Leanard Zajac

Lawon Zajac
Лявон Заяц
Ilustracja
Lawon Zajac w Pradze, 1919
Data i miejsce urodzenia marzec 1890
Dowginów, powiat wilejski, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 23 września 1935
Ufa, Baszkirska ASRR, ZSRR
Sekretarz Ludowego Sekretariatu Białorusi / Ludowego Sekretariatu Białoruskiej Republiki Ludowej[1]
Okres od 21 lutego 1918
do 26 maja 1918
Przynależność polityczna Białoruska Partia Ludowych Socjalistów, Białoruska Partia Socjalistów-Rewolucjonistów, frakcja Bloku socjalistów
Poprzednik stanowisko utworzone
Następca ?
Kontroler państwowy Białoruskiej Republiki Ludowej
Okres od poł. listopada 1918
do ?
Poprzednik stanowisko utworzone
Następca ?
Członek Misji Dyplomatycznej Białoruskiej Republiki Ludowej w Rzeszy Niemieckiej
Okres od 4 maja 1919
do 27 października 1919
Poprzednik stanowisko utworzone
Następca L. Barkou
Członek Rady Zjazdu Wszechbiałoruskiego / Rady Białoruskiej Republiki Ludowej[1]
Okres od 13 grudnia 1917
do 14 grudnia 1919
Poprzednik stanowisko utworzone
Członek prezydium Białoruskiego Komitetu Narodowego
Okres od 25–27 marca 1917
do 10 lipca 1917
Przynależność polityczna Białoruska Partia Ludowych Socjalistów
Poprzednik stanowisko utworzone
Następca stanowisko zlikwidowane
Sekretarz Białoruskiego Rządu Tymczasowego
Okres od 12 lipca 1918
do 22 lipca 1918
Przynależność polityczna frakcja Bloku socjalistów
Poprzednik stanowisko utworzone
Następca stanowisko zlikwidowane

Lawon Jazepawicz Zajac (biał. Лявон Язэпавіч Заяц, właśc. Leanard Iosifawicz Zajac, biał. Леанард Іосіфавіч Заяц; ur. w marcu 1890 w Dowginowie w powiecie wilejskim, zm. 23 września 1935 w Ufie) – białoruski działacz polityczny, publicysta, autor wspomnień.

Biografia

Urodził się we wsi Dowginów, w powiecie wilejskim guberni wileńskiej Imperium Rosyjskiego, obecnie w rejonie wilejskim obwodu mińskiego Białorusi[2]. Ukończył Imperatorski Uniwersytet Sankt Petersburski[3], zdobywając wykształcenie prawnika[4]. W latach 1914–1916 pracował w Wileńskim Urzędzie Akcyzowym, a w latach 1916–1917 roku był pierwszym sekretarzem oddziału mińskiego Wszechrosyjskiego Związku Ziemskiego[2][3].

Początki działalności w ruchu białoruskim

Co najmniej od 1916 roku kontaktował się z białoruskim ruchem narodowym, bywając na spotkaniach jego działaczy w „Białoruskiej Chatce” na ul. Zacharzewskiej w Mińsku[5]. Od marca 1917 roku wchodził w skład Białoruskiej Partii Ludowych Socjalistów (BPLS), ugrupowania o programie konstytucyjno-demokratycznym[6]. 25–27 marca (7–9 kwietnia st. st.) 1917 roku brał udział jako przedstawiciel BPLS w zjeździe białoruskich organizacji narodowych w Mińsku, który opowiedział się za autonomią Białorusi w składzie demokratycznej federacji rosyjskiej. W jego trakcie został wybrany na członka prezydium Białoruskiego Komitetu Narodowego (BKN). Należał do ścisłego kierownictwa tej organizacji, wyznaczającego jej kierunek działalności[7]. W czasie kolejnego zjazdu białoruskich organizacji i partii narodowych 8–10 lipca (21-23 lipca) 1917 roku, na znak protestu przeciwko działaniom delegatów z Białoruskiej Socjalistycznej Hramady (BSH), wraz z delegatami z BPLS opuścił posiedzenie. 10 lipca (23 lipca st.st.) 1917 roku BKN został rozwiązany[8].

W lipcu 1917 roku Lawon Zajac wziął udział w wyborach municypalnych i zdobył mandat deputowanego do mińskiej dumy miejskiej z listy BPLS[9].

I Zjazd Wszechbiałoruski i Białoruska Republika Ludowa

5–17 grudnia 1917 roku był delegatem na I Zjazd Wszechbiałoruski, w trakcie którego wybrano go na członka Rady Zjazdu Wszechbiałoruskiego[4]. 21 lutego 1918 roku objął stanowisko sekretarza w utworzonym przez Radę Ludowym Sekretariacie Białorusi, będącym zalążkiem rządu przyszłej Białoruskiej Republiki Ludowej[1][10]. Kontynuował pracę w tej funkcji po ogłoszeniu niepodległości BRL 25 marca 1918 roku w Ludowym Sekretariacie BRL pod kierownictwem Jazepa Waronki[3]. Na przełomie kwietnia i maja 1918 roku, w wyniku rozłamu w BSH poparł Białoruską Partię Socjalistów-Rewolucjonistów (BPSR)[11], jednak już 14 maja należał do tzw. frakcji Bloku socjalistów, do której należały: BSH, Białoruska Partia Socjalistów-Federalistów, Białoruska Partia Socjaldemokratyczna i Białoruska Ludowa Partia Socjalistów[12]. 26 maja (9 czerwca st.st) 1918 roku nie znalazł się w nowym rządzie pod kierownictwem Romana Skirmunta, nadal jednak pracował jako sekretarz w gabinecie Jazepa Waronki, który nie uznał rządu Skirmunta i działał równolegle. 12 lipca 1918 roku został członkiem Białoruskiego Rządu Tymczasowego, utworzonego przez Jazepa Waronkę w opozycji do Ludowego Sekretariatu BRL Skirmunta[13]. 22 lipca 1918 roku wszedł w skład komisji ds. międzynarodowych nowego Ludowego Sekretariatu BRL pod kierownictwem Iwana Sierady[14]. W połowie listopada 1918 roku został mianowany przez kolejnego szefa rządu, Antona Łuckiewicza, na stanowisko kontrolera państwowego[15].

Po zajęciu Mińska, a potem Wilna przez bolszewików, Lawon Zajac przeniósł się na przełomie 1918 i 1919 roku do okupowanego jeszcze przez Niemców Grodna. Tam u boku premiera Antona Łuckiewicza kontynuował działalność w strukturach BRL. W pierwszych dniach stycznia 1919 roku został wyznaczony przez Łuckiewicza do utworzonego przez Niemców Tymczasowego Komitetu Miejskiego, gdzie reprezentował Białorusinów[16]. 9 lutego 1919 roku wziął udział w zorganizowanym przez Łuckiewicza zebraniu białoruskich organizacji, na którym podjęto decyzję o rozpoczęciu negocjacji z polskim rządem na temat utworzenia polsko-białoruskiej federacji. Warunkiem jednak miało być uznanie przez stronę polską Rady Ministrów BRL za oficjalny rząd Białorusi, do czego nie doszło[17]. 19 marca 1919 roku w Grodnie uczestniczył w kolejnym białoruskim zebraniu, tym razem reprezentując Białoruską Partię Socjaldemokratów[18]. 22 marca 1919 roku wraz z grupą polityków BRL opuścił Grodno i udał się do Berlina, gdzie 4 maja utworzył Misję Dyplomatyczną BRL w Niemczech[19]. 27 października 1919 roku Misja została zredukowana przez Łuckiewicza, a Lawon Zajac otrzymał polecenie powrotu wraz ze środkami finansowymi rządu do Mińska[20]. Polecenia jednak nie wykonał[21].

Działalność po rozłamie Rady BRL

Po rozłamie Rady BRL 14 grudnia 1919 roku został kierownikiem kancelarii i sekretarzem państwowym w Ludowej Radzie BRL[2]. W 1925 przebywał na emigracji politycznej w Czechosłowacji, gdzie m.in. leczył się w sanatorium i pisał wspomnienia[5]. W 1925 roku wziął udział w II Konferencji Wszechbiałoruskiej w Berlinie, na której uznał władze radzieckie w Mińsku jedynym centrum narodowego i państwowego odrodzenia Białorusi. W tym samym roku przyjechał do Białoruskiej SRR. Pełnił w niej funkcję konsultanta–inspektora Urzędu Budżetowego Ludowego Komisariatu Finansów Białoruskiej SRR. 19 lipca 1930 roku został aresztowany przez DPU Białoruskiej SRR i oskarżony o działalność w fikcyjnym antyradzieckim „Związku Wyzwolenia Białorusi”. 10 kwietnia 1931 roku został uznany winnym członkostwa w kontrrewolucyjnej organizacji i antysowieckiej agitacji. Skazano go na 5 lat zesłania do Ufy w Baszkirskiej ASRR. 25 lipca 1935 został aresztowany ponownie przez NKWD. Zmarł w niewoli 23 września 1935 roku[2][22].

10 czerwca 1988 został zrehabilitowany[2].

Prace i archiwizacja dokumentów

Lawon Zajac jest autorem artykułów publicystycznych i wspomnień na temat działaczy białoruskiej kultury[2]. Był też jednym z głównych depozytariuszy dokumentów Białoruskiej Republiki Ludowej w czasie, gdy większość jej struktur przestała już funkcjonować[23].

Życie prywatne

Lawon Zajac przez wiele lat, co najmniej od 1916 roku, chorował na gruźlicę. Od jesieni 1916 roku był też znajomym białoruskiego poety Maksima Bahdanowicza[5].

  1. a b c 9 marca 1918 roku Komitet Wykonawczy Rady Zjazdu Wszechbiałoruskiego ogłosił II Hramotę Konstytucyjną, w której obwieścił powstanie Białoruskiej Republiki Ludowej. W wyniku tej dezycji Rada Zjazdu Wszechbiałoruskiego zmieniła nazwę na Radę BRL, a Ludowy Sekretariat Białorusi – na Ludowy Sekretariat BRL. Patrz: Ogłoszenie niepodległości Białoruskiej Republiki Ludowej. W: Białoruska Republika... s. 232-234.
  2. a b c d e f Zajac Leanard Iosifawicz. W: Represawanyja… tom. I.
  3. a b c Sekretariat Ludowy BRL pod przewodnictwem Jazepa Waronki. W: Białoruska Republika... s. 283.
  4. a b Zjazd Wszechbiałoruski. W: Białoruska Republika... s. 190.
  5. a b c Lawon Zajac: Maksim Bahdanowicz (biał.). Muzeum Literackie Maksima Bahdanowicza. [dostęp 2012-02-22].
  6. Po wschodniej stronie frontu. W: Białoruska Republika... s. 175.
  7. Po wschodniej stronie frontu. W: Białoruska Republika... s. 164–166.
  8. Po wschodniej stronie frontu. W: Białoruska Republika... s. 173.
  9. Po wschodniej stronie frontu. W: Białoruska Republika... s. 174-175.
  10. Ogłoszenie niepodległości Białoruskiej Republiki Ludowej. W: Białoruska Republika... s. 231.
  11. Sekretariat Ludowy BRL pod przewodnictwem Jazepa Waronki. W: Białoruska Republika... s. 300.
  12. Sekretariat Ludowy BRL pod przewodnictwem Romana Skirmunta. W: Białoruska Republika... s. 313–314.
  13. Sekretariat Ludowy BRL pod przewodnictwem Romana Skirmunta. W: Białoruska Republika... s. 313–323.
  14. Sekretariat Ludowy BRL pod przewodnictwem Iwana Sieredy. W: Białoruska Republika... s. 324.
  15. Program rządu, kompetencje Rady Ministrów i Rady Republiki. W: Białoruska Republika... s. 337.
  16. Pobyt premiera Antona Łuckiewicza w Grodnie. W: Białoruska Republika... s. 369.
  17. Pobyt premiera Antona Łuckiewicza w Grodnie. W: Białoruska Republika... s. 292–293.
  18. Pobyt premiera Antona Łuckiewicza w Grodnie. W: Białoruska Republika... s. 406.
  19. Pobyt premiera Antona Łuckiewicza w Grodnie. W: Białoruska Republika... s. 408–409.
  20. Ostatnia próba konsolidacji białoruskiego ruchu narodowego. W: Białoruska Republika... s. 478–479.
  21. Rozbrat białoruskich działaczy niepodległościowych. W: Białoruska Republika... s. 4495.
  22. Zajac Leanard Iosifawicz. W: Represawanyja… tom. III ks. II.
  23. Wprowadzenie. W: Białoruska Republika... s. 21.

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

Szablon:Bibliografia stop