Książęce groby grupy lubieszewskiej w Lubieszewie

Lubieszewo. Książęce groby grupy lubieszewskiej - cmentarzysko w północno-zachodniej Polsce, datowane na okres od IV w. p.n.e. (kultura jastorfska) do I w. n.e. (grupa gustowska)[1].

Kurhan książęcy nr 1, stanowisko 3 (niem. Tunnehult). Prace archeologiczne w Lubieszewie - 2006

Groby książęce w Lubieszewie mają charakter ponadregionalny. Występowały w środkowej i północnej Europie. Wyróżniały się określonym obrządkiem pogrzebowym, o wspólnych cechach i regule dla grobów grupy lubieszewskiej[2].

Badania archeologiczne

Pierwsze prace archeologiczne przeprowadzone zostały w (niem.) Lübsow/Greifenberg in Pommern (Lubieszewo koło Gryfic), w latach 1908-1925[3]. Badania prowadzili niemieccy archeologowie. Dalsze odkrycia w latach 1937-1939[3] - spowodowały, że wszystkie groby książęce tego okresu, posiadające wspólne cechy pochówku - nazwano grobami grupy lubieszewskiej[4]. Nazwę tę nadał ówczesny kustosz (niem.) Pommersches Landesmuseum/Stettin - Hans Jürgen Eggers[5]. Kolejne prace badawcze zostały przeprowadzone pod kierunkiem Ryszarda Wołągiewicza, w latach 1964-1969[3], oraz Adama Cieślińskiego, Magdaleny Nowakowskiej i Jana Schustera (2006-2007)[5].

Cmentarzysko w Lubieszewie składa się z trzech nekropolii. W dwóch z nich - odnaleziono ponad 150 grobów (w tym 3 kurhanowe)[6][7], w trzeciej - 3 kurhanowe groby, w uroczysku Tunnehult (złożonego z elity książęcej)[3]. We wszystkich grobach znajdowały się pochówki jamowe, popielnicowe i bezpopielnicowe, tzw. ciałopalne (także inhumowane) oraz szkieletowe (bez broni i narzędzi żelaznych) - bogato wyposażone[6][7]. Wspólną cechą wszystkich kurhanów była jednolita konstrukcja, z podobnym wyposażeniem grobów (tzw. importy rzymskie). Nasypy kurhanu miały średnicę 20 m i wysokość ok. 2 m. Kurhany były położone poza właściwym cmentarzyskiem, w odrębnych nekropoliach[8]. W pozostałych pochowano tzw. ludność rodową, według obrządku ciałopalnego. Charakterystyczną cechą tych grobów był brak importów rzymskich[9].

Stanowiska archeologiczne w Lubieszewie

Podczas przeprowadzanych badań w XX w. - wyodrębniono 3 stanowiska archeologiczne.

  • Lubieszewo, stanowisko 1. Stanowisko archeologiczne zawierało 142 groby jamowe, popielnicowe i bezpopielnice (pojedyncze i zbiorowe) oraz według badań H. J. Eggersa z 1939 - 5 grobów jamowych[10]. Na stanowisku 1 - znajdowały się również dwa groby szkieletowe (grób 25 i 26)[6].
  • Lubieszewo, stanowisko 2 (niem. Sandberg)[3]. Stanowisko archeologiczne zawierało 5 grobów popielnicowych i jamowych (groby płaskie) oraz 3 groby szkieletowe (groby z nasypami kamiennymi - kurhany, odkopane w latach 1908-1913, grób I, II, III, z bogatym inwentarzem grobowym - tzw. importami)[3][7][11].
  • Lubieszewo, stanowisko 3 ( niem. Tunnehult)[3]. Stanowisko archeologiczne zawierało 3 kurhany (grób 1-2 i 3), usypane z kamieni, z bogatym inwentarzem grobowym - tzw. importami (odkrycie - w 1925 oraz w 1938[3]).

Fazy rozwoju osadniczego

W rozwoju tego regionu wyróżnia się 6 faz chronologicznych:

  • Faza I - IV, od starszego okresu przedrzymskiego do środkowej fazy młodszego okresu przedrzymskiego, okres kultury jastorfskiej. Pod jej wpływem kształtowały się wyroby ceramiczne, z brązu i żelaza[1]. Wskazują na to odkopane paleniska o konstrukcjach kamiennych, jamy odpadkowe i gospodarcze, wśród których odnaleziono liczne fragmenty ceramiki i wyrobów metalowych. Na podstawie szczegółowej analizy zrekonstruowano narzędzia i formy naczyń[5].
  • Faza V, młodsza faza okresu przedrzymskiego, kultura oksywska. Jej zasięg zbliżył się od wschodu do rzeki Regi. Charakterystyczne dla tego okresu, było kultywowanie przez osadników lubieszewskich - tradycji jastorfskich, nie spotykanych w innych rejonach Pomorza[1].
  • Faza VI, początek okresu rzymskiego, grupa gustowska, w której dominowały groby na zachód od rzeki Regi. Obejmowały Nizinę Szczecińską i Pomorze Zaodrzańskie z wyspą Rugią. Osadnictwo na tych terenach nie obejmowało starszego okresu poza Lubieszewem[1]. Stąd wysunięto wniosek, że w tym okresie musiał nastąpić ruch etniczny na zachód od rzeki Regi, aż po wyspę Rugię[12].

Na podstawie analizy badawczej wysunięty został pogląd, że książęta lubieszewscy odgrywali ogromną rolę, w kształtowaniu polityki i gospodarki tego regionu. Zawartość inwentarza grobowego stanowi natomiast dowód, na rozległe kontakty i wymianę handlową z Cesarstwem rzymskim (I w. n.e.)[13]. M.in. odkopano zastawy naczyń do picia wina z brązu oraz kilka srebrnych, ceramicznych i szklanych pucharów (ze scenami walk gladiatorów), pochodzących z południowej Europy[7][8]. Według współczesnych badań archeologicznych, region lubieszewski charakteryzował się ciągłością osadniczą (IV w. p.n.e. - I w. n.e.)[1].

O rozwoju osadnictwa zadecydowały: warunki naturalne i położenie. Osada była położona w mikroregionie lubieszewskim, który stanowi płaskowyż o pow. 16 km², w kształcie czworoboku[14]. Naturalną granicę tworzyły: od północy (N) i południowego zachodu (SW) - dolina rzeki Regi, od północnego wschodu (NE) - struga Lubieszowa, od południowego wschodu (SE) - pasmo lasu[14]. Obszar osady wynosił ok. 1,5 ha[15].Ekumena była zasobna w wodę, dobre gleby oraz lasy. Te ostatnie zostały częściowo wytrzebione na potrzeby osadnictwa oraz wypasu trzody chlewnej[16].

Zobacz też

  1. a b c d e R. Wołągiewicz: Lubieszewo, Materiały do studiów nad kulturą społeczności Pomorza Zachodniego w okresie od IV w. p.n.e. do I w. n.e.. s. 9.
  2. A. Kokowski: Starożytna Polska. s. 169.
  3. a b c d e f g h R. Wołągiewicz: Lubieszewo, Materiały do studiów nad kulturą społeczności Pomorza Zachodniego w okresie od IV w. p.n.e. do I w. n.e.. s. 7.
  4. A. Kokowski: Starożytna Polska. s. 185.
  5. a b c Fundacja Przyjaciół Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego: Lubieszewo, st. 3, gm. Gryfice, woj. zachodniopomorskie (pol.). [dostęp 2009-12-09].
  6. a b c R. Wołągiewicz: Lubieszewo, Materiały do studiów nad kulturą społeczności Pomorza Zachodniego w okresie od IV w. p.n.e. do I w. n.e.. s. 13-30.
  7. a b c d R. Wołągiewicz: Lubieszewo, Materiały do studiów nad kulturą społeczności Pomorza Zachodniego w okresie od IV w. p.n.e. do I w. n.e.. s. 31-33.
  8. a b R. Wołągiewicz: Z badań archeologicznych w Lubieszewie nad osadnictwem w późnej starożytności i wczesnym średniowieczu [w]: T. Białecki (pod red.), Ziemia Gryficka 1969. s. 45.
  9. R. Wołągiewicz: Z badań archeologicznych w Lubieszewie nad osadnictwem w późnej starożytności i wczesnym średniowieczu [w]: T. Białecki (pod red.), Ziemia Gryficka 1969. s. 47.
  10. H. J. Eggers: Lübsow, ein germanischer Fürstensitz der älteren Keiserzeit [w]: C. Schuchhardt i inni, Praehistorische Zeitschrift. T. 34-35. Cz. 2. s. 80.
  11. A. Stubenrauch: Tagebuch (1908-1913) [w]: Archiwum Muzeum Narodowego w Szczecinie. T. 28-31. s. fol.41,99,128 i nast. H. J. Eggers: Lübsow, ein germanischer Fürstensitz der älteren Keiserzeit [w]: C. Schuchhardt i inni, Praehistorische Zeitschrift. T. 34-35. Cz. 2. s. 61,70-71 i nast. E. Jungklaus: Römische Funde in Pommern. s. 13,19,24-26.
  12. R. Wołągiewicz: Lubieszewo, Materiały do studiów nad kulturą społeczności Pomorza Zachodniego w okresie od IV w. p.n.e. do I w. n.e.. s. 9-10.
  13. A. Kokowski: Starożytna Polska. s. 185-186. Porównaj [z]: R. Wołągiewicz: Z badań archeologicznych w Lubieszewie nad osadnictwem w późnej starożytności i wczesnym średniowieczu [w]: T. Białecki (pod red.), Ziemia Gryficka 1969. s. 47.
  14. a b R. Wołągiewicz: Z badań archeologicznych w Lubieszewie nad osadnictwem w późnej starożytności i wczesnym średniowieczu [w]: T. Białecki (pod red.), Ziemia Gryficka 1969. s. 42.
  15. R. Wołągiewicz: Z badań archeologicznych w Lubieszewie nad osadnictwem w późnej starożytności i wczesnym średniowieczu [w]: T. Białecki (pod red.), Ziemia Gryficka 1969. s. 50.
  16. R. Wołągiewicz: Z badań archeologicznych w Lubieszewie nad osadnictwem w późnej starożytności i wczesnym średniowieczu [w]: T. Białecki (pod red.), Ziemia Gryficka 1969. s. 42-43.

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

Źródła

  • Stubenrauch A., Tagebuch (1908-1913), Archiwum Muzeum Narodowego w Szczecinie, T. 28-31, Stettin 1913.

Opracowania

  • Eggers H. J., Lübsow, ein germanischer Fürstensitz der älteren Keiserzeit [w]: C. Schuchhardt i inni, Praehistorische Zeitschrift, T. 34-35, cz. 2, Berlin 1953.
  • Jungklaus E., Römische Funde in Pommern, Greiswald 1924.
  • Kokowski A., Starożytna Polska, Warszawa 2005, ISBN 83-7436-012-7.
  • Wołągiewicz R., Lubieszewo, Materiały do studiów nad kulturą społeczności Pomorza Zachodniego w okresie od IV w. p.n.e. do I w. n.e., Szczecin 1994.
  • Wołągiewicz R., Z badań archeologicznych w Lubieszewie nad osadnictwem w późnej starożytności i wczesnym średniowieczu [w]: Białecki T. (pod red.), Ziemia Gryficka 1969, Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Szczecin 1971.

Szablon:Bibliografia stop

Linki zewnętrzne

Szablon:Linki do map Polski Nieprawidłowe parametry: {53|55|11.7|N|15|15|19.8|E}