Classification and Evaluation of Manuscript Evidence, as Applied to the Continuous Greek Text of the Gospel of Luke. William B. Eerdmans Publishing, 1982. ISBN 0-8028-1918-4. (ang.)