Krążowniki pancernopokładowe typu Chikuma

Krążowniki typu Chikuma
Ilustracja
"Hirado" w 1918
Kraj budowy  Japonia
Użytkownicy  Nippon Kaigun
Wejście do służby 1912
Zbudowane okręty 3
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 4400 ts
normalna: 5040 ts
Długość 147,78 m
Szerokość 14,22 m
Zanurzenie 5,05 m
Napęd 2 lub 4 turbiny parowe o mocy 22 500 KM, 16 kotłów parowych, 2 lub 4 śruby
Prędkość 26 w
Zasięg 10 000 mil morskich przy prędkości 10 w
Załoga 433
Uzbrojenie 8 dział 152 mm (6×I)
4 działa 76,2 mm (4×I)
2 km
3 wt 45 cm (3×I)
– stan początkowy

Krążowniki typu Chikuma – seria japońskich krążowników pancernopokładowych okresu I wojny światowej, składająca się z trzech okrętów: „Chikuma”, „Hirado” i „Yahagi”, zbudowanych w Japonii. Były pierwszymi krążownikami o napędzie turbinowym marynarki japońskiej. Weszły do służby w 1912 roku.

Historia powstania

Krążowniki typu Chikuma zostały zaprojektowane jako rozwinięcie pojedynczego krążownika „Tone”, będącego pierwszym krążownikiem całkowicie japońskiej konstrukcji[1]. Plany okrętów, oznaczonych jako typ C-18, opracował Departament Techniczny Marynarki[2]. Dla osiągania większej prędkości wydłużono w nich kadłub, a przede wszystkim zastosowano do napędu turbiny parowe zamiast maszyn parowych, przez co stały się pierwszymi japońskimi krążownikami o napędzie turbinowym[3]. W stosunku do poprzednika, ich kadłuby były wykonane też ze stali o większej wytrzymałości (HT)[2].

Budowę trzech krążowników przewidziano już w planie rozbudowy floty po wojnie rosyjsko-japońskiej zaakceptowanym w 1907 roku, następnie uwzględniono w planie finansowym na 1908 rok i zamówiono w listopadzie tego roku[4]. Otrzymały one nazwy 23 grudnia 1909, a stępki pod ich budowę położono oficjalnie między majem a sierpniem 1910 roku[4]. Główny okręt typu „Chikuma” budowany był w stoczni marynarki wojennej w Sasebo, podobnie jak „Tone”, natomiast budowę dwóch dalszych zlecono stoczniom prywatnym: Kawasaki w Kobe i Mitsubishi w Nagasaki (było to pierwsze zlecenie budowy większych okrętów dla tych stoczni)[2]. Klasyfikowane były oficjalnie jako krążowniki 2. klasy (nitō jun’yōkan; o wyporności poniżej 7000 t)[5].


Nazwa położenie stępki[6] wodowanie[6] wejście do służby[6] los[6]
Chikuma 23 maja 1910, Arsenał Sasebo 1 kwietnia 1911 17 maja 1912
Yahagi 20 czerwca 1910, Kawasaki (Kobe) 3 października 1911 27 lipca 1912
Hirado 10 sierpnia 1910, Mitsubishi (Nagasaki) 29 czerwca 1911 17 czerwca 1912

Opis

Uzbrojenie

W odróżnieniu od „Tone” i większości współczesnych krążowników tej klasy na świecie, przenoszących mieszaną artylerię główną, okręty typu Chikuma otrzymały jednolitą artylerię główną, złożoną z samych dział dużego kalibru[a]. Stanowiło ją 8 pojedynczych dział Typ 41 kalibru 152,4 mm (początkowo oznaczanego jako 6 cali, a od 1917 roku jako 15 cm), o długości lufy 50 kalibrów (L/50)[7]. Strzelały one pociskami o masie 45,36 kg[8]. Kąt podniesienia dział w tym typie okrętów wynosił od -5° do +18°, co pozwalało na osiągnięcie donośności do 14 800 m[9][10]. Szybkostrzelność wynosiła do 6 strz./min[8]. Działa były rozmieszczone typowo dla krążowników pancernopokładowych tego okresu, na pojedynczych podstawach osłoniętych maskami: po jednym na pokładzie dziobowym i rufowym oraz po trzy na każdej z burt[9]. Salwę burtową stanowiło pięć dział, a na wprost do przodu i do tyłu mogły teoretycznie strzelać trzy działa[9]. Uzbrojenie uzupełniające stanowiły 4 działa kalibru 8 cm (76,2 mm) Typ 41, rozmieszczone po dwa każdej z burt[7].

W 1924 roku dodano dwa działa przeciwlotnicze 8 cm (76,2 mm) Typ 3 pomiędzy kominami nr 3 i 4[10]. Długość lufy wynosiła 40 kalibrów, kąt podniesienia od -5° do +75°, maksymalna donośność 10 800 m i skuteczny pułap 5300 m[11]. Masa ich pocisków wynosiła 5,99 kg, a szybkostrzelność do 13 strz./min[11].

Uzbrojenie uzupełniały dwa karabiny maszynowe kalibru 6,5 mm Maxim[10]. W 1924 roku zamieniono je na karabiny maszynowe Typ 3 tego samego kalibru[10].

Okręty miały ponadto trzy stałe nadwodne wyrzutnie torped kalibru 45 cm z sześcioma torpedami Typ 44[10]. Umieszczone były w kadłubie w części rufowej: jedna skierowana do tyłu przez stewę rufową i dwie skierowane na burty, pod rufową nadbudówką[9]. Torpedy, o długości 5,39 m, przenosiły 110 kg materiału wybuchowego i miały zasięg 4 km przy prędkości 35 węzłów lub 8 km przy 26 węzłach (Typ 44 No.2)[12].

Do walki nocnej okręty były wyposażone w sześć reflektorów średnicy 90 cm Siemens-Schuckert, rozmieszczonych po dwa na skrzydłach mostka i platformie nadbudówki rufowej oraz po jednym na masztach[9].

Opancerzenie

Opancerzenie kadłuba było podobne jak w „Tone”, typowe dla krążowników pancernopokładowych. Główną ochronę stanowił wewnętrzny pokład pancerny, o trapezowym przekroju poprzecznym, umieszczony w rejonie linii wodnej, ze skosami dochodzącymi do burt, nachylonymi pod kątem 35°, nad którymi były zasobnie węglowe, zwiększające odporność[2]. Pokład pancerny wykonany był ze stali niklowej o grubości 22 mm, a dodatkowo na skosach, na szerokości 2,74 m, była druga warstwa stali, o łącznej grubości 57 mm[2].

Ponadto, opancerzone płytami ze stali Kruppa o grubości 102 mm było cylindryczne stanowisko dowodzenia w nadbudówce dziobowej[10]. Dodatkowo przedziały wyrzutni torpedowych na burtach i rufie były z boków chronione pancerzem ze stali Kruppa grubości 89 mm (na poszyciu burt grubości 12,7 mm stali wysokowytrzymałej HT)[10]. Ogółem opancerzenie miało masę 439 ton (8,71% wyporności normalnej)[10].

Opis ogólny

Konstrukcja kadłuba okrętów typu Chikuma wywodziła się z typu Tone, lecz przy podobnej szerokości i zanurzeniu został on wydłużony o 27 m, co zwiększyło stosunek długości do szerokości do około 10:1[2]. Okręty miały długość całkowitą 147,78 m, a na linii wodnej 140,51 m[10]. Szerokość maksymalna wynosiła 14,22 m, a średnie zanurzenie sięgało 5,05 m[10]. Wyporność normalna projektowa wynosiła 4950 ts (długich ton), lecz rzeczywista wyporność normalna sięgnęła 5040 ts, natomiast wyporność standardowa według projektu była określona na 4400 ts[10][b]. Brak jest danych co do wyporności pełnej[10].

Wyróżniającym elementem sylwetki krążowników typu Chikuma był silnie wygięty kliprowy dziób, podobny jak w typie Tone, oraz cztery wysokie i proste kominy[2]. W odróżnieniu od Tone, zastosowano natomiast krążowniczy profil rufy[2]. Typowo dla krążowników tego okresu, kadłub miał podniesiony pokład dziobowy i rufowy, z niskim nadburciem pomiędzy nimi na śródokręciu, a nadbudówki były zredukowane do minimum. Na pokładzie dziobowym było umieszczone działo dziobowe, dalej krótka, niewielka nadbudówka, z bocznymi skrzydłami. Za uskokiem pokładu dziobowego znajdował się prosty maszt dziobowy, dalej cztery kominy i maszt rufowy[13]. Maszty były rozbudowane, ze stengami i rejami[13]. Na pokładzie górnym na śródokręciu rozmieszczone były na każdej z burt, licząc od dziobu, dwa działa kalibru 152 mm, dwa działa kalibru 76 mm i jedno działo kalibru 152 mm. Przy tym, działa 152 mm znajdujące się najbliżej dziobu i rufy umieszczone były na niewielkich sponsonach[13]. Na pokładzie rufówki znajdowała się mała nadbudówka z mostkiem rufowym i platformą reflektorów, a dalej rufowe działo 152 mm[13]. Wysokość wolnej burty na śródokręciu wynosiła 3,63 m[10]. Okręty przenosiły na śródokręciu, po bokach kominów 8 łodzi różnej wielkości[10]. Załoga liczyła 443 osoby[10].

Uwagi

  1. W wiodącej marynarce brytyjskiej stosowano wcześniej uzbrojenie krążowników z dwóch dział 152 mm i pozostałych kalibru 120 mm, a jako pierwsze jednolitą artylerię kalibru 152 mm otrzymały krążowniki typu Weymouth, budowane równolegle do typu Chikuma. Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 8
  2. Okręty projektowane były według używanej wówczas w Japonii brytyjskiej miary wyporności „normalnej” (obejmującej okręt z 1/4 paliwa, 3/4 amunicji, zredukowanymi innymi zapasami i bez rezerwy wody kotłowej), wyrażonej w długich tonach angielskich (ts) = 1016 kg. Miarę tę zastąpiła wyporność standardowa, wyliczana jedynie dla potrzeb traktatowych, w takich samych jednostkach (ts). (Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 725, 732)

Przypisy

  1. Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 4, 7.
  2. a b c d e f g h Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 7.
  3. Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 7, 9.
  4. a b Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 3-4.
  5. Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 17, 787.
  6. a b c d Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 787.
  7. a b Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 732, 788.
  8. a b Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 24.
  9. a b c d e Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 8-9.
  10. a b c d e f g h i j k l m n o Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 788-789.
  11. a b Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 65.
  12. Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 778.
  13. a b c d Na podstawie rysunków Lacroix i Wells 1997 ↓, s. 9

Bibliografia