Konin (stacja kolejowa)

Konin
Ilustracja
Dworzec kolejowy w Koninie (lipiec 2013)
Państwo  Polska
Miejscowość Konin
Lokalizacja Osiedle I/Osiedle III
Zarządca PKP S.A. Oddział Dworce Kolejowe
Data otwarcia 1921
Data zamknięcia {{{data zamknięcia}}}
Dane techniczne
Liczba peronów 3
Liczba krawędzi
peronowych
5
Kasy T
Linie kolejowe
Schemat konińskiego węzła kolejowego
Schemat stacji
Położenie na mapie Konina
Mapa lokalizacyjna Konina
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|}
[{{{www}}} Strona internetowa]
Portal Portal Transport szynowy

Koninwęzłowa stacja kolejowa w centrum prawobrzeżnej części Konina, przy ulicy Kolejowej 1. Koniński dworzec jest jednym z sześciu najważniejszych dworców w województwie wielkopolskim, według klasyfikacji PKP ma kategorię C.

Historia

1912–1918

Pierwsze tory kolejowe położone zostały w okolicach Konina na przełomie 1911/1912 roku w podkonińskiej wówczas wsi Łężyn. Powstała wtedy wąskotorowa (rozstaw 750 mm) kolejka dowożąca buraki cukrowe do nowo wybudowanej cukrowni w Gosławicach. W połowie 1914 roku wybuchła I wojna światowa, a Konin został zajęty przez wojska niemieckie. Pod koniec grudnia tego roku przedłużono linię do znajdującej się na północ od miasta, wówczas odrębnej wsi Czarków. Tory kolejki kończyły się wówczas na rogu obecnych ulic Poznańskiej i Kleczewskiej, gdzie ustanowiono wąskotorową stację Konin. W 1915 roku prześwit torów zmieniono z 750 mm, na rozstaw 600 mm, a między Czarkowem i Pątnowem uruchomiono połączenie pasażerskie[1].

1919–1938

Po zakończeniu działań wojennych rozpoczęto naprawę zniszczeń oraz budowę nowych połączeń, zwłaszcza w granicach byłego Królestwa Polskiego, będącego pod zwierzchnictwem Imperium Rosyjskiego. Przedstawiono wtedy plany połączenia dwóch istniejących odcinków PoznańStrzałkowo oraz KutnoWarszawa, linią przez Konin. W maju 1919 roku rozpoczęto prace nad kolejowym połączeniem Poznania z Warszawą. Inwestycja często wstrzymywana była ze względu na brak materiałów, powolne prace przy budowie obiektów inżynieryjnych, strajki załogi czy wreszcie przez trwającą od początku 1919 roku wojnę polsko-bolszewicką. Rok po rozpoczęciu prac, 20 maja 1920, prowizorycznie połączono Strzałkowo z Kutnem. 25 stycznia 1922 roku zainaugurowano przewozy na odcinku Strzałkowo – Konin – Kutno, a prace inżynieryjne ostatecznie ukończono w listopadzie 1925 roku. Pod koniec tego samego roku oddano do użytku bocznicę kolejową do gosławickiej cukrowni. Planowano także budowę przez Konin magistrali węglowej, jednak ostatecznie wybrano inny przebieg trasy[1].

1939–1959

1 września 1939 roku Niemcy hitlerowskie dokonały agresji na Polskę. W pierwszych dniach wojny zniszczono wiele obiektów sieci transportowej, w tym konińską stację kolejową – nalot kilku Ju 87 Stuka zniszczył torowiska, wschodnie skrzydło budynku dworca, a także spowodował śmierć kilkunastu cywili i pracowników kolei. Kolej regionu konińskiego została włączona w struktury Deutsche Reichsbahn. Jeszcze przed końcem roku przywrócono przejezdność na osi wschód-zachód, a w lipcu 1940 zakończono naprawę dworca kolejowego w Koninie. W związku ze strategicznym przebiegiem linii Poznań – Kutno, od czerwca 1941 roku rozpoczęto rozbudowę i modernizację linii. W ciągu roku, na 179-kilometrowym odcinku powstał drugi tor szlakowy, nowoczesne nastawnie, urządzenia sterowania ruchem, parowozownie i wagonownie. 20 stycznia 1945 roku do Konina wkroczyła Armia Czerwona. Po wyzwoleniu, w lutym 1945 na stacji zmieniono rozstaw szyn z 1435 na 1524 mm dla celów radzieckich transportów wojskowych. Podczas ostatnich dni wojny przez Konin przejeżdżało do 24 par radzieckich wojskowych pociągów z zaopatrzeniem[1].

Po klęsce Niemiec, od października 1945 rozpoczęto ponowne przekuwanie torów na rozstaw szyn 1435 mm, a stacja przeszła pod zarząd Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych Łódź[1]. W pierwszych latach powojennych naprawiano i modernizowano infrastrukturę konińskiej stacji. Przygotowania Związku Radzieckiego do zimnej wojny spowodowały rozkwit głównych linii i stacji kolejowych. W latach 50. przekształcono poniemiecką parowozownię w wagonownię, zorganizowano kolejowy oddział straży pożarnej. W 1958 roku DOKP Łódź zostało zlikwidowane, a stacja Konin została przyłączona do DOKP Poznań. Rok później w ciągu ulicy Przemysłowej, na wschód od stacji przerzucono nad torami wiadukt[1].

1960–1988

Na początku lat 60. rozpoczęto proces elektryfikacji linii Poznań – Konin – Warszawa: we wrześniu 1962 roku przyjechał do Konina pierwszy pociąg elektryczny, a w połowie 1964 roku możliwe było połączenie pociągiem z trakcją elektryczną z Poznaniem. Między 1962 a 1964 rokiem w Koninie następowała zmiana lokomotyw z elektrycznej na parową. W tym samym czasie stacja przeszła gruntowne zmiany: zmieniono układ torów stacyjnych, wprowadzono semafory świetlne, podniesiono i wydłużono perony oraz zamontowano na nich oświetlenie. Wydrążono także tunel prowadzący do peronu 2, który w latach 70. został przedłużony do peronu 3., a w 1981 do nowopowstałego osiedla Zatorze[1]. W roku 1965, w związku z rozbudową odkrywek węgla brunatnego na północy regionu, zlikwidowano torowisko kolejki wąskotorowej na odcinku Konin WąskotorowyJabłonka Słupecka, a budynek dworca wąskotorowego wyburzono[2]. W roku 1971 rozpoczęto przygotowania do budowy 15-kilometrowej, normalnotorowej linii Konin – Kazimierz Biskupi, mającej połączyć centrum nowej części miasta ze znajdującymi się na północy zakładami przemysłowymi: elektrowniami Konin i Pątnów, hutą aluminium, FUGO oraz odkrywkami KWB Konin[3]. W tym celu powstał wyspowy peron nr 3, a także przelotowa hala dla lokomotyw spalinowych obsługujących nową linię. Uroczysta inaugurację przewozów na linii nr 388 odbyła się 26 maja 1974 roku. W drugiej połowie lat 70. rozpoczęto budowę nowego centrum komunikacyjnego – połączonego dworca kolejowego, autobusowego i pocztowego. Część dworca dla PKS oddano do użytku w 1977 roku. Po rozpoczęciu rozbiórki starego dworca, władze wstrzymały dalsze finansowanie projektu, wskutek czego istniejące skrzydło dworca przejęła kolej. Na przełomie lat 70. i 80. wybudowano nad ulicą Torową kładkę dla pieszych, a później powstał Wiadukt Briański – drogowa przeprawa nad torami w ciągu ulicy Kleczewskiej. 1 czerwca 1984 roku oddano także do użytku przystanek Konin Zachód, jeden z dwóch planowanych przystanków na linii nr 3[1].

Od 1989

Od przełomu lat 80. i 90. zaczęto likwidować lub opuszczać wiele budynków i budowli kolejowych – rozebrano m.in. obrotnicę przy parowozowni czy halę spalinowozów dla linii nr 388[1]. 27 maja 1995 roku po torach linii nr 388 przejechał ostatni planowy pociąg pasażerski[4]. Ze wsparciem Wspólnoty Europejskiej w latach 1998–1999 na stacji zastosowano semafory SBL oraz zmodernizowano torowiska[1]. W czerwcu 2012 stowarzyszenie Akcja Konin w porozumieniu z PKP pomalowało zewnętrzną elewację dworca – wolontariusze namalowali czarne sylwetki postaci na tle żółto-brązowych ukośnych pasów[5]. Była to nagroda za projekt odświeżenia dworca w konkursie organizowanym przez producenta farb marki Dulux[6]. W 2013 roku Towarzystwo Przyjaciół Konina, przy wsparciu władz miasta, rozpoczęło starania o odbudowę dworca w formie wyburzonego w 1977 budynku nawiązującego do staropolskiego dworku[7]. W maju 2013 roku zapadła decyzja o głębokiej modernizacji konińskiego dworca, jednak w listopadzie postanowiono obecny gmach wyburzyć i wznieść całkowicie nowy obiekt. Do czerwca 2014 roku miał powstać plan zagospodarowania przestrzennego i projekt bryły dworca, a prace budowlane mają rozpocząć się w 2015 roku. Plany zakładają stworzenie dworca kombinowanego, dla kolei, PKS oraz autobusów międzynarodowych. Budynek ma ponadto zostać przystosowany dla niepełnosprawnych, parking przed dworcem przebudowany, a w dalszej perspektywie zmodernizowane mają także zostać perony[8][9]. W połowie 2014 roku okazało się, że budowa nowego gmachu opóźni się ze względu na brak inwestora, którego PKP zaczęło poszukiwać w kwietniu[10]. Kolejowa inicjatywa Małe projekty deweloperskie zakłada budowę nowego dworca połączonego z przestrzenią handlowo-biurową, przedstawiając także swoje wizje nowego dworca. Poza Koninem, przebudowie miałyby być także poddane dworce w Mińsku Mazowieckim, Dębicy i Oświęcimiu[11]. Ostatecznie, na początku 2015 roku, udało się pozyskać inwestorów gotowych sfinansować budowę nowego dworca. Koszty inwestycji szacowane są na 38 mln złotych, a prace budowlane mają ruszyć na przełomie 2016 i 2017 roku i potrwać około 12 miesięcy[12].

Linie kolejowe

Przez stację kolejową Konin przebiega linia kolejowa nr 3 (Warszawa Zachodnia – Kunowice), będąca częścią europejskiej linii kolejowej E 20 (Berlin – Moskwa). Ponadto, na stacji swój bieg rozpoczyna linia nr 388, odbijająca w kierunku północnym. Linia kolejowa nr 3 jest zelektryfikowana, natomiast na linii nr 388 brak jest trakcji elektrycznej[13].

Linia kolejowa nr 3 wykorzystywana jest zarówno w ruchu pasażerskim, jak i towarowym. Na linii nr 388 do roku 1995 prowadzono ruch pasażerski, obecnie występuje tylko sporadyczny ruch towarowy[13].

Infrastruktura

Budynek dworca

Dworzec kolejowy w Kole przed modernizacją – niemal identyczny budynek stał do 1977 roku w Koninie

Pierwszym budynkiem dworca kolei wąskotorowej był, znajdujący się u zbiegu obecnych ulic Poznańskiej i Kleczewskiej, budynek mieszkalny, w którym urządzono kasę, biuro oraz punkt gastronomiczny. W granicach prowizorycznej stacji znajdowały się także dwa magazyny oraz studnia, z której czerpano potrzebną parowozom wodę. W 1921 roku stację przeniesiono na północną pierzeję stacji normalnotorowej, wybudowano dworzec oraz drewnianą parowozownię, tworząc stację styczną kolei wąsko- i normalnotorowej[1].

Pierwsze budynki pełniące rolę dworca kolei normalnotorowej były prowizorycznymi barakami. Usytuowane były w okolicach obecnego dworca, przy obecnej ulicy Kolejowej. Dopiero około roku 1926 otwarto dwuskrzydłowy budynek, nawiązujący stylem do staropolskiego dworku szlacheckiego. Projektantem dworca był inż. Romuald Miller, autor m.in. bliźniaczego dworca w Kole. W tym samym czasie powstała droga dojazdowa do stacji (obecna ulica Dworcowa), magazyn, wieża ciśnień oraz zlokalizowana na północno-wschodnim rogu obecnych ulic Warszawskiej i Przemysłowej, pompownia[1].

W połowie lat 60. XX wieku powstały plany budowy nowego dworca, mającego być centrum komunikacyjnym – oprócz obsługi kolei miał się tam też znajdować terminal dla autobusów i urząd pocztowy. Projektantem nowego dworca był inż. Zygmunt Kłopocki z Biura Projektów Kolejowych w Poznaniu. Obecne, zachodnie skrzydło dworca, oddane do użytku 24 lutego 1977 roku, miało być zajmowane przez PKS. Część dla PKP miała zostać wybudowana po rozbiórce starego dworca. W trakcie prac rozbiórkowych, wycofano jednak fundusze na budowę wschodniej części, wskutek czego najpierw wstrzymano, a później anulowano dalsze prace nad rozbudową budynku[1]. Wschodnia część dworca została w posiadaniu PKP, a PKS pozostał w swoim dawnym budynku przy ulicy Grunwaldzkiej 4, w lewobrzeżnej, starej części Konina[14].

W zachodniej części dworca znajduje się kasa biletowa spółki PKP Intercity[15], Punkt Obsługi Klienta Kolei Wielkopolskich[16], kasa biletowa PKS Konin oraz niewielkie punkty handlowo-usługowe. Na zewnątrz, przy wschodnim wejściu do budynku znajduje się automat biletowy sprzedający bilety na pociągi Kolei Wielkopolskich, Przewozów Regionalnych i PKP Intercity[15], a we wschodnim skrzydle niewielka kawiarnia i restauracja serwująca dania azjatyckie.

Perony

Widok na stację z peronu pierwszego

Na stacji znajdują się trzy niskokrawędziowe perony. Pierwszy z nich jest peronem bocznym, jednokrawędziowym znajdującym się przy torze nr 4. Peron drugi jest peronem wyspowym, dwukrawędzowym znajdującym się między torami 1 i 2. Perony pierwszy i drugi znajdują się na linii nr 3. Nieczynny peron trzeci również jest peronem wyspowym, dwukrawędziowym znajdującym się w ciągu nieczynnej dla ruchu pasażerskiego linii nr 388 przy torach nr 19 i 21. Wszystkie perony mają nawierzchnię utwardzoną. Dojście do peronu pierwszego możliwe jest z poziomu torów, natomiast do peronu drugiego i trzeciego – podziemnym tunelem. Długość peronów 1 i 2 wynosi 410 metrów, peron nr 3 ma długość 249 metrów[17].

Lokomotywownia i wagonownia

W latach 1941–1943 stację w Koninie znacznie rozbudowano – na zachód od budynku dworca powstała wielostanowiskowa czołowa parowozownia, wagonownia, stanowisko nawęglania lokomotyw, obrotnica kolejowa, wieża ciśnień, nastawnie i stacje transformatorowe. Na początku lat 50. XX wieku wagonownię przemianowano na lokomotywownię II klasy, rozebraną ostatecznie w 2008 roku[1]. Parowozownię zburzono w latach 70. Nowa wagonownia, powstała w 1974 roku, niszczała od lat 90. Od 2011 roku teren wagonowni stanowi bazę dla pojazdów Torpolu, w związku z czym lokomotywownia została wyremontowana i zmodernizowana. Odnowiono warsztaty, a także gruntownie zmodernizowano pomieszczenia socjalne[18][19].

Wieże ciśnień

Nieczynna wieża ciśnień przy dworcu PKP w Koninie z 1924 roku zaadoptowana na galerię sztuki

Na stacji w Koninie znajdują się dwie wieże ciśnień. Pierwsza, z lat 20. XX wieku, znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie budynku dworca. Jest to ośmiokątna wieża o konstrukcji żelbetonowej. Wysokość wraz z iglicą wynosi 30,17 m, a szerokość u podstawy – 9,44 m. Wieża w dwóch koncentrycznych zbiornikach mieściła 200 m³ wody[20]. Od lat 70. nieużywana, w latach 1977–1994 mieściła Biuro Wystaw Artystycznych, przemianowane później na galerię sztuki współczesnej Wieża Ciśnień[21].

Druga wieża została wybudowana przez Niemców w latach 1941–1942 około 1500 metrów na zachód od obecnego budynku dworca, w pobliżu nieistniejącej parowozowni. Jest to żelbetonowa konstrukcja oparta na rzucie dwunastokąta foremnego. Wysokość wynosi 35 metrów, natomiast szerokość jest równa 15,7 m. Pojedynczy zbiornik wodny o pojemności 500 m³, zajmujący dwa z sześciu pięter wieży, znajduje się 25 metrów nad poziomem gruntu. Wieża stale używana była do czasu wycofania parowozów z konińskiej stacji, czyli do 1978 roku. Do 1996 roku używana sporadycznie do uzupełniania wody w parowozach ciągnących okolicznościowe pociągi. Wieża, choć w stanie ogólnym dobrym, niszczeje. Ze względu na znaczną wysokość, wykorzystywana jest jako stacja bazowa telefonii komórkowej czy Internetu przesyłanego drogą radiową[18].

Ruch pociągów

Pociągi regionalne

Stacja Konin jest jedną z główniejszych stacji początkowych i końcowych na linii kolejowej nr 3 (tabela nr 300) dla pociągów regionalnych. W rozkładzie jazdy 2013 zatrzymują się na niej wszystkie pociągi osobowe Kolei Wielkopolskich relacji Poznań Główny – Konin – KłodawaKutno[22].

Pociągi dalekobieżne

Z konińskiego dworca odjeżdżają dalekobieżne pociągi (interREGIO i REGIOekspres Przewozów Regionalnych oraz TLK, EIC spółki PKP Intercity) do wielu większych miast w Polsce oraz poza granice kraju (pociągi EuroCity oraz EuroNight)[22].

Komunikacja z dworcem

Przystanki MZK Konin w pobliżu dworca PKP

Około 50 metrów na zachód od budynku dworca znajduje się autobusowe centrum przesiadkowe obsługiwane przez MZK Konin (Dworzec PKP)[23] i PKS Konin (Konin, Dworzec Kolejowy). Z przystanków PKS korzystają przede wszystkim przewoźnicy międzymiastowi[24], natomiast przystanki MZK Konin użytkowane są głownie przez przewoźników lokalnych oraz PKS Turek, obsługujący wybrane połączenia międzymiastowe. 100 metrów na wschód od dworca znajduje się terminal, z którego krajowi i międzynarodowi przewoźnicy obsługują autokarowe połączenia międzynarodowe do Europy Zachodniej.

  1. a b c d e f g h i j k l m Robert Michalak. Zarys dziejów kolei żelaznych w Koninie. „Świat Kolei”. 4/2009, s. 12-19, kwiecień 2009. Łódź: EMI-PRESS. ISSN 1234-5962. 
  2. Jarosław Woźny, Marek Potocki: Linia Anastazewo – Konin Wąskotorowy > Historia (pol.). bazakolejowa.pl. [dostęp 2013-03-12].
  3. Robert Olejnik: Węgla wędrówki po torach (pol.). konin.lm.pl, 2011-06-30. [dostęp 2013-03-12].
  4. Elektroniczny Rozkład Jazdy Pociągów 25 września 1994 – 27 maja 1995. , 1994. 
  5. Ola Braciszewska: Malowanie dworca PKP (pol.). naszemiasto.pl, 2012-06-02. [dostęp 2013-03-13].
  6. Janusz Miedziński: Malujemy Dworzec! (pol.). akcjakonin.pl, 2011-10-24. [dostęp 2013-03-13].
  7. Konin: Mieszkańcy walczą o stary dworzec (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-03-07. [dostęp 2013-03-13].
  8. Nowy, ale stary dworzec kolejowy (pol.). konin-starowka.pl, 2013-05-22. [dostęp 2013-09-12].
  9. Izabela Matyba: Konin: nowy dworzec PKP (pol.). tvkonin.home.pl, 2013-11-23. [dostęp 2015-02-11].
  10. Jeszcze długo poczekamy na nowy dworzec (pol.). przegladkoninski.pl, 2014-04-08. [dostęp 2015-02-11].
  11. Mateusz Żurawik: PKP chce tańszych dworców w niewielkich miejscowościach (pol.). wyborcza.biz, 2014-05-21. [dostęp 2015-02-11].
  12. Będą nowe dworce w Mińsku Mazowieckim i Koninie. Jest umowa z inwestorem (pol.). nakolei.pl, 2015-02-05. [dostęp 2015-02-11].
  13. a b Ryszard Stankiewicz, Marcin Stiasny: Atlas Linii Kolejowych Polski 2011. Wyd. pierwsze. Rybnik: Eurosprinter, 2011, s. D6. ISBN 978-83-931006-4-4. (pol.)
  14. Informacja pasażerska (pol.). pkskonin.pl. [dostęp 2013-03-13].
  15. a b Wyszukiwarka kas i biletomatów (pol.). intercity.pl. [dostęp 2015-02-11].
  16. Punkty obsługi Klienta (pol.). koleje-wielkopolskie.com.pl. [dostęp 2013-03-13].
  17. Wykaz peronów (pol.). plk-sa.pl, 2014-08-07. [dostęp 2014-09-05].
  18. a b Robert Michalak: KONIŃSKA Zachodnia wieża ciśnień (pol.). wiezecisnien.eu, 2003. [dostęp 2013-03-14].
  19. setidava: Kolej w Koninie: Wagonownia (pol.). setidava.blog.onet.pl, 2011-08-05. [dostęp 2013-03-14].
  20. Małgorzata Łoś: Konin (pol.). wiezecisnien.eu. [dostęp 2013-03-14].
  21. Galeria Sztuki Współczesnej "Wieża Ciśnień" (pol.). galerie.art.pl. [dostęp 2013-03-14].
  22. a b Konin w internetowym rozkładzie jazdy PKP – rozklad-pkp.pl (odjazdy)
  23. Rozkład KONIN MZK (pol.). mobiinfo.pl. [dostęp 2013-03-11].
  24. Rozkład jazdy autobusów (pol.). pkskonin.pl. [dostęp 2013-03-11].

Linki zewnętrzne

Konin
Linia 3 Warszawa ZachodniaKunowice (204,496 km)
BSicon KBHFaq.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Kramsk
odległość: 16,662 km
BSicon BHFq.svg
odległość: 2,061 km
Linia 388 KoninPątnów (Kazimierz Biskupi)
BSicon KBHFaq.svg
odległość: 0,978 km