Kururo niebieskawy

Kururo
{{{nazwa łacińska}}}[1]
(Molina, 1782)
Ilustracja
{{{opis grafiki}}}
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Rząd gryzonie
Podrząd Hystricomorpha
Infrarząd Hystricognathi
Nadrodzina Octodontoidea
Rodzina koszatniczkowate
Rodzaj Spalacopus
Gatunek kururo
Synonimy
Podgatunki[3]
  • S.cyanus cyanus Molina, 1782
  • S.cyanus poeppigii, Wagler, 1832.
  • S.cyanus maulinus Osgood, 1943
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Kururo (Spalacopus cyanus) — gatunek gryzonia z rodzaju Spalacopus z rodziny Octodontidae[2] (infrarząd: Hystricognathi)[3], zamieszkujący suche tereny Chile, na obszarach między 27° i 36°S[3], między regionem Coquimbo do regionu Maule – zarówno nadbrzeżne niziny jak i zbocza Andów do wysokości 3400 m n.p.m.

Nazewnictwo

Juan Ignacio Molina w wydanej w 1782 roku Historii natury w Chile dla kururo napotkanego w rejonie Valparaíso używał nazwy Mus cyanus. Na przestrzeni lat kururo było określane kilkoma równoległymi nazwami[2]. W 1832 Johann Georg Wagler opisywał napotkanego „u podnóży Andów” w centralnym Chile gryzonia jako Spalacopus poeppigii. W 1834 Georges Cuvier dla zwierzęcia z rejonu Coquimbo używał określenia Poephagomys ater. Eduard Poeppig w 1835 na wydmach koło Concón widział Psammomys noctivagus, a Oldfield Thomas napotykając kururo w południowym Chile używał określenia Spalacopus tabanus. Dopiero Wilfred Osgood użył w 1943 obecnej nazwy Spalacopus cyanus. Nie było jednak jasności, czy są to oddzielne gatunki lub podgatunki, czy też opisywano to samo zwierzę. Aktualny podział na trzy podgatunki pochodzi z lat 80 XX wieku (Tamayo i Frassinetti[5] 1980; Contreras[6] 1987) i obejmuje: S.cyanus cyanus, S.cyanus poeppigii i S.cyanus maulinus.

Nazewnictwo łacińskie

Nazwa rodzajowa Spalacopus pochodzi od greckich słów: spalax oznaczającego kreta oraz pous, znaczącego „stopa”[2] i w zamyśle miało podkreślać przystosowanie do życia w norach. Człon cyanus ma korzenie greckie (kyaneos = ciemnoniebieski) i prawdopodobnie odnosi się do połysku futra kururo[7]. Człon nazwy podgatunku S. cyanus poeppigii nawiązuje do nazwiska niemieckiego badacza Chile i zoologa Eduarda Poeppiga. Podgatunek S. cyanus maulinus zawiera w nazwie aluzję do chilijskiego regionu Maule, choć w rzeczywistości występuje w rejonie prowincji Ñuble.

Nazwa kururo

Upowszechniona nazwa „kururo” – hiszp. cururo – ma dwa prawdopodobne znaczenia. Według jednej wersji jest to onomatopeja charakterystycznego „śpiewu” tych zwierząt, a w drugiej pochodzi od słowa curi lub curu co w języku plemienia Mapuczy oznacza kolor „czarny”[2], czyli – być może – wskazuje na ubarwienie kururo. Inna teoria mówi o podobieństwie używanych na południowych krańcach Chile słów: cuyu – określającego kururo – oraz cuyul – oznaczającego węgiel drzewny. Ta wersja również więc zawiera aluzję do barwy.

Występowanie

Luki w znanej lokalizacji – szczególnie pomiędzy 34°S a 36°S – wynikają z braku udokumentowanego potwierdzenia występowania, a raczej braku stwierdzonego występowania[2].

Charakterystyka

Kururo są gryzoniami wiodącymi życie w norach. Są krępe z dużą głową i krótką szyją. Futro ma barwę ciemnobrązową lub czarną, na łapach przechodzi w ciemnoszare. Ogon jest stosunkowo krótki, gładki. Oczy i uszy są małe. Siekacze są długie, szerokie i – co jest wyjątkowe obrębie rodziny koszatniczkowatych – mocno zakrzywione do przodu[2]. Trzonowce mają charakterystyczny kształt na powierzchni żucia są ukształtowane w formie „ósemki”. Stąd w członie łacińskiej nazwy rodziny Octodontidae znajdujemy określenie „octo-”.

Dane

Kururo żyjące na terenach nizinnych są mniejsze od swoich krewniaków żyjących w wyższych partiach Andów[6].

dane S.cyanus cyanus Molina, 1782 S.cyanus poeppigii Wagler, 1832 S.cyanus maulinus Osgood, 1943
samce – średnia długość ciała w mm 176 188 172
samice – średnia długość ciała w mm 170 190 167
samce – średnia długość ogona w mm 41 47 39
samice – średnia długość ogona w mm 39 48 38
samce – tylne łapy – średni wymiar w mm 28 30 28
samice – tylne łapy – średni wymiar w mm 28 30 26
samce – uszy w mm (przedział) 8–12 10–12 9–11
samice – uszy w mm (przedział) 8–12 8–12 9–12
samce – masa w g (średnia/przedział) 81 (53–105) 105 (69–151) 87 (64–130)
samice – masa w g (średnia/przedział) 73 (43–119) 97 (60–163) 84 (71–102)

Rozród

Kururo rozmnażają się dwa razy w roku. Samica rodzi 1–3 młode[2][8]. Małe kururo rodzą się czarne, nagie i ślepe. Oczy otwierają w 10-12 dni od narodzin[9]. Stwierdzono jednak przypadki narodzin kururo z otwartymi oczami i młodą sierścią[2]. Podczas badań prowadzonych na przestrzeni 10 lat, w różnych lokalizacjach na populacji 224 osobników stwierdzono[10], że proporcja płci wynosi średnio 88 samców na 100 samic[2].

Życie

Kururo zamieszkują bardzo zróżnicowane tereny: od trawiastych terenów górskich w Andach, poprzez suche sawanny porośnięte Acacia caven, po wydmy i piaszczyste lasy na wybrzeżu Pacyfiku[2]. Kururo na wolności żyją w rozgałęzionych norach i rzadko wychodzą na powierzchnię. Obszar na którym funkcjonuje pojedyncza kolonia jest stasunkowo mały – wynosi średnio około 40,3 m³[2]. Podziemny kompleks w którym żyją składa się z nor połączonych tunelami, które są zagłębione 10 do 12 cm pod powierzchnią ziemi i mają średnicę 5 do 7 cm. Te tunele spełniają funkcję „jadalni”, w których można się skryć i zjadać bezpiecznie przyniesione pożywienie[2]. Drugi, bardziej zagłębiony system korytarzy (40 do 60 cm pod powierzchnią ziemi) jest używany do dłuższych pobytów. Z tym systemem połączona jest komora gniazda, wyłożoną trawami, czasem zamieszkiwana przez chrząszcze kusakowate, czy równonogi. Budowanie i naprawianie jest nieustannym, wspólnym zajęciem stada, które zazwyczaj składa się z kilkunastu osobników. Podczas prac ziemnych przy korytarzach, jedna kolonia potrafi w ciągu roku wynieść na pryzmy ok. 2,5 m³ wydobytej z tuneli ziemi[2]. Systemy kompleksów poszczególnych stad mogą być ze sobą połączone. Kururo po wyczerpaniu zapasów żywności w okolicy podejmują decyzję o przeprowadzce i budowie nowych nor. Są aktywne w ciągu dnia[11], choć część zoologów uważa, że ich tryb życia jest raczej nocny[12].

Behawior

Kururo żyją w koloniach nie przekraczających zazwyczaj 15 osobników[2] i w jego skład wchodzi „rodzina” składająca się z kilku par i ich potomstwa[11]. W codziennej komunikacji często jest stosowany kontakt dotykowy nos-w-nos. Badanie i komunikowanie węchowe obejmuje rejony narządów płciowych, biodra, uda i kark[13]. Poszczególne kolonie rywalizują ze sobą o prawo do władania danym terenem i są w tym zakresie agresywne[14]. Kururo używają moczu jako markera do znaczenia swojego terytorium[14], a podczas oznaczania przyjmują pozycję w której podnoszą kończynę oddając mocz na zewnątrz[2]. Podczas niebezpieczeństwa S.cyanus używają charakterystycznych sygnałów dźwiękowych o częstotliwości 0,9–1,2 kHz. Kururo potrafią bez problemu przepłynąć w wodzie krótki dystans, choć większy zapał do pływania mają S.cyanus maulinus – kururo z populacji w południowej części Chile[2]. Przednie i tylne łapy podczas pływania wykonują dynamiczne ruchy, a nos, oczy i uszy utrzymywane są ponad powierzchnią wody[15].

Żywienie

Kururo są herbiworami – głównym ich pożywieniem są bulwy i łodygi rodzimych roślin z rodziny kosaćcowatych: miecznica, Libertia, Alophia[11]. Na terenach nadmorskich zaobseroowano[12] pożywianie się łodygami i bulwami Leucocoryne ixioides[16]. W norach kururo znaleziono także bulwy Rhodophiala[14] z rodziny amarylkowatych[2]. Kururo znoszą pożywienie do nor i tam w bezpiecznym miejscu je spożywają. Okazjonalne dożywianie się kururo poza norą odbywa się jedynie w odegłości nie większej od wejścia niż długość zwierzęcia. Podobnie jak niektóre Ctenomys kururo unikają oddalania się od nory. Robią zapasy na okresy zimowe[11][9] – szczególnie w rejonach gdzie w okresach zimowych ziemia jest przykryta śniegiem.

Zagrożenia

Do głównych wrogów kururo należą[9]: ptaki z rodzaju Buteo i myszołowiec z rodziny jastrzębiowatych, pustułka amerykańska z sokołowatych, puchacz wirginijski, Galictis cuja z łasicowatych i kot pampasowy. Na kururo pasożytują glisty Graphidioides yanesi[17], oraz pchły Ectinorus cocyti[2].

  1. {{{nazwa łacińska}}}, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Mamalian species Spalacopus cyanus – Juan C.Torres-Mura, Luis C.Contreras, 1998; dostęp 28 września 2010
  3. a b c Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Spalacopus cyanus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 26 września 2010]
  4. {{{nazwa łacińska}}}. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  5. M. Tamayo, D. Frassinetti: Catalogo de los fosiles y vivientes de Chile. Boletin del Museo Nacional de Historia Natural, Chile, 1980.
  6. a b Luis C. Contreras: Bioenergetics and distribution of fossorial Spalacopus cyanus (Rodentia); thermal stress, Or cost of burrowing. Physiological Zoology, 1987.
  7. E.C. Jaeger: A source book of biological names and terms. Charles C. Thomas Publisher – Springfield, Ill., 1978.
  8. Niektóre – stare – źródła mówią o liczbie 1–6 młodych w miocie – por.:
    • Juan Molina: Saggio Sulla storia naturale del Chile. Aquino, Bologna, 1782.
    • C. Gay: Historia fisica y politica de Chile. Zoologia, Tomo I.Impenta Maulde & Renou; Paryż, 1847.
  9. a b c R. Housse: Animales salvajes de Chile en su clasification moderna. Ediciones de la Universidad de Chile; Santiago, 1953.
  10. C. Unda, M.A. Rojas, J. Yanez: Estudio preliminarz cel cicho reproductivo y efecto medioambiental en Dos poblaciones de Spalcopus cyanus. Archivos de Biologia y Medicina Experimentales, 1980.
  11. a b c d J. Ispinza, M. Tamayo, J. Rotman: Octodontidea en Chile. Noticario Mensual, Museo Nacional de Historia Natural, Chile, 1971.
  12. a b O. Reig: Ecological notes on the fossorial Octodon rodent Spalcopus cyanus (Molina). Journal of Mammalogy, 1970.
  13. D.G. Kleiman: Patterns of behaviour in hystricomorph rodents. Symposium of the Zoological Society of London, 1974.
  14. a b c J.C. Torres-Mura: Uso del espacio en El roedor foso rial Spalacopus cyanus (Octodontoidae). M.S. thesis, Universidad de Chile, 1990.
  15. D. Reise, M. Gallardo: Intraspecific variation in facing-water behaviour of Spalacopus cyanus (Octodontidae, Rodentia). Zeitschrift fur Saugetierkunde, 1989.
  16. Leucocoryne
  17. B.B. Babero, P. Cattan: Helmintofauna de Chile: VIII. Graphidioides yanesi sp n Parásito de Spalacopus cyanus Molina (Nematoda, Trichostrongylidae). Boletín del Museo Nacional de Historia Natural (Chile), 1980.

Bibliografia

Szablon:Bibliografia