Kurwa

Zobacz też: inne znaczenia.

Kurwapolski wulgaryzm, używany również jako przekleństwo. Jest najpopularniejszym polskim wulgaryzmem[1]. Występuje w wielu funkcjach. Jest produktywny słowotwórczo, obfituje w słowa pochodne, eufemizmy i derywaty. We współczesnej formie funkcjonuje od XV w.; wielokrotnie i aż po czasy współczesne pojawia się w literaturze i innych kontekstach kulturowych. Jako wulgaryzm jego publiczne użycie może być karane sądownie. Słowo występuje również w innych językach, np. w litewskim[2], białoruskim[3], ukraińskim[4], czeskim[5], słowackim[6], węgierskim[7], rumuńskim[8], chorwackim[9], albańskim[10], bułgarskim[11] i macedońskim[12].

Znaczenie

Słownik przekleństw i wulgaryzmów Macieja Grochowskiego podaje następujące znaczenia słowa kurwa: prostytutka, kobieta chętnie odbywająca stosunki płciowe z dowolnym partnerem, kobieta – określenie z pogardą i złością, osoba robiąca coś, co jest oceniane negatywnie pod względem moralnym, a także przekleństwo[13]. Andrzej Bańkowski dodaje znaczenie pustej partykuły emfatycznej, służącej do podkreślania wyrazów[14]. Oprócz tego słownik podaje liczne związki frazeologiczne, takie jak kurwa mać, kurwa kurwie łba nie urwie, kurwa męska, do kurwy nędzy, rzucać kurwami[13]. Słownik polszczyzny rzeczywistej łódzkiego językoznawcy Piotra Fąki podaje słowo kurwa w czterdziestu siedmiu funkcjach komunikacyjnych[15], takich jak zachwyt, dezaprobata, groźba, złość, pogarda, rozładowanie napięcia a także zwykły przerywnik[16].

Eufemizmy i derywaty

Słowo posiada kilka eufemizmów, np. kurna, kurna chata, kurna Olek, kuźwa a także anagram rukwa ćma[17]. Czasem używa się tylko pierwszej litery, jak na przykład w wierszu Juliana Tuwima "Zwariowany alfabet": „Bo jeśli nawet żona Pe została Ka i jest dziś w Be” (...)[18]. Najważniejszą sylabą, która jest podstawą podczas tworzenia eufemizmów słowa kurwa jest kur-: kurczę pieczone, kurka wodna, kurde itp. Podobna pod względem fonetycznym jest sylaba kurz, stąd np. kurza twarz, kurza melodia. Innym zabiegiem eufemizacyjnym jest pozostawienie sylab w nagłosie i wygłosie i manipulacja środkiem: karwa, kuwa. Ponadto w celu złagodzenia wymawia się słowo oparte o pisownię pseudoangielską: curwa, istnieją również liczne neosemantyzmy zawierające głoski, które naprowadzają na właściwy wyraz: morwa, bulwa, używa się również skrótu PKP – pięknie, kurwa, pięknie[19]. Przekleństwo kurwa mać! ma mniej eufemizmów, jednak i w tym przypadku polegają one na przedstawieniach bądź zniekształceniach fonetycznych, np. murwa kać, możliwe jest również znalezienie podobnie brzmiącego wyrażenia, np. urwał nać[19].

Słowami pochodnymi są m.in. kurwiątko (zdrobnienie), kurwiszcze, kurwiszon, kurwowaty, kurwić się, wkurwić się, skurwysyn, kurwica[19], kurwiki[20]. Derywatem jest słowo biurwa oznaczające wg Grochowskiego kobietę niewybredną pod względem seksualnym[13], a według słownika PWN niekompetentną lub nieuprzejmą urzędniczkę[21]. W opowiadaniu Stanisława Lema Jak Erg Samowzbudnik Bladawca pokonał ze zbioru Bajki robotów (1964) pojawia się słowo Awruk! (wulgaryzm czytany wspak), mające być okrzykiem bojowym rodu Selektrytów[22][23].

Użycie i klasyfikacja

Wyraz może być użyty jako:

  • zwrot bezpośredni – ty jesteś kurwa,
  • przerywnik – byłem, kurwa, wczoraj...,
  • przekleństwoo, kurwa,
  • wyzwisko – ty stara kurwo,
  • ogólne wyrażenie frustracji – kurwa!,
  • podkreślenie negatywnego stanu psychicznego, np. zdenerwowania – no i co ty, kurwa, robisz,
  • w swej podstawowej funkcji słownikowej – ta laska to zwykła kurwa[19].

Nadużywanie słowa kurwa tak tłumaczy językoznawca Jerzy Bralczyk: „Rzucone w eter słowo zwalnia nas z refleksji. Zakrzykniemy i już możemy poczuć ulgę, bo oto nie potrzeba nam już konstruować bardziej przemyślanej opinii. Wystarczy jedna zdenerwowana … „kurwa”[24].

Pod względem socjolingwistycznym słowo kurwa jest wulgaryzmem systemowym, istniejącym ze względu na swe cechy wyrażeniowe, niezależnie od znaczenia i kontekstu, w którym się pojawia. Ten typ wulgaryzmów narusza pewne konwencje kulturowe funkcjonujące w danej społeczności. Jest zarówno wulgaryzmem, jak i przekleństwem[19]. W zdaniu pełni najczęściej funkcję ekspresywną: może wyrażać zaskoczenie: o, kurwa, pierwsze słyszę!, podziw: o kurwa, ale nogi!, złość: o kurwa, aleś narozrabiał lub nienawiść: Ta kurwa znowu mnie oblała![19].

Etymologia

Słowo pochodzi z języka prasłowiańskiego, w mianowniku brzmiało *kury, a w dopełniaczu *kurъve. Pierwotne słowo oznaczało prawdopodobnie kurę lub kokoszkę. Według prof. Walerego Pisarka słowo powstało od *kurъ w znaczeniu kogut, a jego użycie w stosunku do lubieżnej kobiety powstało przez analogię do jego zachowania[25]. W słowniku języka cerkiewnosłowiańskiego Miklosicha znajdują się zapisy кѹръва oraz кѹрьва, w znaczeniu „meretrix” (czyli „prostytutka, nierządnica”)[26]. Według słownika etymologicznego Vasmera wyraz zaświadczony jest w cerkiewnosłowiańskim redakcji serbskiej[27]. Już w czasach prasłowiańskich słowo oznaczało kobietę lekkiego prowadzenia się, jako drugie znaczenie. W obecnej formie słowo ukształtowało się w XV wieku[28].

Niekiedy w źródłach spotyka się inną etymologię: słowo kurwa może pochodzić od greckiego κουριος – silny pan[29]. Zbigniew Gołąb za Wiktorem Martynowem zestawia wyraz z greckim κύριος (/kʉː́rios/) – „potężny, pan” i staroindyjskim śṻra – „silny, bohater”, awestyjskie sūra ts.. Wszystkie formy z praindoeuropejskiego *K'euH – „pęcznieć, puchnąć”, w związku z tym *kury (*kourūs) mogło po prostu znaczyć „dojrzała, dorosła kobieta”[30].

Istnieje również etymologia wyprowadzona przez Andrzeja Bańkowskiego mówiąca, że słowo początkowo oznaczało kobietę niezamężną, a stało się wulgaryzmem po pojawieniu się wyrazu kurew (zachowanego w wyrażeniu kurwie macierze syn) oznaczającego syna niezamężnej matki, syna nieznanego ojca[14]. Od XVI wieku wyraz funkcjonował jako wulgaryzm i istniało kilka derywatów, np. kurewnik. Nieprawdziwym jest przekonanie, jakoby słowo wywodziło się od łacińskiego curvus – krzywy[19]. Wiesław Boryś w „Słowniku Etymologicznym Języka Polskiego” twierdzi, że wszelkie próby poszukiwania rzekomych odpowiedników słowa w językach indoeuropejskich są nieuzasadnione[31]. Natomiast Bańkowski zauważa istnienie słowa w dialektach węgierskich, rumuńskich, albańskich i litewskich[14].

Historia

Aleksander Fredro w poemacie „Sztuka obłapiania”, wydanym w 1817 roku, radził:

Jeb, Młodzieńcze, jeb, lecz miej zwyczaj drogi,
Ze świecą kurwie patrzeć między nogi[32].

Słowo pojawia się w dokumencie nr 531 z początku XIII wieku, który znaleziony został w Nowogrodzie Wielkim. Tekst gramoty, zapisany z obu stron płatu kory brzozowej, zawiera prośbę niejakiej Anny do brata o sprawiedliwość dla siebie i swojej córki. Kobieta skarży się bratu, że niejaki Kosniatyn oskarżył ją o nadużycia, prawdopodobnie finansowe, i nazwał ją kurwą, a jej córkę dziwką: назовало еси сьтроу коровою и доцере блядею[33].

Słowo kurwa było obelżywe już w języku staropolskim; występowało w piśmiennictwie sądowym przy opisach awantur. Polskie średniowieczne roty sądowe notują np. zwrot: „Csom uczynił Pawłowi, to za jego początkiem, kiedy mi zadawał kurwie macierze syny, a na jegom dom nie biegał” [34].

W XVIII i XIX w. występowało pochodne słowo murwa[35][29]. W literaturze pojawiło się już w okresie renesansu, występuje np. we fraszce Jana Kochanowskiego Na matematyka[25]:

Ziemię pomierzył i głębokie morze,
Wie, jako wstają i zachodzą zorze;
Wiatrom rozumie, praktykuje komu,
A sam nie widzi, że ma kurwę w domu[36].

Słowo pojawia się również u Mikołaja Reja: Nie masz tak zamku s twardego żelaza / By przezeń kurwa s kotką nie wylazła[37]. W czasach staropolskich istniały również inne słowa oznaczające prostytutkę: wyleganica, murwa, kortyzanka, małpa, nęta, przechodka, klępa, larwa, suka[29].

W okresie baroku słowo pojawia się u Jana Morsztyna, który napisał wiersz o kochankach magnata, które musiały opuścić dwór „Precz kurwom z Zamościa”[38]. Wyraz kurwa pojawia się w literaturze błazeńskiej, w tłumaczeniu Jana z Koszyczek w utworze „Rozmowy, które miał król Salomon mądry z Marchołtem grubym a sprośnym” (1521). Marchołt i król Salomon posługują się w rozmowie wulgaryzmami, w tym słowem kurwa: „Zaiste to była kurwa, która porodziła takiego syna”[19]. Wśród utworów romantyzmu, na słowo można natknąć się w twórczości Juliusza Słowackiego; W „Zawiszy Czarnym” jedna z rywalek wygłasza do drugiej następującą kwestię: – „Jak on cię pozna, k..., to odpędzi”[19].

Jednym z najstarszych przysłów polskich jest: „Kto nie ma kurwy w swym rodzie, tedy to zmaż” – taki dopisek zamieścił w latach trzydziestych XVI wieku czytelnik na egzemplarzu traktatu Arystotelesa De anima[39][40]. Samuel Linde w Słowniku języka polskiego zanotował natomiast: „Kto nie ma w swoim rodzie siostry murwy, a brata złodzieja, zmaż ten rym”[41].

Często cytowane jest powiedzenie Józefa Piłsudskiego o Polakach: „Naród wspaniały tylko ludzie kurwy”[42]. Ten sam Piłsudski zapytany o program jego partii, według relacji Aleksandra Skrzyńskiego, przytoczonej przez Macieja Rataja[43], miał odpowiedzieć „Bić kurwy i złodziei”[44]. W obronie słowa kurwa, a także innych wulgaryzmów, wystąpił Melchior Wańkowicz w felietonie „Czy tylko sarmackość?”

Pod bramami kasztelu stoi stara poczciwa „kurwa”, wierny towarzysz doli i niedoli polskiej, która służy naszej elokwencji od wieków w chwilach tragicznych i chwilach radosnych[45].

Wańkowicz drwił z Zofii Kossak-Szczuckiej, która we wspomnieniach z obozu koncentracyjnego zastąpiła słowo kurwa „kulfonem” Skomantował to słowami: „Biedna kurwa! Za tyle lat wiernej służby językowi!”[45]. W okresie PRL słowo rzadko pojawiało się w mediach i utworach literackich z powodu działalności cenzury, która oceniała przekleństwa jako „niemoralne”[46].

Słowo w kulturze współczesnej

Według językoznawcy Piotra Fąki jest najpopularniejszym polskim wulgaryzmem, pojawiającym się w 40% polskich przekleństw[1]. Profesor Maciej Grochowski, autor słownika przekleństw i wulgaryzmów uważa, że najpopularniejszym przekleństwem w języku polskim jest kurwa mać! ponieważ jest krótkie i dźwięczne[47]. Profesor Walery Pisarek przypisuje ekspresję słowa spółgłosce r występującej w środku i uważa, że zamiennikiem kurwy mogłoby być np. słowo miliard[25]. Podobnie uważa profesor Jerzy Bralczyk, wskazując na głoski /k/, /r/ i /w/, zapewniające wyrazowi przekonujące brzmienie[24]. Profesor Jan Miodek zauważył, że słowo często jednoznacznie kojarzone jest z Polską i na poparcie tego cytuje zasłyszane zdanie „La Pologne, kurwa, kurwa[48]”.

W polskiej literaturze współczesnej słowa tego używali pisarze tacy jak Marek Hłasko (jeden z jego bohaterów pyta: „A cóż ty, kurwo, wiesz o życiu? Czy ty, kurwo, czytałaś Dostojewskiego?[49]”, a w opowiadaniu Ósmy dzień tygodnia (1954) padają słowa: „Możesz mówić kotku. Skarbie. Serce. Kurwo. Kurwiątko. Słoneczko. To też dobre, co?[50]”). Także Dorota Masłowska nader chętnie posługiwała się wulgaryzmami w celu wyrażania emocji bohaterów w swojej debiutanckiej powieści Wojna polsko-ruska pod flagą biało-czerwoną (2002), gdzie padały m.in. takie słowa jak: „Wtedy mówi parę razy: kurwa i ja pierdolę, chujoza i gówno[51]”.

W filmie Seksmisja (1983) w reżyserii Juliusza Machulskiego kurwa mać była hasłem uruchamiającym windę[52], natomiast w filmie Psy w reżyserii Władysława Pasikowskiego (1992), który nakręcono już po zlikwidowaniu cenzury, więc można było swobodnie operować przekleństwami[53], słowo kurwa pada 55 razy i jest to najczęstsze przekleństwo w tym filmie[54].

Słowo kurwa jest używane w twórczości kabaretowej; w internecie znany jest skecz naśladujący wykłady profesora Miodka o tym słowie z Piwnicy pod Baranami: „kiedy się człowiek potknie lub skaleczy, woła: o, kurwa!”[55] wykonany przez Tadeusza Kwintę. Obfitość użycia słowa kurwa w filmie „Psy” skomentował kabaret Grupa Rafała Kmity w skeczu, w którym podczas kręcenia scen do sequelu filmu „Psy 3” pada: „Za mało kurwa!, kurwa!”[56].

Słowo bywa używane również przez polityków. Marszałek Sejmu Józef Zych podczas obrad plenarnych w sierpniu 1997 roku, nie zdając sobie sprawy z tego, że mikron jest włączony, zwrócił się do urzędnika: „No, stary, ale co mi tu, kurwa, przynosisz?”[57]. W 2003 roku posłanka Samoobrony Renata Beger w wywiadzie, w którym opowiadała o własnej seksualności, powiedziała między innymi: „Kolega twierdzi nawet, że mam kurwiki w oczach”. Profesor Jerzy Bralczyk skomentował to słowami: „To zachęta do pewnych zachowań erotycznych. Bardziej pasuje na pobocze szosy katowickiej niż do Sejmu”[20].

Zgodnie z kodeksem wykroczeń użycie słowa kurwa, jak i innych wulgaryzmów, jest karane sądownie na podstawie artykułu mówiącego o używaniu słów nieprzyzwoitych w miejscu publicznym; w 2017 roku karę 100 zł za użycie m.in. tego słowa podczas Przystanku Woodstock zapłacił Jerzy Owsiak[17].

Słowo kurwa jest dobitnym przykładem postępującego wzrostu użycia wulgaryzmów, co ma swoje odbicie w danych pochodzących z Narodowego Korpusu Języka Polskiego. Magdalena Hądzlik-Dudka znalazła w nim aż 11743 wystąpienia tego słowa (w danych zebranych do 2014 roku) i wykazała gwałtowną tendencję rosnącą (zwłaszcza po 1990 roku), co jej zdaniem oznacza, że stało się ważnym elementem codziennej komunikacji Polaków[58].

Zobacz też

Przypisy

  1. a b Marcin Markowski: Uwaga, przekleństwa! Cztery słowa i rozmowa. Gazeta Wyborcza, 2011-06-27. [dostęp 2018-09-07].
  2. Kurwa lietuviškai (lit.). Lenkų-lietuvių žodynas. [dostęp 2018-09-09].
  3. курва (biał.). Slounik. [dostęp 2018-09-09].
  4. курва (ukr.). Словар українського сленгу. [dostęp 2018-09-09].
  5. Gertraude Zandová: Totální realismus a trapná poezie. Česká neoficiální literatura 1948-1953 (cz.). Pobocza. [dostęp 2018-09-07].
  6. kurva (słow.). Slovník slovenského jazyka. [dostęp 2018-09-09].
  7. Kurva (węg.). SZTAKI Szótár. [dostęp 2018-09-08].
  8. curvă (rum.). Dexonline. [dostęp 2018-09-09].
  9. kurva (chorw.). Hrvatski jezični portal. [dostęp 2018-09-09].
  10. kurvë (alb.). Fjalor i Gjuhës Shqipe. [dostęp 2018-09-09].
  11. курва (bułg.). W: Речник на българския език [on-line]. Институт за български език. [dostęp 2018-09-09].
  12. курва (mac.). Дигитален речник на македонскиот јазик. [dostęp 2018-09-09].
  13. a b c Maciej Grochowski: Słownik polskich przekleństw i wulgaryzmów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995. ISBN 83-01-11788-5.
  14. a b c Andrzej Bańkowski: Etymologiczny słownik języka polskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 860.
  15. Jacek Antczak: Słownik polszczyzny rzeczywistej, czyli jak mówi polska ulica. Same wulgaryzmy. W: Nasze Miasto Wrocław [on-line]. 2011-01-08. [dostęp 2017-10-25].
  16. Polskie przekleństwa: słowo na "k” ma aż 47 funkcji!. Polskie Radio, 2012010-20. [dostęp 2018-09-07].
  17. a b Bartek Chaciński: Bluzgi nasze powszednie. Polityka, 2017-12-12. [dostęp 2018-09-07].
  18. Julian Tuwim: Zwariowany alfabet. [dostęp 2018-09-08].
  19. a b c d e f g h i Karolína Vašourková: Analiza wulgaryzmów w powieści Doroty Masłowskiej Wojna polsko-ruska.... Brno: Masarykova Univerzita, 2015.
  20. a b Renata Beger lubi seks "jak koń owies". Wirtualna Polska, 2003-05-16. [dostęp 2018-09-10].
  21. Biurwa. Słownik języka polskiego PWN. [dostęp 2018-09-07].
  22. Rita Pagacz-Moczarska: Najważniejsze miejsce na świecie. Rozmowa z rektorem UJ prof. Karolem Musiołem. Alma Mater, 2008, nr 109. [dostęp 2018-09-07].
  23. Monika Krajewska. Nowa jakość słowa. Lemowe neologizmy w rosyjskiej szacie. „Rocznik przekładoznawczy”. 7, 2012. 
  24. a b Tym słowem najczęściej komentowaliśmy porażkę naszych z Senegalem!. Newsweek, 2018-06-20. [dostęp 2018-09-09].
  25. a b c Katarzyna Siwiec: Prof. Walery Pisarek o bluzgu po polsku. Skąd ta zdumiewająca kariera słowa "k...a"?. Gazeta Wyborcza, 2016-12-15. [dostęp 2018-09-07].
  26. Franz von Miklosich: Lexicon palaeoslovenico-graeco-latinum: emendatum auctum. s. 324.
  27. Этимологический онлайн-словарь русского языка Макса Фасмера (ros.). [dostęp 2018-09-08].
  28. Barbara Ruppik: Literaturübersetzungen als Kulturtransfer – die Bedeutung der polnischen Übersetzungen von Tadeusz Boy-Żeleński aus dem Französischen. Paderborn: Universität Paderborn Fakultät der Kulturwissenschaften, 2010.
  29. a b c Sebastian Adamkiewicz: Jak przeklinali nasi przodkowie. W: Histmag [on-line]. 2013-12-17. [dostęp 2017-10-25].
  30. Zbigniew Gołąb: O pochodzeniu Słowian w świetle faktów językowych. Kraków: 2004, s. 80.
  31. Wiesław Boryś: Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: 2005.
  32. Sztuka obłapiania w serwisie Wikiźródła.
  33. А.А. Зализняк: Древненовгородский диалект. Москва: Языки славянской культуры, 2004, s. 416–420. ISBN 5-94457-165-9.
  34. Wydra i Rzepka 1984 ↓, s. 194.
  35. Zenon Lica: Wszystko o „kurwie”. Rzecz o wulgaryzmach – część II. Gazeta Bałtycka, 2013-10-25. [dostęp 2018-09-07].
  36. Jan Kochanowski: Na matematyka. Wirtualna Biblioteka Literatury Polskiej. [dostęp 2018-09-09].
  37. J. Anusiewicz. Językowo-kulturowy obraz kota w polszczyźnie. „Etnolingwistyka”. 3. s. 95-141. 
  38. Małgorzata Goślińska: Witajcie, k..., w Polsce. Gazeta Wyborcza, 2010-08-30. [dostęp 2018-09-08].
  39. Wacław Twardzik: Discordia amicabilis al. przyjacielska swada. "Teksty Drugie" 2003, nr 1. [dostęp 2018-09-08].
  40. Andrzej Litwornia: "Średniowiecze", Teresa Michałowska, Warszawa 1995: [recenzja]. Pamiętnik Literacki: czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 88/3, 187-198, 1997. [dostęp 2018-09-08].
  41. Samuel Bogumił Linde, August Bielowski: Słownik języka polskiego, Tom 2. W drukarni Zakładu Ossolińskich, 1855, s. 556.
  42. Stanisław Zasada: Józef Piłsudski: Naród wspaniały, tylko ludzie kurwy. Czego możemy nauczyć się od Marszałka. Gazeta Wyborcza, 2017-11-10. [dostęp 2018-09-08].
  43. Andrzej Krajewski: Przewrót majowy - przypadkowy zamach stanu. Wirtualna Polska, 2016-06-27. [dostęp 2018-09-11].
  44. TOP 7 cytatów z Piłsudskiego, czyli brutalizacja polityki w II RP. gazeta.pl, 2010-11-11. [dostęp 2018-09-08].
  45. a b Melchior Wańkowicz: Karafka la Fontaine'a. Warszawa: Prószyński Media, 2010, s. 169-170. ISBN 978-8376484402.
  46. Wiktor Henryk Gardocki: Cenzura wobec literatury polskiej w latach osiemdziesiątych XX wieku. Białystok: Uniwersytet w Białymstoku Wydział Filologiczny, 2017, s. 152.
  47. Magdalena Rigamonti: Przeklinasz po to, żeby wyrzucić z siebie emocje. Gazeta Krakowska, 2008-08-28. [dostęp 2018-09-08].
  48. Marek Markowski: Narka, seeU na afterku po projekcie. Rozmowa z prof. Janem Miodkiem. Gazeta Wyborcza, 2016-04-11. [dostęp 2018-09-07].
  49. Jerzy Wittlin: Pójdź ze mną!: dziennik – pamiętnik. (Połowa XII 1980 – połowa III 1981). Kraków: 1985, s. 171.
  50. Twórczość, Tom 12, Wydania 7-12. RSW "Prasa-Książa-Ruch", 1956, s. 65.
  51. Ana Aliuk: Wykorzystywanie środków stylistyczno-składniowych w przekazywaniu emocji w „Wojnie polsko-ruskiej pod flagą biało-czerwoną” Doroty Masłowskiej. Acta Universitatis Lodziensis, Folia Linguistica 45, 2010. [dostęp 2018-09-08].
  52. Polityka, Wydania 27-39. Wydawn. Prasowe "Polityka", 1998, s. 44.
  53. Igor Rakowski-Kłos, Olga Szymkowiak: Kiedyś szambo moralne, dziś klasyka. "Psy" Pasikowskiego znów w kinach. Gazeta Wyborcza, 2014-05-14. [dostęp 2018-09-07].
  54. Rekord wulgaryzmów w "Psach". Fakt, 2016-04-05. [dostęp 2018-09-07].
  55. Tadeusz Kwinta: Wykład o słowie kurwa. Piwnica pod Baranami. [dostęp 2018-09-07].
  56. Grupa Rafała Kmity: Psy 3. [dostęp 2018-09-09].
  57. Jerzy Witaszczyk: Język parlamentarny. Dziennik Łódzki, 2010-12-02. [dostęp 2018-09-09].
  58. Magdalena Hądzlik-Dudka: Wulgaryzmy a przekleństwa w kontekście przemian w komunikacji językowej. Studia Filologiczne Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, tom 27, rok 2014. [dostęp 2018-09-08].

Bibliografia

  • Wiesław Wydra, Wojciech Ryszard Rzepka: Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1984. ISBN 83-04-01568-4.