List z Mitanni

List z Mitanni – określenie stosowane w historiografii na dokument napisany w języku huryckim przez mitannijskiego króla Tuszrattę, pochodzący z pierwszej połowy XIV wieku p.n.e. Jest on jednym z głównych źródeł do analizy języka huryckiego.

Stan badań

Dokument został odkryty podczas wykopalisk w Tell el-Amarna w 1887 roku. Razem z nim odnaleziono archiwa faraonów Amenhotepa III i Echnatona, zawierające korespondencję dyplomatyczną. Kilka listów pochodziło z Mitanni od króla Tuszratty. Dokumenty napisane były w języku akadyjskim, języku będącym wówczas w użyciu powszechnym. Wyjątek stanowił dokument, którego język początkowo nie został zidentyfikowany[1], więc wstępnie określono go jako mitannijski – od nazwy państwa, którym rządził autor listu. Nazwa "hurycki" weszła kilkadziesiąt lat później, po odkryciach dokumentacji z Hattusy, choć wcześniej na język listu Tuszratty sugerowano także nazwę "subartyjski"[2], pochodzącą od Subartu - babilońskiego określenia górnej Mezopotamii, zamieszkałej przez ludy huryckie[3]. Sam dokument nazwano Listem z Mitanni.

Jeszcze zanim do historiografii weszło pojęcie Huryci, w tekstach akadyjskich dostrzegano obecność obcych wyrazów. Franz Delitzsch w sporządzonej przez siebie akadyjskiej liście synonimów przy tych wyrazach umieszczał adnotację su(-bir4kl), przypuszczając, że zawierają odmianę nazwy krainy Subartu[2]. List z Mitanni został opublikowany przez Hugo Wincklera i Ludwiga Abla dwa lata po odkryciu. W 1890 roku Henry Sayce opublikował wyniki badań nad niesemickimi i niesumeryjskimi imionami własnymi oraz wyrazami pospolitymi, występującymi w tekstach akadyjskich w korespondencji z Tell el-Amarna i Tunip. Słusznie założył, że wykazują one podobieństwo do tekstu inskrypcji skalnych znad jeziora Wan i prawdopodobnie należą do tej samej grupy językowej (później ta grupa otrzymała nazwę języki huro-urartyjskie)[1].

List z Mitanni badali m.in. Peter Jansem, Rudolph E. Brünnow, Ludwig Messerschmidt i Ferdinand Bork. Peter Jansem zauważył, że w tekście występują wyrazy identyczne z tymi specjalnie oznaczonymi występującymi na liście synonimów sporządzonej przez Franza Delitzscha. Swoje spostrzeżenia zawarł w pracy z 1891 roku. Ludwig Messerschmidt w 1899 roku i Henry Sayce rok później opublikowali analizy jednego z dokumentów akadyjskich z Tunip, pochodzącego z okresu amarneńskiego i zawierającego obcojęzyczne glossy. Badacze zaobserwowali, że adnotacje te należą do języka z Mitanni. W 1906 roku Ferdinand Bork zaliczył do tej grupy wyrazów liczne nazwy własne, odkryte w tekstach staro- i średniobabilońskich[2].

Większość naukowców podczas badań nad tekstem Listu z Mitanni stosowała metodę kombinatoryczną. Porównywano tekst do innych dokumentów Tuszratty, spisanych w języku akadyjskim i odnalezionych w Tell el-Amarna wraz z Listem z Mitanni. Wszystkie listy króla Mitanni miały jednolity schemat, w tekście stosowano jednakowe zwroty, a treść dotyczyła podobnych spraw[4]. Dzięki temu został ułożony quasi-bilingwistyczny słownik akadyjsko-hurycki[2]. W 1915 roku autografię klinową Listu z Mitanni opublikował Otto Schroeder i nadał dokumentowi numer 200[5]. Sporządzona przez badacza transkrypcja z języka huryckiego na łaciński uchodzi w środowisku naukowym za najlepszą[4]. List z Mitanni pod sygnaturą VAT 422 (EA 24) znajduje się w kolekcji amarneńskiej w Berlinie[5][6].

Opis dokumentu

Dokument został sporządzony na glinianej tabliczce pismem klinowym. W całości, za wyjątkiem akadyjskich formułek wstępnych, został spisany w języku huryckim[2]. Reprezentuje dialekt zachodni języka huryckiego

Błąd w przypisach: Nieprawidłowy znacznik <ref>. Odnośnik ref z zawartością musi mieć nazwę.
BŁĄD PRZYPISÓW

. Większość fragmentów przekazu zachowało się w dobrym stanie. Tekst jest podzielony na cztery kolumny i zawiera 494 wersy[1]. Adresatem listu jest Amenhotep III. List jest długi, zawiera kwestie dotyczące małżeństwa Taduhepy z Amenhotepem III[7], wzmianki o jej posagu, nawiązania do budowania dobrych stosunków politycznych pomiędzy Egiptem a Mitanni, informacje na temat wymiany posłów, zapewnienia o przyjaźni obu państw

Błąd w przypisach: Nieprawidłowy znacznik <ref>. Odnośnik ref z zawartością musi mieć nazwę.
BŁĄD PRZYPISÓW

.

  1. a b c M. Popko, Huryci, Warszawa 2005, s. 11.
  2. a b c d e Г. Вильхельм, Древний народ хурриты. Очерки истории и культуры, Российский правовой портал: Библиотека Пашкова.
  3. J. Zabłocka, Historia Bliskiego Wschodu w starożytności (od początku osadnictwa do podboju perskiego), Wrocław 1982, s. 186.
  4. a b M. Popko, Huryci, Warszawa 2005, s. 12.
  5. a b J. Mynářová, Language of Amarna – language of diplomacy. Perspectives on the Amarna letters, Prague 2007, s. 29.
  6. A. Kuhrt, The ancient Near East. C. 3000–330 BC, T. 1, From c. 3000 BC to c. 1200 BC, New York 2003, s. 293.
  7. M. Popko, Huryci, Warszawa 2005, s. 48.

Bibliografia

Szablon:Bibliografia start

Szablon:Bibliografia stop

Linki zewnętrzne

Szablon:Bibliografia start

Szablon:Bibliografia stop